İran’ın İHA stokları tükenir mi?

İnsansız hava araçlarını askerî stratejisinin temel unsurlarından biri hâline getiren İran, ülke içindeki üretim tesisleri, yurt dışındaki ortaklıkları ve dış tedarik ağları sayesinde İHA kapasitesini korumayı sürdürüyor. Ülkenin sahip olduğu bu geniş altyapının Tahran’a gerçekten “sınırsız” bir İHA kaynağı sağlayıp sağlamadığı ise ABD operasyonları sürecinde sık sık tartışma konusu oldu.

İran’ın geniş üretim altyapısı, yurt dışındaki tesisleri ve yaptırımları aşmak için kullandığı tedarik ağları, ülkenin İHA operasyonlarını uzun süre sürdürebileceğine işaret ediyor. Bununla birlikte İran’ın “sınırsız” İHA kaynağına sahip olduğu ve her zaman binlerce aracı kullanıma hazır tuttuğu yönündeki değerlendirmeleri doğrulayacak kamuya açık ve güvenilir bir envanter verisi bulunmuyor.

İran, Şahid serisi kamikaze İHA'lardan Ebabil ailesine kadar farklı görev ve menzil sınıflarında İHA üretebiliyor. Üretimde kullanılan bazı motor, mikroelektronik ve havacılık parçalarının ise yabancı menşeli ticari ürünlerden oluştuğu biliniyor.

Şahid (Shahed) İHA ailesi, özellikle de Şahid-136 kamikaze İHA'sı, ağır uluslararası yaptırımlar altında olan İran için asimetrik askeri güç, stratejik caydırıcılık, düşük maliyetli nüfuz ve küresel bir jeopolitik pazarlık aracı oldu.

ABD Hazine Bakanlığı, daha önce Çin merkezli şirketlerin İran Uçak İmalat Sanayii Şirketine İHA üretiminde kullanılabilecek binlerce havacılık parçası sağladığını açıklamıştı. Ancak ham madde ve parçaların İran’a kesintisiz biçimde kargo uçakları ve demir yollarıyla ulaştırıldığı yönündeki iddianın güncel ölçeği bağımsız kaynaklarca kesin bir şekilde doğrulanmış değil.

İran, ülke dışında da İHA üretim altyapısı kurdu

Doğrulanmamış bilgilerin yanında, bu yöndeki en somut örneklerden biri 2022 yılında yaşandı. İran ile Tacikistan yetkilileri, o yılın mayıs ayında Duşanbe yakınlarında Ababil-2 üretildiği iddia edilen bir tesisin açılışıyla bir araya geldi. Bu tesis, kamuoyunda İran'ın ilk yurt dışı İHA üretim hattı olarak tanıtıldı. Ancak Mart 2026’da yayımlanan açık kaynak araştırmaları, tesisin güncel faaliyet düzeyi ve üretim miktarı konusunda belirsizlik bulunduğunu ortaya koydu.

Tacikistan'ın başkenti Duşanbe'de gerçekleştirilen İran'ın ilk denizaşırı insansız hava aracı (İHA) üretim fabrikasının resmi açılış töreninden bir kare. Tacikistan Savunma Bakanı General Şerali Mirzo, dönemin İran Genelkurmay Başkanı Tümgeneral Muhammed Bakıri'ye fabrikanın sembolik altın anahtarını takdim ediyor.

Tacikistan hükümetinden gelen tesise dair en doğrudan resmi açıklama, Dışişleri Bakanlığı'nın 30 Ekim 2022'de yaptığı ve ülkede üretilen insansız hava araçlarının Ukrayna'da kullanılmak üzere Rusya'ya tedarik edildiği yönündeki haberleri yalanlayan bildirisiyle geldi. Açıklamada fabrikanın varlığı teyit edilmedi veya reddedilmedi, ancak Tacikistan'ın "üçüncü ülkelere askeri teçhizat ihraç etmediği" belirtildi.

Konuyla alakalı bir başka tesis, Ukrayna Cumhurbaşkanı Zelenski'nin açıklamalarıyla gündeme geldi. Zelenski'ye göre Rusya’nın Tataristan bölgesindeki Alabuga tesisi de İran tasarımı Şahid araçlarının seri üretim merkezlerinden biri. Tesis, İran’dan sağlanan tasarım, bileşen ve teknik destekle kurulmasına karşın esas olarak Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik operasyonlarında kullandığı Geran serisi araçları üretiyor.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Mart 2026’da Rusya’nın burada ürettiği Şahid türevlerini İran’a gönderdiğini öne sürdü. Ancak bu açıklama Moskova veya Tahran tarafından doğrulanmadı ve söz konusu sevkiyatların kapsamına ilişkin bağımsız kanıt paylaşılmadı. Dolayısıyla Alabuga’nın doğrudan İran için sürekli üretim yaptığı kesinleşmiş bir bilgi olarak değerlendirilemiyor.

Ukrayna ordusu da Alabuga Özel Ekonomik Bölgesi'ne birden fazla kez çok şiddetli İHA saldırıları düzenledi. Ukrayna Askeri İstihbaratı (HUR) ve Güvenlik Servisi (SBU), sivil ve hafif bir uçak olan Aeroprakt A-22'yi patlayıcı yüklü bir kamikaze İHA'ya dönüştürerek Alabuga'ya uçurmasıyla gündeme geldi.

A-22 uçakları İHA'ya dönüştürüldüğünde yaklaşık 150 kg'lık patlayıcı yerleştirilmesi imkanı vermiştir. Bu da Şahid-136'nın 3 katı patlayıcı anlamına gelmektedir.

Rusya savunma sistemlerinin İHA'ları düşürdüğünü iddia etse de düşen enkaz ve doğrudan isabetler Şahid üretim tesislerinde büyük bir yangına yol açmış, Ukrayna Genelkurmayı fabrikada üretimin ciddi şekilde sekteye uğratıldığını duyurmuştur.

Yer altı tesislerinin kapasitesi ise bilinmiyor

İran devlet medyası, ülkenin farklı noktalarında İHA ve füze sistemlerinin saklandığı yer altı üslerine ait görüntüler yayımladı. İran ordusu da 2022’de konumu açıklanmayan bir yer altı İHA üssünün varlığını doğruladı.

Ababil-2 olarak adlandırılan Tacikistan’da üretilen İHA , 200 kilometreye kadar bir mesafede saldırı ve gözetleme görevleri gerçekleştirebileceği belirtilmişti. Ebabil-2 serisi İHA'lar Hizbullah tarafından Mirsad-1 adıyla, Husiler tarafından da Kasef-2 adıyla kullanılıyor.

Buna karşılık üretim tesislerinin yüzlerce metre derinlikte bulunduğu veya hiçbir Amerikan mühimmatının bu tesislere ulaşamayacağı yönündeki ifadeler açık kaynaklarla doğrulanmış değil. Bu tesislerin sayısı, üretim kapasitesi ve saldırılar karşısındaki dayanıklılığı konusunda güvenilir bilgiler sınırlı.

Tanıtımı yer altındaki bir askeri mühimmat deposunda, fırlatma platformu üzerinde sergilen Şahid-107 İHA

Mevcut veriler İran’ın İHA üretimini uzun süre devam ettirebilecek dağınık ve esnek bir altyapıya sahip olduğunu gösteriyor. Ancak üretim kapasitesini “sınırsız” olarak nitelendirmek, stok ve üretim rakamları açıklanmadığı için doğrulanabilir bir tespitten çok stratejik bir değerlendirme niteliği taşıyor.