Ukrayna, Gripen filosu için ilk adımı attı

Ukrayna, hava kuvvetlerini güçlendirme planı kapsamında 20 adet yeni JAS 39 Gripen savaş uçağı satın alacak, İsveç ise gelecek yıl 16 adet eski model Gripen C/D uçağını Kiev’e hibe edecek. Kararı, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ile İsveç Başbakanı Ulf Kristersson ortak basın toplantısında açıkladı.

Taraflar, geçen yıl imzalanan ve İsveç’in Ukrayna’ya 150 adede kadar Saab Gripen E savaş uçağı satışının önünü açan niyet mektubunun ardından yeni aşamaya geçti. Yeni nesil Gripen E uçaklarının teslimatının ise birkaç yıl alması bekleniyor.

Gripen teslimatlarında iki aşamalı plan

Kristersson, Gripen’in Ukrayna için “en iyi ve en uygun seçenek” olduğunu belirterek, atılan adımın ortak süreçte önemli bir aşamayı temsil ettiğini söyledi. Zelenski ise savaş uçaklarının Ukrayna için yeni bir dönemin başlangıcı olduğunu ifade ederek, niyet mektubunda öngörülen 150 adet uçağın tamamını satın almayı hedeflediklerini dile getirdi.

İsveç Başbakanı Ulf Kristersson ve Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelenskiy, 22 Ekim 2025'te İsveç'in Linköping kentinde Saab'ı ziyaretleri ve görüşmelerinin ardından ortak bir basın toplantısı düzenledi

Ukrayna Savunma Bakanlığı daha önce Gripen E anlaşmasının Avrupa Birliği’nin Ukrayna için onayladığı 90 milyar avroluk kredi paketinin ardından aylar içinde imzalanabileceğini açıklamıştı. Zelenski, söz konusu kredi paketinden 2,5 milyar avronun savaş uçakları için ayrıldığını söyledi. Yeni model Gripen teslimatlarının 2030’dan itibaren başlaması bekleniyor.

Ukrayna, Gripen C/D uçakları da tedarik edecek

Eski model Gripen C/D uçaklarının transferi ise Ukrayna hava savunması için geçici çözüm sağlayacak. Sovyet yapımı ve Batılı platformlardan oluşan karma bir filoya sahip olan Ukrayna hava kuvvetlerinde Gripen, düşük işletme maliyeti, hızlı bakım süreci ve otoyollar gibi dağınık üslerden faaliyet gösterebilme kabiliyeti nedeniyle öne çıkıyor.

İsveç, Rusya-Ukrayna savaşının başlamasından bu yana Kiev’in en büyük destekçileri arasında yer alıyor. Stockholm yönetimi bugüne kadar 128 milyar İsveç kronu değerinde askeri ve sivil yardım sağlarken, bu yıl ve gelecek yıl için de 80 milyar kronluk ek yardım ayırdı. Anlaşma, artan talep gören İsveç savunma sanayi için de önemli bir fırsat olarak değerlendiriliyor.

Ukrayna, Gripen sürecine nasıl dahil oldu?

Ukrayna ve İsveç arasındaki Gripen savaş uçağı ortaklığı, Eylül 2023'te yapılan ilk fizibilite araştırmalarından Mayıs 2026'daki nihai hibe ve tedarik planına kadar uzanan 3 yıllık yoğun bir diplomatik ve askeri hazırlık sürecidir.

İsveç hükümeti, Ukrayna'ya olası bir Gripen transferinin kendi ulusal savunma kapasitesini nasıl etkileyeceğini incelemek üzere resmi bir araştırma başlattı. Ukraynalı pilotlar, jetleri test etmek ve aşinalık kazanmak üzere İsveç'e gitti.

Ukrayna'ya Gripen tedariki masadaydı ancak Kiev'in Batı tarafından teslim edilen F-16 savaş uçaklarının entegrasyonuna odaklanabilmesi amacıyla süreç geçici olarak askıya alındı.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ve İsveç Başbakanı Ulf Kristersson, İsveç'te bir araya gelerek 100 ila 150 adet Gripen E modelini kapsayan tarihi bir niyet mektubu imzaladı. Bu imza, İsveç tarihinin en büyük askeri ihracat projesi olarak kayıtlara geçti.

Akabinde Ukrayna Başbakanı Denis Şmihal ve İsveç Savunma Bakanı Päl Jonson, uzun vadeli savunma inovasyon anlaşmasını imzaladı. Ortaklık planına göre pilot eğitimlerinin 2026 başında başlaması, Saab firması ile Ukrayna'da ortak parça üretimine ise 2033 yılına kadar geçilmesi kararlaştırıldı.

Yeni nesil Gripen E modellerinin üretim bandından çıkmasının en az 3 yıl süreceği (2028-2029) hesaplandı. Beklemeyi önlemek adına İsveç, ellerindeki Gripen C/D modellerini ara çözüm olarak hızla devretme formülüne yöneldi.

Süreçle alakalı olarak, Ukraynalı pilotların Mayıs 2026 başında İsveç'te pilotaj eğitimine başladığı biliniyor.

Gripen uçakları, Ukrayna'ya hangi yetenekleri kazandıracak?

Ukrayna'nın teknik yetenekten ziyade, kullanım koşullarına uygunluk açısından uçakları değerlendirdiği söylenebilir. Gripen, Soğuk Savaş dönemi İsveç doktrinine göre tasarlanmıştır. Ana hava üsleri vurulsa bile 800 metrelik kısa, düzensiz karayollarına veya otoyollara rahatlıkla iniş-kalkış yapabilir.

Gripen uçakları, F-16, Eurofighter veya Rafale gibi muadillerine kıyasla dünyanın en düşük saatlik uçuş maliyetine sahip 4.5 nesil jetidir. Havacılık uzmanlarına göre Gripen'ın dijital kokpit tasarımı ve uçuş karakteristiği, Sovyet dönemi Su-27 ve MiG-29 uçuran Ukraynalı pilotların batı teknolojisine en hızlı adapte olabileceği arayüze sahiptir.

Tıpkı diğer NATO uçakları gibi Gripen, RAMJET motorlu ve görüş ötesi menzile (BVR) sahip MBDA Meteor hava-hava füzesini ateşleme yeteneğine sahiptir. Bu füze, Rus Su-35 ve Su-30 jetlerini kendi radarlarının algılama sınırının dışından, çok uzak mesafelerden imha etme yeteneği sunar.

Uçağın mühimmat ikmali ve yakıt dolumu (turnaround), gelişmiş yer destek ünitelerine ihtiyaç duyulmadan, sadece birkaç mobil araç ve az sayıda teknisyen (zorunlu askerler dahil) ile 10-15 dakika içinde açık arazide tamamlanabilir.