İsrail, kendi savaş uçağını geliştirmeyi değerlendiriyor

İsrail, savaş uçağı alanında ABD’ye bağımlılığını azaltmak amacıyla yerli bir düşük görünürlüklü muharip uçak ile insanlı uçaklarla birlikte görev yapabilecek otonom savaş uçakları geliştirmeyi değerlendiriyor. İsrailli yetkililer, hedeflenen takvimi 10 yıl olarak açıklasa da henüz resmen başlatılmış bir uçak geliştirme programı bulunmuyor.

Washington’da gazetecilere konuşan ve adı açıklanmayan üst düzey bir İsrailli yetkili, gelecekte kritik askerî platformların dışarıdan tedarik edilememesi ihtimaline karşı ülkenin kendi üretim kapasitesini oluşturması gerektiğini söyledi.

İsrail, ABD yapımı F-35 beşinci nesil hayalet savaş uçaklarını dünyada kendi ihtiyaçlarına göre modifiye eden tek ülkedir ve envanterindeki uçaklara İbranicede "kudretli" anlamına gelen "Adir" (F-35I) adını vermiştir.

Yetkili, İsrail’in kendi düşük görünürlüklü savaş uçağını üretebileceğini öne sürerek bu hedefe yaklaşık 10 yıl içinde ulaşılmasının planlandığını belirtti. Aynı dönemde ayrı bir insansız muharip uçak geliştirilmesinin de değerlendirildiğini aktardı.

İsrail Başbakanı Netanyahu da kritik hava platformlarında dışa bağımlılığı azaltmak amacıyla İsrail’in 10 yıl içinde kendi savaş uçağını geliştirmesi gerektiğini söylemişti.

Henüz resmî bir geliştirme programı başlatılmadı

Planlanan insanlı savaş uçağının F-35’te kullanılan düşük görünürlük, sensör füzyonu ve ağ merkezli harekât yaklaşımından yararlanabileceği bildirildi. Ancak uçağın boyutları, motoru, görev sistemleri, geliştirme bütçesi veya üretim takvimine ilişkin herhangi bir teknik ayrıntı açıklanmadı.

İsrail Hava Kuvvetleri, F-35'i dünyada aktif bir savaş bölgesinde (muharebede) kullanan ilk hava kuvvetidir.

İsrail Savunma Bakanlığına bağlı Savunma Araştırma ve Geliştirme Müdürlüğünün Entegrasyon Dairesi Başkanı (MAFAT) Albay Yishai Cohen de ülke içinde geliştirilecek böyle bir program için özel bütçe ayrılması gerektiğini söyledi. Cohen, İsrail’in yalnızca teknoloji geliştirmeye değil, sistemleri yüksek adetlerde üretmeye de hazırlanması gerektiğini belirtti.

Otonom uçaklar insanlı savaş uçaklarına eşlik edebilir

İncelenen ikinci konseptin, insanlı savaş uçaklarıyla ağ üzerinden bağlantı kuracak otonom veya yarı otonom bir muharip hava aracı olduğu bildirildi. Bu platformların keşif, gözetleme, elektronik harp, hedef tespiti ve doğrudan saldırı görevlerinde kullanılması öngörülüyor.

Gelişmiş sensörler ve yapay zekâ destekli görev sistemleriyle donatılması planlanan uçaklar, pilotların verdiği görevler doğrultusunda insanlı platformların önünde ilerleyebilecek. Böylece hava savunmasının güçlü olduğu bölgelerde riskli görevlerin insanlı uçaklar yerine insansız sistemlerle gerçekleştirilmesi amaçlanıyor.

Konsept, ABD Hava Kuvvetlerinin Collaborative Combat Aircraft programıyla benzerlik taşıyor. “İnsansız kanat arkadaşı” olarak da tanımlanan bu uçakların F-35 ve gelecekteki F-47 gibi insanlı platformlarla birlikte görev yapması planlanıyor.

Cohen, İsrail’in bu yönde bir uçak geliştirip geliştirmediğini doğrulamadı. İsrail hükümetinin olası projelerde uluslararası iş birliğini tamamen dışlamadığı da bildirildi.

İsrail’in F-35 filosu büyümeyi sürdürüyor

İsrail Hava Kuvvetlerinin F-35I Adir filosu Ocak 2026’da teslim edilen üç uçakla 48 adede ulaştı. İlk 50 uçaklık siparişin kalan iki uçağının da teslim edilmesi bekleniyor.

İsrail, Haziran 2024’te üçüncü filo için 25 adet ilave F-35 satın alınmasına yönelik anlaşma imzaladı. Böylece kesinleşmiş toplam sipariş 75 adet uçağa yükseldi. İlave uçakların teslimatlarının 2028’de başlaması ve yılda üç ila beş uçak şeklinde sürmesi planlanıyor.

İsrail hükümeti Mayıs 2026’da dördüncü bir F-35 filosu ile yeni F-15IA uçaklarının alınmasına onay verdi. Ancak dördüncü F-35 filosuna ilişkin anlaşmanın ABD makamlarıyla kesinleştirilmesi gerekiyor. Bu alımın tamamlanması durumunda İsrail’in F-35 filosu uzun vadede 100 uçağa ulaşabilir.

Lavi programı 1987’de iptal edilmişti

İsrail’in yerli savaş uçağı geliştirme alanında önceki deneyimleri bulunuyor. Israel Aircraft Industries tarafından geliştirilen Lavi savaş uçağı programı, artan maliyetler ve siyasi tartışmalar nedeniyle 1987’de iptal edilmişti.

ABD menşeili F-16 ve Çin menşeili J10C uçağına aynı oranda benzeyen IAI Lavi

Şirket daha önce Mirage 5 temelinde geliştirilen Kfir savaş uçaklarını da üretmişti. Kfir, İsrail Hava Kuvvetlerindeki hizmetinden 1990’lı yıllarda çekilmesine rağmen bazı yabancı kullanıcılar tarafından kullanılmaya devam etti. Günümüzde son olarak Kolombiya tarafından kullanılıyor.

Kolombiya, İsrail yapımı Kfir savaş uçaklarını emekliye ayırıp Gripen ile hava kuvvetlerini yeniden yapılandıracak.

Yeni bir düşük görünürlüklü savaş uçağı programının hayata geçirilmesi; uzun süreli finansman, motor ve görev sistemi tedariki, gelişmiş üretim altyapısı ve sürdürülebilir sipariş miktarı gerektirecek. Bu nedenle 10 yıllık hedefin resmî takvime dönüşüp dönüşmeyeceği henüz belirsizliğini koruyor.