Suudi Arabistan'ın 48 adet F-35A tedarikinde son aşama

ABD'nin Suudi Arabistan'a 48 adet F-35A Lightning II savaş uçağı satışına ilişkin Kongre inceleme süresi, satışın engellenmesine yönelik bir karar alınmadan tamamlandı. ABD Dışişleri Bakanlığının 17 Eylül 2026'da onayladığı 24,3 milyar dolarlık potansiyel satış paketinin 30 günlük inceleme süresi 17 Ekim'de sona ererken ABD Senatosuna sunulan ret tasarısı komisyon aşamasında kaldı.

ABD Kongresinin resmî kayıtlarına göre Cumhuriyetçi Senatör Rand Paul, 24 Eylül'de Suudi Arabistan'a F-35A satışını engellemeyi amaçlayan S.J.Res. 217 numaralı ortak karar tasarısını sundu. Tasarı, Senato Dış İlişkiler Komisyonuna sevk edildi ancak inceleme süresi içerisinde satışın engellenmesini sağlayacak bir karar kabul edilmedi.

Böylece ABD yönetiminin Suudi Arabistan'a F-35A satışını ilerletmesinin önündeki önemli yasal aşamalardan biri tamamlandı. Ancak inceleme süresinin sona ermesi, uçakların satın alınmasına ilişkin nihai sözleşmenin imzalandığı anlamına gelmiyor.

24,3 milyar dolarlık F-35A paketinin ayrıntıları

ABD Dışişleri Bakanlığının Kongreye gönderdiği 26-69 numaralı resmî bildirimde, Suudi Arabistan'ın 48 adet F-35A Lightning II savaş uçağı ve 49 adet Pratt & Whitney F135-PW-100 motoru tedarik etmek istediği belirtildi. Motorların 48'i uçaklarda kullanılacak, biri ise yedek olarak teslim edilecek.

Toplam 24,3 milyar dolar değerindeki paketin 7,3 milyar dolarlık bölümünü ana savunma ekipmanları, 17 milyar dolarlık bölümünü ise diğer sistemler ve destek hizmetleri oluşturuyor. Satış paketinde güvenli haberleşme ve seyrüsefer sistemleri, kriptografik ekipmanlar, elektronik harp veri tabanı desteği, simülatörler, yedek parçalar, yazılım desteği, bakım hizmetleri ve personel eğitimleri bulunuyor.

Söz konusu paket, uçakların tedarik edilmesinin yanı sıra Suudi Arabistan Hava Kuvvetlerinin F-35A platformunu kullanabilmesi için gerekli teknik ve lojistik altyapının oluşturulmasını da kapsıyor. ABD'nin resmî bildiriminde satışın başlıca yüklenicileri Lockheed Martin Aeronautics ve Pratt & Whitney Military Engines olarak açıklandı.

ABD Senatosunda satışın engellenmesi için tasarı sunuldu

Suudi Arabistan'a F-35A satışının Kongreye bildirilmesinin ardından bazı ABD'li siyasetçiler anlaşmaya karşı çıktı. Cumhuriyetçi Senatör Rand Paul tarafından 24 Eylül'de sunulan S.J.Res. 217 numaralı karar tasarısı, Suudi Arabistan'a 48 adet F-35A ve bunlarla bağlantılı ekipmanların satışının yasaklanmasını öngörüyordu.

Tasarı Senato Dış İlişkiler Komisyonuna sevk edilirken Kongrenin inceleme süresi içerisinde satışın durdurulmasına yönelik bir karar kabul edilmedi. 18 Ekim'de yayımlanan Suudi basını kaynaklı haberlere göre Kongrenin 30 günlük inceleme süresi, Senatonun satışa karşı sunulan karar tasarılarını oylamaması nedeniyle tamamlandı.

ABD'nin Yabancı Askerî Satışlar (FMS) mekanizması kapsamında Kongre inceleme süresinin tamamlanmasının ardından ABD hükümeti, Suudi Arabistan'a Teklif ve Kabul Mektubu (LOA) sunabilecek. Nihai tedarik bedeli, üretim takvimi ve teslimat koşulları ise sonraki sözleşme süreçlerinde belirlenecek.

Suudi Arabistan'ın F-35 uçaklarında İsrail kısıtlaması gündemde

ABD'nin Suudi Arabistan'a F-35A satışında öne çıkan başlıklardan biri, İsrail'in Orta Doğu'daki niteliksel askerî üstünlüğünün korunması olarak öne çıkıyor. ABD mevzuatında Niteliksel Askerî Üstünlük (Qualitative Military Edge - QME) olarak tanımlanan düzenleme, Orta Doğu ülkelerine yapılacak belirli silah satışlarının İsrail'in askerî üstünlüğünü olumsuz etkilememesini gerektiriyor.

Reuters'ın 19 Kasım 2025 tarihli haberine göre ABD'li yetkililer ve savunma uzmanları, Suudi Arabistan'a satılması planlanan F-35A uçaklarının İsrail tarafından kullanılan F-35I Adir uçaklarından bazı alanlarda daha sınırlı kabiliyetlere sahip olabileceğini belirtti. İsrail Hava Kuvvetlerinin kullandığı F-35I Adir, İsrail tarafından geliştirilen belirli elektronik harp sistemlerinin ve mühimmatların entegrasyonuna imkân sağlayan özel bir konfigürasyona sahip bulunuyor.

İsrail için üretilen F-35 savaş uçakları teslimat uçuşu sırasında. (Fotoğraf: Lockheed Martin)

Suudi Arabistan'a teslim edilmesi planlanan F-35A uçaklarının ise yazılım, elektronik harp ve silah sistemleri bakımından farklı bir konfigürasyonla sunulabileceği değerlendiriliyor. ABD Dışişleri Bakanlığı, eylül ayında Kongreye sunduğu satış bildiriminde anlaşmanın bölgedeki askerî dengeyi değiştirmeyeceğini savundu.

AIM-260 JATM füzesinin satışı belirsizliğini koruyor

Suudi Arabistan'ın F-35A tedarikine ilişkin tartışmalarda yeni nesil AIM-260 Joint Advanced Tactical Missile (JATM) hava-hava füzesinin ihracatı da gündeme geldi. Reuters'a değerlendirmelerde bulunan Mitchell Institute for Aerospace Studies İcra Direktörü Douglas Birkey, Suudi Arabistan'ın F-35A uçaklarını tedarik etmesi durumunda AIM-260 JATM füzesine erişiminin düşük ihtimal olduğunu ifade etti.

ABD tarafından geliştirilen AIM-260 JATM, beşinci nesil savaş uçakları için tasarlanan yeni nesil uzun menzilli hava-hava füzesi olarak öne çıkıyor. Bununla birlikte ABD'nin Eylül 2026'da yayımladığı resmî satış bildiriminde AIM-260 JATM füzesinin tedariki yer almıyor.

Suudi Arabistan'a teslim edilmesi planlanan F-35A uçaklarının nihai mühimmat ve elektronik harp konfigürasyonuna ilişkin ayrıntılı bilgiler de henüz açıklanmadı.

Suudi Arabistan, Orta Doğu'nun ikinci F-35 kullanıcısı olabilir

F-35A satışının tamamlanması durumunda Suudi Arabistan, İsrail'in ardından Orta Doğu'da bu savaş uçağını envanterine alan ikinci ülke olacak. İsrail, hâlihazırda F-35I Adir savaş uçaklarını kullanırken üçüncü filosunu oluşturmak üzere ilave uçak siparişlerini sürdürüyor. Suudi Arabistan'ın 48 adet F-35A tedariki ise ülkenin mevcut savaş uçağı filosuna beşinci nesil platformların eklenmesini sağlayacak.

ABD Dışişleri Bakanlığı, satışın Suudi Arabistan'ın mevcut ve gelecekteki tehditlere karşı caydırıcılığını güçlendirmeyi, hava savunma kapasitesini geliştirmeyi ve ABD kuvvetleriyle müşterek harekât kabiliyetini artırmayı amaçladığını açıkladı. Bununla birlikte ABD'deki bazı siyasetçiler, Suudi Arabistan'ın Çin ile ilişkilerinin F-35 teknolojilerinin güvenliği açısından risk oluşturabileceğini savunuyor.

Suudi Arabistan'a F-35A satışında Kongre inceleme süresinin tamamlanmasının ardından gözler, resmî teklifin kabul edilmesine ve üretim sözleşmelerinin imzalanmasına çevrildi. Uçakların teslimat takvimi ve nihai teknik konfigürasyonu ise henüz kesinleşmedi.