ABD'nin İran altyapısına yönelik saldırıları etkili oluyor mu?

ABD ile İran arasındaki doğrudan çatışmalar devam ederken iki tarafın askerî hedeflerin yanında ulaşım, enerji ve denizcilik altyapısına yönelmesi savaşın kapsamını genişletiyor.

ABD güçleri İran içindeki komuta merkezleri, füze ve İHA tesisleri, hava savunma sistemleri ve askerî lojistik noktalarına saldırıyor. İran ise bölgedeki ABD üsleri ile Washington’a destek verdiğini savunduğu ülkeleri füze ve İHA’larla hedef alıyor.

Son haftalarda İran’daki karayolu ve demiryolu köprülerinin de ABD saldırılarının hedefi olması, seçilen noktaların askerî değeri ve harcanan hassas mühimmatın maliyeti hakkında tartışma başlattı.

Hürmüzgan’daki köprüler hedef alındı

ABD’nin 17 Temmuz’da İran’ın güneyindeki Hürmüzgan eyaletine düzenlediği saldırılarda Bender Hemir çevresindeki karayolu ve demiryolu köprüleri vuruldu. İran devlet medyası, saldırılarda can kayıpları ve yaralanmalar yaşandığını, köprülerin yanı sıra bir yol tüneli ile haberleşme kulesinin zarar gördüğünü açıkladı.

ABD ordusu, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki ateşkes ihlallerine ve ticari gemilere yönelik saldırılarına misilleme olarak Güney İran'daki stratejik köprüleri ve lojistik altyapıyı hava saldırılarıyla imha etmiştir.

Vurulan ulaşım hatlarının İran’ın ana ticaret ve askerî limanlarından Bender Abbas’ı ülkenin iç kesimlerine ve başkent Tahran’a bağlayan güzergâh üzerinde yer aldığı bildirildi. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, saldırıların İran’ın Hürmüz Boğazı çevresindeki askerî faaliyetlerini ve ticari gemileri tehdit etme kabiliyetini azaltmayı amaçladığını savundu.

Mevsimsel nehirler saldırıların etkisini sınırlayabilir

İran’ın büyük bölümü kurak veya yarı kurak iklime sahip. Ülkedeki çok sayıda akarsu yatağı yılın yalnızca yağışlı dönemlerinde su taşıyor. Köprülerin altında kalan yatağın kuru olması, hafif araçların veya arazi araçlarının geçici güzergâhlar kullanarak engeli aşmasına imkân verebilir. Böyle bir durumda köprünün yıkılması yerel ulaşımı tamamen durdurmak yerine trafiği yavaşlatabilir.

ABD ordusunun düzenlediği hava saldırılarında İran'ın güneyindeki Hürmüzgan eyaletinde en az 6 köprü vurulmuştur

Ağır kamyonlar, yakıt tankerleri, füze taşıyıcıları ve demiryolu sevkiyatları açısından aynı değerlendirme geçerli olmayabilir. Kuru nehir yatağındaki zemin eğimi, taşıma kapasitesi, giriş ve çıkış noktaları ile mayın veya saldırı riski ağır araçların geçişini zorlaştırabilir. Demiryolu köprülerinin kaybı da karayolu köprülerine kıyasla daha uzun süreli etki yaratabilir. Trenlerin kuru yataktan geçmesi mümkün olmadığından ray hattının onarılması veya yeni güzergâh kurulması gerekir.

Hedeflerin değeri konuma göre değişiyor

Köprü saldırılarının etkisi yalnızca altından geçen nehrin sürekli veya mevsimsel olmasına bağlı değil. Alternatif yolların sayısı, köprünün taşıdığı trafik miktarı, yakındaki liman ve askerî tesisler, onarım süresi ve İran’ın geçici geçiş noktası kurma kapasitesi operasyonun sonucunu belirleyen faktörler arasında yer alıyor.

Saldırılar, İran'ın en büyük ana limanı olan Bender Abbas'a giden lojistik güzergahlar ve Bender Hamir ilçesi üzerinde yoğunlaşmıştır.

Bender Hemir çevresindeki saldırıların, Bender Abbas ile İran’ın merkez bölgeleri arasındaki askerî ve ticari trafiği aksatmayı amaçladığı değerlendiriliyor. Köprülerin kısa sürede geçici olarak onarılması veya ulaşımın başka yollara aktarılması hâlinde etkinin sınırlı kalması mümkün. ABD, vurulan köprülerin İran’ın askerî lojistiğindeki rolünü gösteren ayrıntılı istihbarat veya saldırı sonrası hasar değerlendirmesi yayımlamadı.

Trump, köprü ve enerji santrali tehdidinde bulundu

ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki her gemi saldırısına karşılık İran’da bir köprü veya enerji santralinin vurulacağını açıkladı. Trump, karşılığın Tahran ve çevresindeki altyapıyı da kapsayabileceğini belirtti.

Trump, ABD'nin aslında diplomatik bir çözüm ve terörü desteklemeyen, nükleer silahtan arınmış bir İran ile yeni bir anlaşma yapmak isteyeceğini belirtmiştir.

Açıklama, ABD’nin köprü saldırılarını tek seferlik taktik hedefler yerine karşılıklı cezalandırma stratejisinin parçası olarak gördüğüne işaret ediyor. Sivil kullanım ağırlıklı altyapının hedef alınması, uluslararası insancıl hukuk açısından tartışmalara yol açtı. Bir köprü veya enerji tesisinin meşru askerî hedef sayılabilmesi için askerî harekâta etkili katkı sağlaması ve imhasının somut askerî avantaj sunması gerekiyor.

İran, Körfez altyapısını vurmakla tehdit etti

İran, ABD’nin köprüler ile elektrik santrallerini hedef almayı sürdürmesi hâlinde bölgedeki altyapı tesislerine saldıracağını açıkladı. Tahran yönetimi, Körfez ülkelerindeki enerji, liman ve ulaştırma altyapısını ABD operasyonlarına destek veren sistemlerin parçası olarak değerlendirebileceği uyarısında bulundu.

İran daha önce saldırılarını ağırlıklı olarak ABD askerlerinin konuşlandığı üsler ile askerî tesislere yöneltiyordu. Altyapı hedeflerinin çatışmaya dâhil edilmesi, bölgedeki enerji üretimi, su arıtma tesisleri, limanlar ve ticari taşımacılık açısından daha geniş risk oluşturuyor.

Hassas mühimmat stokları üzerindeki baskı artıyor

ABD’nin İran’a yönelik kesintisiz hava saldırıları hassas güdümlü mühimmat stokları ve üretim kapasitesi hakkında soru işaretleri doğuruyor. CENTCOM, 21 Temmuz gecesi İran’a karşı üst üste 11’inci saldırı dalgasının tamamlandığını açıkladı. Operasyonlarda askerî komuta merkezleri, deniz unsurları, uçak hangarları, İHA depoları ve lojistik altyapının hedef alındığı belirtildi.

İran'ın başkenti Tahran, ABD'nin saldırılarından etkilenmeye devam ediyor.

Köprü gibi sabit hedeflerin vurulmasında güdümlü bombalar veya seyir füzeleri kullanılabiliyor. Kullanılan mühimmatın türü, hedefin savunma durumu ve fırlatma platformuna göre operasyon maliyeti önemli ölçüde değişiyor. ABD’nin geniş bir mühimmat envanteri ve yüksek üretim kapasitesi bulunmasına rağmen hassas silahların üretimi zaman, nitelikli iş gücü ve özel bileşenler gerektiriyor. Uzun süreli ve yüksek yoğunluklu saldırılar, özellikle başka bölgelerdeki askerî ihtiyaçlarla birleştiğinde stoklar üzerinde baskı oluşturabilir.

Askerî etki henüz net değil

İran’daki köprü saldırılarının başarısı yalnızca yapıların yıkılmasıyla ölçülemez. Asıl sonuç, İran’ın askerî birliklerini, füzelerini, yakıtını ve mühimmatını hedef bölgelere taşıma hızındaki değişimle ortaya çıkacak. İran’ın kuru nehir yataklarından geçici yollar açması, seyyar köprüler kurması veya sevkiyatı alternatif güzergâhlara yönlendirmesi saldırıların etkisini azaltabilir.

Demiryolu bağlantılarının uzun süre kapalı kalması veya Bender Abbas gibi stratejik merkezlere ulaşımın ciddi şekilde aksaması ise ABD’nin hedef seçiminde askerî sonuç elde ettiğini gösterebilir. Açık kaynaklarda yayımlanan veriler, köprü saldırılarının İran’ın lojistik sisteminde kalıcı bir kesinti oluşturduğunu kanıtlamak için henüz yeterli değil.