İran: Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılması ABD’nin tutumuna bağlı

Küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki kısıtlamaların hafifletilmesi için İran ile Umman arasındaki görüşmeler ilerliyor. Taraflar geçici bir deniz güzergâhının koordinatları üzerinde uzlaşırken boğazın normal gemi trafiğine tamamen açılması, İran ile ABD arasındaki daha geniş anlaşmazlıkların çözümüne bağlı kalmayı sürdürüyor.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Umman ile yürütülen Hürmüz Boğazı görüşmelerinin son aşamaya ulaştığını açıkladı. İran’ın resmî haber ajansı IRNA’ya konuşan Garibabadi, üzerinde çalışılan yeni güzergâhın boğazın tamamen açılması anlamına gelmediğini söyledi.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi

Garibabadi, geçici güzergâhın iki ila dört ay boyunca veya daha uzun süre kullanılabileceğini belirtti. İran ve Umman’ın anlaşmayı uygulamaya almasından sonra boğazın tamamen açılmasını öngören ikinci aşama için Tahran yönetiminin yeni bir karar vermesi gerekeceğini ifade etti.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de iki ülkenin gemilerin geçeceği güzergâhın coğrafi koordinatları üzerinde uzlaştığını açıkladı. Bekayi, ortak açıklamaya ilişkin metnin hazırlandığını ve teknik ayrıntıların değerlendirilmekte olduğunu bildirdi.

Mevcut geçiş güzergâhları kapatılacak

Garibabadi, yeni düzenlemenin yürürlüğe girmesi durumunda Lark Adası yakınlarında oluşturulan kuzey güzergâhı ile Umman kara sularındaki güney güzergâhının kapatılacağını söyledi. Gemilerin İran ve Umman tarafından birlikte belirlenen yeni bir deniz koridorunu kullanacağını aktardı.

Yeni güzergâhın bazı bölümlerinin İran kara sularından geçmesi planlanıyor. Garibabadi, bu düzenlemenin Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nda etkin egemenlik kurma ve ulusal güvenlik çıkarlarını koruma anlayışının parçası olduğunu ifade etti.

İran'ın güneyindeki Bender Abbas liman şehri açıklarında, stratejik Hürmüz Boğazı'nda demirlenmiş ham petrol tankerlerini, dökme yük gemilerini ve ticari kargo gemileri.

İranlı yetkili, savaş öncesindeki yaklaşık 60 yıl boyunca boğaza giriş ve çıkışların büyük ölçüde Umman kara sularındaki koridorlardan yapıldığını belirtti. Yeni düzenlemeyle İran’ın geçiş sürecindeki denetiminin artırılacağını söyledi.

Garibabadi’ye göre geçici güzergâha ilişkin anlaşmanın yalnızca boğaza kıyısı bulunan İran ve Umman tarafından belirlenmesi gerekiyor. Tahran yönetimi, başka ülkelere bu düzenleme üzerinde karar hakkı tanımadığını belirtiyor.

İran, ABD ile doğrudan görüşme yapılmadığını açıkladı

Garibabadi, geçiş güzergâhına ilişkin müzakerelerin yalnızca İran ve Umman arasında yürütüldüğünü söyledi. Bu süreçte ABD ile doğrudan görüşme yapılmadığını belirten İranlı yetkili, buna karşılık Washington’dan dolaylı mesajlar alındığını aktardı.

ABD’nin İslamabad Mutabakatı kapsamındaki taahhütlerine dönmeye hazır olduğuna ilişkin mesajlar gönderdiğini söyleyen Garibabadi, İran’ın boğazın tamamen açılmasını öngören ikinci aşamaya geçip geçmeme konusunda kararını değerlendirdiğini ifade etti.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ve Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD ile yürütülen barış müzakereleri kapsamında Nisan 2026'da Pakistan'ın başkenti İslamabad'a ulaştıkları sırada.

ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı konusunda anlaşmaya kısa süre içinde ulaşılabileceğini açıklamıştı. İran yönetimi ise öncelikle geçici güzergâh üzerinde çalışıldığını ve bunun boğazın tüm uluslararası deniz trafiğine açılması anlamına gelmediğini vurguluyor.

Tahran’ın açıklamalarına göre boğazın tamamen açılması, ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukası ve ekonomik kısıtlamalar konusundaki yaklaşımına bağlı olacak.

İslamabad Mutabakatı uygulanamamıştı

İran ile ABD, Haziran 2026’da Pakistan’ın arabuluculuğunda İslamabad Mutabakatı’nı imzalamıştı. Düzenleme, İran’a ait dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması karşılığında Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemi geçişlerinin belirli bir süre ücret alınmadan kolaylaştırılmasını öngörüyordu.

İran, ABD’nin dondurulmuş varlıkları serbest bırakmaması ve Umman kara sularında ayrı bir geçiş koridoru oluşturması üzerine Washington’ın mutabakattaki yükümlülüklerine uymadığını savundu. Bunun ardından Tahran yönetimi boğazdaki geçişleri yeniden sınırlandırdı.

İran ve Umman arasında bulunan stratejik Hürmüz Boğazı hattı. Haritada işaretlenen "Tartışmalı bölge", İran ile Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) arasında gerginlik yaratan noktalardan biridir.

İki ülke arasındaki gerilim temmuz ayında yeniden askerî çatışmalara dönüştü. İran daha sonra boğazdaki gemi trafiği için güvenli ve geçici bir güzergâh belirlemek amacıyla Umman ile teknik ve siyasi görüşmelere başladı.

Hazırlanan düzenlemenin yürürlüğe girmesi, boğazdaki ticari trafiğin kademeli olarak artmasını sağlayabilir. Ancak İranlı yetkililer, geçici koridor ile boğazın savaş öncesindeki olağan işleyişine tamamen dönmesi arasında ayrım yapıyor.