Fas, ABD'den 32 adet F-35 almak için görüşüyor

Fas ve ABD, Fas Kraliyet Hava Kuvvetleri’nin modernizasyonu kapsamında 32 adet F-35 Lightning II beşinci nesil savaş uçağı alımı için görüşmelerini sürdürüyor.

Resmî olarak doğrulanmamış olsa da Africa Intelligence adlı haber ağının 21 Ekim 2025 tarihli raporuna göre paketin yaklaşık 17 milyar dolar değerinde olacağı ve uçakların yanında eğitim ile uzun vadeli bakım hizmetlerinin de dahil edileceği tahmin ediliyor.

Rapora göre anlaşma, İsrail’in “Nitelikli Askeri Üstünlük” çerçevesi altında yürütülüyor ve henüz kesin bir teslimat takvimi açıklanmış değil.

Müzakereler, Washington ve Rabat’taki danışmalarla ileri bir aşamaya taşındı. İsrail, anlaşmaya itiraz etmezken sınırlı teknik iş birliği sağlayabileceği belirtiliyor. Görüşmeler, askeri tedarik ile sınırlı kalmayıp olası Boeing ticari uçak satışlarını da kapsayacak şekilde genişletildi.

Fas, F-35’leri edinirse Arap ve Afrika kıtalarında beşinci nesil uçak kullanan ilk ülke olacak. Bu uçaklar, düşük radar görünürlüğü ve sensör füzyon sistemleri sayesinde mevcut F-16V Block 72 filosu ile entegre çalışabilecek. F-35, 2024 Marakeş Air Show’da sergilendi ve Fas ile ABD arasındaki savunma iş birliği derinliğini gösterdi.

Görüşmelerin başlangıcı 2020-2022 yılları arasına dayanıyor. Fas, ABD onayı almak için İsrail’den destek talep etti. Kasım 2021’de Fas Savunma Bakanı Abdellatif Loudiyi ve İsrail Savunma Bakanı Benny Gantz arasındaki görüşme müzakerelerde kritik bir adım olarak değerlendirildi.

Ülkenin F-35 süreci, Batı Sahra gerilimi artarken ve Cezayir’in Su-57 Felon, Su-34 ve Su-35 savaş uçağı alımı ile eş zamanlı olarak ilerledi. Cezayir’in hava kuvvetleri modernizasyonu, Fas’ın stratejisini doğrudan etkiliyor. Haliyle Fas’ın F-35 alımı ile birlikte modernizasyon süreci çok yönlü olarak devam ediyor.

Fas'ın toplamda 23 adet yükseltilmiş F-16 uçağına ek olarak 24 F-16C/D Block 72 Viper siparişi bulunuyor. Bu uçaklar, Pratt & Whitney F100-229 motor, APG-83 radar, AN/AAQ-33 gelişmiş hedefleme podları, AN/ALQ-213 elektronik harp yönetimi ve AN/ALQ-211 savunma sistemleri ile donatılacak.

L3 Systems, iki adet Gulfstream G550 uçağını İsrail Elta keşif paketleri ile dönüştürüyor, yeni İsrail casus uyduları sınır izleme kapasitesini artırıyor. Ayrıca Patriot PAC-3 MSE bataryaları ve Lockheed Martin ile Thales radar sistemleri ile çok katmanlı hava savunma ağı kurulması planlanıyor.

Fas uçak programının yanında 24 AH-64E Apache helikopteri, M1A2 SEPv3 Abrams tankları, Bradley piyade araçları ve MQ-9B SeaGuardian İHA siparişleriyle de operasyonel standartlarını Batı sistemleriyle uyumlu hale getiriyor.

F-35’nin Fas hizmetine girmesi, bölgesel hava üstünlüğünü yeniden tanımlayacak. Uçağın düşük radar izi ve gelişmiş elektronik harp yetenekleri, düşmanları erken tespit ve etkisiz hale getirme kapasitesi sağlayacak. Sensör füzyon sistemi, radar, kızılötesi ve elektronik istihbaratı tek bir operasyonel resimde birleştirerek diğer platformlarla koordineli hedef paylaşımı sunacak.

ABD-Fas ilişkileri, hava kuvvetleri alımının ötesine geçiyor. African Lion 2025 tatbikatı 10.000’den fazla personeli kapsadı ve birlikte çalışabilirliği güçlendirdi.

İki ülke arasındaki 2020–2030 Savunma İş Birliği Yol Haritası, Ekim 2025’te genişletildi ve Fas limanları ABD Konteyner Güvenliği Girişimi’ne dahil edildi. Ticaret ve yatırım anlaşmaları, savunma ve havacılık projelerine destek veriyor.

Stratejik olarak F-35 alımı, ABD ile uzun vadeli ortaklığı pekiştirecek ve bölgesel dengeyi etkileyecek. Fas’ın savunma bütçesi 2025’te 13,32 milyar dolara yükselirken, Cezayir’in bütçesi de 25,1 milyar dolara ulaştı.

Teslimat takvimi resmî olarak açıklanmamış olsa da F-35’in Fas Kraliyet Hava Kuvvetleri’ne 2035 civarında operasyonel olarak katılması öngörülüyor.