İran’dan Mekke Ortak Savunma Anlaşması’na ilk açıklama

İran Dışişleri Bakanlığı, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın Tahran’a karşı oluşturulmuş bir ittifak olarak görülmediğini açıkladı. Bakanlık Sözcüsü İsmail Bekayi, anlaşmayı bölge ülkelerinin ABD’nin güvenlik garantilerine yönelik yaklaşımındaki değişimin işareti olarak değerlendirdi.

Bekayi, Tahran’da düzenlediği haftalık basın toplantısında İran’ın anlaşmadan endişe duyması için bir neden bulunmadığını söyledi. Bölge ülkelerinin güvenliklerini dış aktörlere dayandırmak yerine kendi aralarında iş birliği yapması gerektiğini savunan Bekayi, “Güvenlik, sahte güvenlik aracılarından satın alınabilecek bir ürün değildir.” ifadelerini kullandı.

İranlı sözcü, anlaşmanın imzalanmasından önce Tahran’ın süreç hakkında “az çok” bilgilendirildiğini de belirtti. Anlaşmanın İran’a yönelik olmadığına ilişkin açıklamalar Türkiye ve Pakistan tarafından da daha önce yapılmıştı.

İran anlaşmayı bölgesel yönelimin değişmesi olarak görüyor

Bekayi, anlaşmaya ilişkin değerlendirmesinde son yıllardaki gelişmelerin bölge ülkelerinin güvenlik anlayışını değiştirdiğini ileri sürdü. İran’ın uzun süredir dış güçlere dayanmayan ve bölge ülkelerinin ortaklığıyla oluşturulan bir güvenlik düzenini savunduğunu söyledi.

Bir gazetecinin anlaşmanın “İslam NATO’su” olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği yönündeki sorusuna doğrudan bu tanımı kullanarak karşılık vermeyen Bekayi, mutabakatın kapsamlı ve bölgenin jeopolitik gerçeklerine uygun olması gerektiğini belirtti.

Bekayi, “Bölgenin jeopolitik ve tarihî gerçeklerine dayanan, kapsamlı ve kapsayıcı olan, düşmanı ve tehdidi doğru tanımlayan her plan güvenliğin güçlendirilmesine yardımcı olabilir.” dedi.

İranlı sözcü ayrıca İsrail ile ABD’yi bölgedeki istikrarsızlığın başlıca sorumluları olarak gösterdi. Bekayi’nin bu değerlendirmeleri İran yönetiminin tutumunu yansıtırken ABD ve İsrail söz konusu suçlamaları kabul etmiyor.

Anlaşma ortak savunma hükmü içeriyor

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan tarafından 7 Ağustos’ta imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, taraflardan birine yönelik saldırının üç ülkeye yapılmış kabul edilmesini öngörüyor.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, bu hükmün teknik açıdan NATO’nun 5. maddesine benzediğini ancak anlaşmanın İran’ı veya başka bir ülkeyi hedef almadığını açıklamıştı. Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar da anlaşmayı “tamamen savunma amaçlı” olarak nitelendirmişti.

Anlaşma kapsamında Suudi Arabistan’da sürekli bir sekretarya ile dışişleri ve savunma bakanlarından oluşan bir kurul kurulması planlanıyor. İstihbarat paylaşımı, askerî eğitim, ortak tatbikatlar ve savunma sanayisi iş birliğinin uygulama ayrıntıları daha sonra belirlenecek.

Taraflar, anlaşmanın başka ülkelerin katılımına açık olduğunu belirtiyor. Ancak yeni üyelerin kabul koşulları ve ortak savunma hükmünün hangi durumlarda devreye gireceği henüz ayrıntılı şekilde açıklanmadı.

Pezeşkiyan’ın ABD ziyareti kesinleşmedi

Bekayi, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın Birleşmiş Milletler Genel Kurulu toplantıları için New York’a gidip gitmeyeceği konusunda kesin karar alınmadığını da açıkladı.

İran’ın BM Genel Kurulunu uluslararası kamuoyuna görüşlerini aktarmak için önemli bir platform olarak gördüğünü belirten Bekayi, bu yıl da toplantılardan yararlanmak istediklerini söyledi. Ziyaret kararının bölgesel ve diplomatik koşullara bağlı olarak daha sonra açıklanacağını ifade etti.