İsviçre’de planlanan ABD-İran müzakereleri iptal edildi

ABD ile İran arasında İsviçre’de yapılması planlanan görüşmeler iptal edildi. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in Cenevre’ye seyahat planını iptal etmesi, kalıcı ateşkes ihtimaline ilişkin belirsizliği artırdı.

İsviçre Dışişleri Bakanlığı, Burgenstock’taki dağ zirvesinde yapılması planlanan görüşmelerin gerçekleşmeyeceğini doğrularken, iptale ilişkin ayrıntı paylaşmadı. Beyaz Saray Sözcüsü ise müzakere sürecinin lojistik açıdan karmaşık ve öngörülemez olduğunu belirterek, ABD heyetinin planlar netleştiğinde hareket etmeye hazır olduğunu ifade etti.

Müzakere sürecinde belirsizlik derinleşiyor

İran tarafının, teknik görüşmelere başlamadan önce ABD’nin geçici anlaşmayı uyguladığına dair somut adımlar görmek istediği belirtilirken, İranlı müzakerecilerin Cenevre’ye katılımına ilişkin resmi bir teyit verilmedi.

ABD’li yetkililer İsviçre’de anlaşma için resmi bir imza töreni planladıklarını açıklasa da İran Dışişleri Bakanlığı, anlaşmanın liderler tarafından zaten imzalandığını belirterek bu plana mesafeli yaklaştı. Çarşamba günü varılan ve kırılgan ateşkesi en az 60 gün uzatan 14 maddelik anlaşmanın ardından teknik görüşmelerin başlatılması öngörülüyordu.

İsrail’in sahadaki tutumu süreci etkiliyor

Barış görüşmelerinin dışında kalan İsrail, ABD-İran anlaşmasına mesafeli durarak Lübnan’da İran destekli Hizbullah’a yönelik operasyonlarını sürdürdü. Bu durum, anlaşmanın sahada uygulanabilirliğine yönelik ciddi soru işaretleri doğururken, ABD Başkanı Donald Trump’ın İsrail’in Lübnan’daki operasyonlarını eleştirmeye başlaması iki ülke arasında son yılların en belirgin görüş ayrılıklarından birine işaret etti.

Nükleer program ve yaptırımlar başlıca başlıklar

Mutabakat, İran’ın nükleer programına ilişkin anlaşmaya varılması için 60 günlük bir takvim öngörürken, yaptırımların hafifletilmesi, milyarlarca dolarlık varlıkların serbest bırakılması ve petrol ihracatı için izin verilmesi gibi maddeleri içeriyor.

Yaklaşık 300 milyar dolarlık yeniden yapılanma fonu ve çeşitli mali teşviklerin de anlaşma kapsamında olduğu belirtilirken, ABD tarafı İran’ın uzun menzilli füze programının da sınırlandırılmasını gündeme getirmeyi planlıyor. İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney ise müzakerelerin kolay olmayacağını vurgulayarak ABD’nin taleplerine karşı temkinli bir tutum sergiledi ve aşırı taleplerin kabul edilmeyeceğini ifade etti.

İran, nükleer silah geliştirmediği yönündeki pozisyonunu yineleyerek yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun ülkede kalması, ancak seyreltilerek Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı denetimine açılması konusunda mutabakata varıldığını bildirdi.

Savaşın etkileri ve bölgesel yansımalar

28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hava saldırılarıyla başlayan çatışmaların en az 7 bin kişinin ölümüne yol açtığı, enerji fiyatlarında artışa ve küresel piyasalarda dalgalanmaya neden olduğu bildirildi.

ABD Savunma Bakanlığı’nın artan savaş maliyetleri nedeniyle Kongre’den 80 milyar dolar ek kaynak talep ettiği aktarılırken, ABD iç siyasetinde Trump yönetiminin Cumhuriyetçi müttefiklerinin savaşın sona erdirilmesi için verilen tavizleri eleştirdiği belirtildi. Trump’ın daha önce İran’ın “koşulsuz teslim olması” gerektiğini savunduğu, ancak imzalanan mutabakatın bu hedefleri karşılamadığı değerlendirmeleri öne çıkıyor.

Anlaşmanın, İran’ın petrol ihracatını artırması ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasıyla küresel arzı artıracağı beklentisiyle petrol fiyatlarında düşüş gözlenirken, İran Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü Umman ile birlikte sürdüreceğini ve gemi hizmet ücretlerini yeniden uygulamaya koymayı planladığını açıkladı.

Lübnan’da ise devam eden İsrail saldırılarında çok sayıda kişinin hayatını kaybettiği, bir milyondan fazla kişinin yerinden edildiği belirtilirken, İsrail’in genişletilmiş bir işgal bölgesi oluşturma yönünde adımlar attığı ve geri çekilme niyetinde olmadığı ifade ediliyor. ABD-İran mutabakatı Lübnan’daki savaşın kalıcı olarak sona erdirilmesini öngörse de sahadaki gelişmeler ateşkesin kırılganlığını koruduğunu ortaya koyuyor.