Boeing, yeni Air Force One uçaklarını 2028’de teslim etmeyi planlıyor

ABD Başkanı’nı taşıyan ABD Hava Kuvvetleri uçaklarının kullandığı resmî çağrı kodu olan Air Force One, aynı zamanda başkanın havadayken ülkeyi yönetebilmesini sağlayan özel iletişim, güvenlik ve savunma sistemleriyle donatılmış başkanlık uçaklarını ifade ediyor. Mevcut görev iki VC-25A tarafından yürütülürken yerlerini Boeing 747-8 temelinde geliştirilen VC-25B uçaklarının alması planlanıyor.

ABD’li havacılık şirketi Boeing, yeni nesil Air Force One uçaklarını 2028 yılında teslim etme hedefinin korunduğunu açıkladı. Şirket, programın mevcut takvime uygun ilerlemesi için ilave harcama yapılmasının gerekeceğini bildirdi.

Boeing Savunma, Uzay ve Güvenlik biriminin başkanı Steve Parker, Farnborough Uluslararası Havacılık Fuarı öncesinde gazetecilere yaptığı açıklamada ilk uçağın uçuş testlerine 2027 yılında başlanmasının planlandığını söyledi. Program kapsamında iki Boeing 747-8, ABD başkanının kullanacağı VC-25B modeli uçaklara dönüştürülüyor.

İlk teslimat 2028’de yapılacak

Parker, Boeing’in 2028 teslimat hedefi doğrultusunda ilerlediğini belirterek program için şirket kaynaklarından daha fazla harcama yapılacağını açıkladı. İlk VC-25B’nin 2028 yılının ortalarında ABD Hava Kuvvetlerine teslim edilmesi bekleniyor. İkinci uçağın kesin teslimat tarihi açıklanmazken iki platformun da aynı program takvimi içerisinde tamamlanması hedefleniyor.

Mühendislik çalışmalarının büyük ölçüde tamamlandığı ve her iki uçağın da son montaj aşamasında yer aldığı bildiriliyor. Uçakların kablolama, gövde yapısı ve şirket içi sertifikasyon çalışmalarının tamamlanmasının ardından uçuş testlerine geçilecek.

Program dört yıl gecikti

Yeni Air Force One uçaklarının ilk planlamaya göre 2024 yılında teslim edilmesi öngörülüyordu. Güncel teslimat hedefinin 2028’e kayması, programın yaklaşık dört yıl gecikmesi anlamına geliyor.

Gecikmelerde COVID-19 salgınının tedarik zincirine etkileri, iç mekân sistemlerini sağlayan yüklenicinin değiştirilmesi, iş gücü yetersizlikleri, kablolama tasarımındaki sorunlar ve öngörülenden daha uzun süren sertifikasyon çalışmaları etkili oldu.

Başkanlık uçağının ticari bir yolcu uçağından çok daha karmaşık sistemlere sahip olması, dönüşüm sürecinin uzamasındaki temel etkenler arasında gösteriliyor.

Sözleşme 3,9 milyar dolara imzalanmıştı

Boeing, iki yeni başkanlık uçağının geliştirilmesi ve üretimi için ABD Hava Kuvvetleriyle 2018 yılında 3,9 milyar dolarlık sabit fiyatlı sözleşme imzaladı. Programla bağlantılı toplam maliyetin daha sonra 5 milyar doların üzerine çıktığı bildirildi. ABD Hava Kuvvetlerinin 2031 mali yılına kadarki tahminlerinde toplam program maliyetinin yaklaşık 5,7 milyar dolara ulaşabileceği belirtiliyor.

Sabit fiyatlı sözleşme yapısı nedeniyle Boeing’in kendi üretim sorunlarından kaynaklanan maliyet artışlarının önemli bölümünü şirkete ait kaynaklardan karşılaması gerekiyor. Boeing, VC-25B programı nedeniyle bugüne kadar yaklaşık 2,8 milyar dolarlık maliyet ve zarar kaydı açıkladı. Programın toplam kamu maliyeti ile şirketin üstlendiği muhasebe zararları aynı kalemi ifade etmiyor.

Yeni maliyet artışı bekleniyor

Parker, kablolama ve yapısal çalışmalar tamamlanırken maliyetlerin yeniden artmasını beklediğini söyledi. Artışın miktarı hakkında rakam paylaşılmadı. Şirketin yeni maliyet kalemlerini 28 Temmuz’da açıklanması planlanan finansal sonuçlarında duyurabileceği belirtiliyor.

Boeing yönetimi, ek harcamaların 2028 teslimat tarihini korumaya yönelik olduğunu ifade ediyor. Takvimin hızlandırılması için mühendislik ve üretim kaynaklarının programa yönlendirildiği kaydediliyor.

Boeing 747-8 temel alınarak geliştiriliyor

VC-25B programı, daha önce üretilmiş iki Boeing 747-8 uçağının kapsamlı şekilde dönüştürülmesini içeriyor. Uçaklara gelişmiş ve güvenli haberleşme sistemleri, savunma ve füze karşı tedbirleri, başkanlık çalışma alanları, personel bölümleri, sağlık imkânları ve özel görev ekipmanları yerleştiriliyor.

Başkanın kriz veya savaş sırasında uçaktan ülkeyi yönetebilmesi için haberleşme altyapısının kesintisiz çalışması amaçlanıyor. Platformların nükleer patlamanın elektromanyetik etkileri gibi olağanüstü tehditlere karşı dayanıklı olması da programın temel gereksinimleri arasında yer alıyor. Yoğun kablolama ve güvenlik düzenlemeleri, standart Boeing 747-8 tasarımında kapsamlı yapısal değişiklikler yapılmasını gerektiriyor.

Mevcut uçaklar 1990’dan beri kullanılıyor

ABD Başkanı tarafından kullanılan mevcut iki VC-25A uçağı, Boeing 747-200B modeli temel alınarak geliştirildi ve 1990 yılında hizmete girdi.

Yaşlanan uçakların bakım ihtiyacı ve işletme maliyetleri giderek artıyor. Boeing 747-200 serisinin uzun süre önce üretimden kaldırılmış olması, yedek parça ve teknik destek süreçlerini de zorlaştırıyor. VC-25A uçaklarının yeni platformlar hizmete girene kadar operasyonel tutulması için ağır bakım faaliyetleri yürütülüyor.

“Air Force One” adı teknik olarak belirli bir uçak modelini değil, ABD başkanını taşıyan herhangi bir ABD Hava Kuvvetleri uçağının kullandığı çağrı kodunu ifade ediyor. Ancak ifade kamuoyunda başkanlık için özel olarak hazırlanan VC-25 uçaklarıyla özdeşleşmiş durumda.

Katar’dan alınan uçak geçici çözüm oldu

ABD, kalıcı VC-25B uçaklarının teslimatındaki gecikme nedeniyle Katar tarafından verilen lüks bir Boeing 747-8 uçağını Mayıs 2025’te kabul etti. Başkana tahsis edilmiş “Bridge” adı verilen geçiş uçağı, L3Harris Technologies tarafından iletişim, güvenlik ve başkanlık görevleri için gerekli sistemlerle donatıldıktan sonra 2026 yılında hizmete girdi.

ABD Hava Kuvvetleri, geçici uçağın dönüşüm maliyetinin 400 milyon doların altında kaldığını tahmin ediyor. Bazı Demokrat Kongre üyeleri ise ilgili çalışmaların toplam maliyetinin daha yüksek olabileceğini savunuyor. Uçağın kalıcı VC-25B platformları için planlanan tüm karmaşık yapısal ve savunma değişikliklerini taşımadığı açıklandı.

Güvenlik sistemleri tartışma yarattı

Katar’dan gelen uçakta mevcut VC-25A’lardaki tüm füze tespit ve karşı tedbir sistemlerinin yer almadığına ilişkin haberler, platformun güvenliği konusunda tartışmalara yol açtı. Başkan Donald Trump, Türkiye’de düzenlenen NATO Zirvesi’nin ardından dönüş yolculuğunun bir bölümünde eski VC-25A uçağını tercih etti. Trump daha sonra İngiltere’de Katar’dan gelen uçağa geçti.

ABD Hava Kuvvetleri, hızlandırılmış dönüşüm sürecinde kalıcı başkanlık uçakları için planlanan bazı karmaşık değişikliklerin geçiş uçağına uygulanmadığını kabul etti. Kurum, güvenlik, uçuş emniyeti ve gizli haberleşme alanlarında kabul edilemez risk alınmadığını savundu. Beyaz Saray, Katar’dan gelen uçağın ek geliştirmeler için yaklaşık bir ay hizmet dışı kalacağını açıkladı. Çalışmalar sırasında savunma ve güvenlik sistemlerinin güçlendirilmesi bekleniyor.

Boeing için mali risk devam ediyor

VC-25B, Boeing’in sabit fiyatlı savunma programlarında karşılaştığı en büyük mali sorunlardan biri hâline geldi. Sözleşmenin sabit fiyatlı yapısı, şirketin üretim ve geliştirme maliyetlerindeki artışları doğrudan ABD Hava Kuvvetlerine yansıtmasını sınırlıyor.

Hükümet tarafından sonradan talep edilen kapsam değişiklikleri ise ayrı sözleşme bedelleriyle karşılanabiliyor. Boeing, artan maliyetlere rağmen 2028 takvimini korumaya öncelik veriyor. İlk uçağın 2027’de başlayacak testlerinde tespit edilebilecek teknik sorunlar, teslimat tarihinin korunup korunamayacağı açısından belirleyici olacak.