Yapay zekâya karşı kamuflaj ne kadar etkili olabilir?

Savaş teknolojileri tarih boyunca sürekli değişti. Günümüzde de değişim büyük bir hızla devam ediyor. Bu hız öylesine büyük ki bir zamanlar geri planda kalmış çeşitli savaş taktiklerini bile peşinden sürüklemeye başladı.

Son dönemde Rusya'nın bazı lojistik araçlarını zebra desenini andıran yüksek kontrastlı siyah-beyaz şeritlerle boyamaya başlaması da bu teknolojik sürüklenişin neticesinde yeniden gün yüzüne çıktı. Böylece yaklaşık 100 yıl önce kullanılan, askerlerin düşman gözünden saklanmasını sağlayan kamuflaj yöntemleri de bugün yapay zekâ destekli hedef tespit sistemlerine karşı geliştirilen çözümlerden biri oldu.

Hedef tespitinde yapay zekânın rolü büyüyor

İddialara göre Rus kamyonlarında görülen yeni bir boya düzeni, Ukrayna tarafından kullanılan insansız hava araçlarının (İHA) hedef tanıma amacıyla kullandığı yapay zekâ algoritmalarını yanıltmak için tasarlandı.

Bilindiği gibi geleneksel kamuflajın amacı, aracı çevresiyle bütünleştirerek görünürlüğünü azaltmaktır. Ancak günümüzde birçok İHA, hedefleri insan operatörlerden ziyade bilgisayarlı görüntü işleme sistemleriyle tespit ediyor.

Yapay zekâ destekli hedef tanıma sistemleri, binlerce görüntü üzerinde eğitilerek tank, zırhlı araç, kamyon veya lojistik taşıt gibi nesnelerin karakteristik şekillerini öğreniyor. Özellikle saldırının son aşaması olan terminal yönlendirme safhasında, sistem hedefin silüetini ve geometrik özelliklerini analiz ederek isabet oranını artırıyor. Böylece operatör ile iletişimini kestiği için de elektronik harp sistemlerinden sakınabiliyor.

Zebra desenleri hedef tanımayı zorlaştırabilir

Ruslar da bu durum karşısında son günlerde cephede özellikle lojistik alanında çalışan kamyonlara, düzensiz siyah-beyaz çizgilerden oluşan şaşırtmacalı kamuflajlar kullanmaya başladı.

Cepheden gelen görüntülere bakıldığında şu ana kadar en az iki farklı desen tespit edildi. Bunlardan birincisi klasik geniş düz çizgilerden oluşan, kamuflajla özdeşleşen zebra deseni. Diğeri de yaprak benzeri, girdaplı bir desen. Her iki durumda da tekerlekler ve lastikler de dahil olmak üzere dış yüzeylerin çoğunu bu desenle boyayarak kaplıyorlar.

Amaç; aracı tamamen görünmez yapmak değil, yapay zekânın hedefi tanımasını geciktirmek veya hata yapmasını sağlamak. Bu tür bir yaklaşım özellikle düşük maliyetli ve yalnızca optik görüntü kullanan drone sistemlerine karşı belirli ölçüde avantaj sağlayabilir. Şayet hedefteki kamyon kamuflaj sayesinde hedef tanımlamasından kaçınabilirse, yoluna devam edecektir. 

Bunu gören operatör de yapay zeka unsurunu devreden çıkarıp yeniden kontrolü ele alırsa, bu sefer elektronik harp sistemleri ile drone saldırısına müdahale etmek daha da kolay olacaktır.

Kamuflajla kandırmaca yaklaşımı yüz yıllık geçmişe sahip

Söz konusu yaklaşım tamamen yeni değil. Birinci Dünya Savaşı sırasında deniz kuvvetleri tarafından kullanılan "dazzle camouflage" (şaşırtıcı kamuflaj) tekniği, gemilerin yönünü ve hızını düşman gözlemciler için belirsiz hale getirmeyi amaçlıyordu.

Kamuflaj tasarımı, 1917'de resmi Savaş Sanatçısı Norman Wilkinson tarafından, Alman denizaltılarının (U-botlar) saldırılarından kaynaklanan kayıpları azaltmanın bir yolu olarak geliştirildi.

İngiliz gemileri, birbirine zıt renklerdeki keskin geometrik desenlerle boyanıyor ve karşıdaki Almanların hedefleme hataları yapması bekleniyordu. Günümüzde Rus araçlarında görülen desenler de işte bu mantığa dayanıyor.

Yaşanan gelişme, drone savaşlarının ulaştığı noktayı göstermesi açısından oldukça önemli. Modern çatışmalarda artık yalnızca mühimmatlar ve zırhlar değil, veri işleme sistemleri, sensörler ve yapay zekâ modelleri de savaşın belirleyici unsurları haline gelmiş durumda olduğunu gösteriyor. 

Bir taraf daha gelişmiş görüntü tanıma sistemleri geliştirirken, diğer taraf bu sistemleri kandıracak görsel aldatma yöntemleri üzerinde çalışıyor. Böylece savaş alanında sürekli devam eden bir teknoloji yarışı ortaya çıkıyor.

Geleceğin savaşlarında görünmez olmak ne anlama gelecek?

Şaşırtma desenli kamuflaj uygulaması, geleceğin savaşlarında yapay zekâ ile yapay zekâyı yanıltmaya yönelik teknolojilerin de karşı karşıya geleceğini gösteriyor. Savaş alanında görünmez olmak artık sadece çevreye uyum sağlamak anlamına gelmiyor; aynı zamanda makinelerin gördüğü dünyayı manipüle etmeyi de içeriyor.

Geçmişte kamuflajın temel amacı insan gözünü yanıltmaktı. Askerler çevreyle uyumlu renkler kullanıyor, araçlar ağaç dalları veya ağlarla gizleniyordu. Ancak günümüzde savaş alanını izleyen sistemlerin önemli bir bölümü insanlardan değil; kameralar, termal sensörler, radarlar ve yapay zekâ destekli analiz yazılımlarından oluşuyor. Bu nedenle modern kamuflajın hedefi artık yalnızca düşman askeri değil, aynı zamanda düşmanın algoritmaları haline gelmiş durumda.

Önümüzdeki dönemde savaş alanlarında yapay zekaya "düşman kamuflaj" olarak öğretilmeye çalışılan, doğrudan makine görüşünü kandırmaya yönelik kamuflaj tekniklerinin daha yaygın hale geleceğini göreceğiz. Bu da insan gözüne sıradan görünen ancak yapay zekâ tarafından farklı yorumlanan desenlerden oluşan üniformaları dahi beraberinde getirebilir. 

Süreç dahilinde yalnızca görüntü tabanlı sistemleri yanıltmak yeterli olmayacak. Modern insansız hava araçları giderek daha fazla sensör birleştirme teknolojisi kullanıyor. Görünür ışık kameralarının yanı sıra termal görüntüleme, lazer ölçüm sistemleri, radar ve elektronik istihbarat verileri de hedef tespit sürecine dahil ediliyor. Dolayısıyla geleceğin kamuflaj çözümleri de çok katmanlı olmak zorunda kalacak. Bir aracın hem görüntüsünü, hem ısı izini, hem de elektromanyetik yayılımını gizlemesi gerekebilecek. Bu da desen kadar boya teknolojisinin gelişimini tetikleyecek.