Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın 16 maddesi açıklandı

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın 16 maddelik metni kamuoyuna yansıdı. Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) sunulan anlaşma, taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının üç ülkeye birden yapılmış sayılmasını öngörüyor. Metinde ortak savunma yükümlülüklerinin yanı sıra askerî eğitim, savunma sanayii, istihbarat paylaşımı, lojistik destek ve ittifakın kurumsal yapısına ilişkin düzenlemeler bulunuyor.

7 Ağustos 2026'da Mekke'de imzalanan anlaşma, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki güvenlik iş birliğini ortak savunma çerçevesine taşıyor. TBMM'ye sunulan metin, ülkelerin bir saldırı durumunda üstleneceği sorumlulukları ve askerî iş birliğinin hangi alanlarda yürütüleceğini ayrıntılandırıyor. Anlaşmanın Türkiye açısından yürürlüğe girmesi için gerekli iç hukuk onay sürecinin tamamlanması gerekiyor.

Bir ülkeye saldırı, üç ülkeye saldırı sayılacak

Anlaşmanın ilk maddesi, tarafların birbirlerinin bağımsızlığını, egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve uluslararası alanda tanınan sınırlarını korumak amacıyla iş birliği yapmasını düzenliyor. Taraflardan birinin egemenliğinin veya toprak bütünlüğünün tehdit edilmesi durumunda söz konusu tehdidin ortadan kaldırılması için gerekli yöntemlerin kullanılması öngörülüyor.

İkinci madde ise ortak savunma mekanizmasının temelini oluşturuyor. Buna göre taraflardan herhangi birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı, diğer taraflara da yöneltilmiş kabul edilecek. Saldırıya uğrayan ülkeye yardım sağlanırken Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51'inci maddesinde düzenlenen meşru müdafaa hakkı esas alınacak.

Anlaşma, askerî imkân ve kabiliyetler dahil olmak üzere mevcut kaynakların kullanılmasına olanak tanıyor. Bununla birlikte sağlanacak desteğin kapsamı ve niteliği, ihtiyaçların değerlendirilmesinin ardından belirlenecek. Dolayısıyla ortak savunma yükümlülüğü, her durumda aynı türde veya ölçekte askerî müdahale yapılacağı anlamına gelmiyor.

Savunma sanayiinde ortak üretim ve teknoloji paylaşımı

Anlaşmanın üçüncü ve dördüncü maddeleri, savunma ve güvenlik alanlarında yakın iş birliğini ve uluslararası güvenlik konularında düzenli istişareleri kapsıyor. Tarafların silahlı kuvvetleri arasındaki ilişkilerin geliştirilmesi, ortak güvenlik değerlendirmeleri yapılması ve ulusal güvenliğe yönelik tehditlere karşı müşterek tedbirler oluşturulması hedefleniyor.

Beşinci madde, terörizmle mücadelede mevcut iş birliğinin operasyonel düzey dahil olmak üzere güçlendirilmesini öngörüyor. Altıncı madde kapsamında ise barış ve savaş dönemlerinde ortak eğitim programları, askerî personel değişimi, tatbikatlar ve birlikte çalışabilirliği artıracak faaliyetler teşvik ediliyor.

Yedinci madde, üç ülkenin savunma sanayii kuruluşları arasındaki iş birliğine ayrılıyor. Bu kapsamda ortak üretim, teknoloji geliştirme, araştırma ve geliştirme projeleri ile savunma inovasyonu desteklenecek. Ayrıca uzman personel yetiştirilmesi, askerî sanayi altyapısının geliştirilmesi ve savunma teknolojileri alanında edinilen deneyimlerin paylaşılması öngörülüyor.

İttifakın yönetimi için ortak komite kurulacak

Anlaşmanın sekizinci maddesi, ittifakın kurumsal yapısını belirliyor. Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'ın dışişleri bakanları, savunma bakanları ve genelkurmay başkanlarından oluşan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi, ortak savunma iş birliğine yön verecek.

Komitenin yılda iki kez, tarafların dönüşümlü ev sahipliğinde toplanması öngörülüyor. Üç ülkenin liderleri de gerekli görülmesi hâlinde yılda bir kez bir araya gelebilecek. Komite, anlaşmanın uygulanmasına yönelik alt komiteler oluşturabilecek ve yeni katılımcıların kabulüne ilişkin usulleri belirleyebilecek.

İttifakın idari faaliyetleri için merkezi Suudi Arabistan'da bulunan bir sekretarya kurulacak. Sekretaryanın başında, üç yıllık dönemlerle çekirdek taraflar arasında dönüşümlü olarak görevlendirilecek bir genel sekreter bulunacak. Anlaşmaya göre ilk genel sekreter Pakistan vatandaşı olacak.

İstihbarat paylaşımı ve lojistik destek düzenlendi

Dokuzuncu madde, üç ülke arasında güvenli iletişim kanalları üzerinden istihbarat paylaşımını düzenliyor. Bilgi güvenliği, verilerin korunması ve gizlilik ilkeleri doğrultusunda istihbarat alanındaki koordinasyonun güçlendirilmesi amaçlanıyor.

Onuncu madde ise barış, savaş ve olağanüstü durumlarda karşılıklı lojistik destek sağlanmasını öngörüyor. Bu destek; silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer askerî teçhizatın teminini kapsıyor. Lojistik desteğin sağlanmasında mevcut imkânlar ve sistemlerin uyumluluğu dikkate alınacak.

Anlaşmanın 11'inci ve 12'nci maddelerinde uluslararası hukuk ile taraf ülkelerin iç hukuk düzenlemelerinin korunacağı belirtiliyor. Ayrıca anlaşmanın, tarafların daha önce imzaladığı uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerini etkilemeyeceği hükme bağlanıyor. Bu düzenleme, Türkiye'nin NATO üyeliğinden kaynaklanan mevcut uluslararası yükümlülükleri bakımından da önem taşıyor.

Gizlilik ve anlaşmazlıkların çözümü

Anlaşmanın 13'üncü maddesi, taraflar arasında paylaşılan gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin korunmasını düzenliyor. Bu bilgilerin taraf olmayan devlet, şirket veya kişilerle paylaşılmaması ve erişimin yalnızca gerekli güvenlik yetkisine sahip personelle sınırlandırılması öngörülüyor.

14'üncü maddeye göre anlaşmanın yorumlanması veya uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlıklar, taraflar arasında istişare ve görüşmeler yoluyla çözülecek. Anlaşmada değişiklik yapılabilmesi ise 15'inci madde kapsamında çekirdek tarafların oy birliğine bağlı olacak.

Son madde, yürürlüğe giriş sürecini belirliyor. Buna göre anlaşma, taraf ülkelerin kendi iç hukuklarına göre onaylanmasının ardından son onay belgesinin Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi Sekretaryasına teslim edildiği tarihte yürürlüğe girecek.

Mekke Anlaşması'nın onay süreci

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan, 5 Ekim'de Riyad'da düzenlenen olağanüstü komite toplantısında ortak savunma taahhütlerinin uygulanmasına yönelik tedbirleri görüşmüştü. Üç ülkenin ortak açıklamasında, üzerinde mutabık kalınan askerî kuvvet ve kabiliyetlerin Suudi Arabistan'a hızla konuşlandırılmasına yönelik hazırlıkların güçlendirilmesi kararlaştırılmıştı.

20 Ekim'de TBMM'ye sunulan 16 maddelik metin, bu iş birliğinin hukuki ve kurumsal çerçevesini ortaya koydu. Ancak anlaşmanın parlamentoya sunulması, Türkiye'deki onay sürecinin tamamlandığı anlamına gelmiyor. Meclis aşamalarının ardından diğer tarafların onay işlemlerinin de tamamlanması gerekiyor.