ABD’nin F-35 filosunda bakım krizi derinleşiyor

ABD Silahlı Kuvvetleri envanterindeki F-35 savaş uçaklarının görev tam kapasite oranı 2025 mali yılında yüzde 28,5’e gerileyerek ciddi bir operasyonel zafiyete işaret etti. ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi (GAO) raporu, uçakların bakım ve idame süreçlerinde kronik sorunların sürdüğünü ortaya koydu.

Rapora göre, F-35’lerin en az bir görevi yerine getirebildiği genel görev oranı da düşük seviyede kalırken, ABD Hava Kuvvetleri’ne ait F-35A varyantlarında bu oran yüzde 38,6 olarak kaydedildi. Tam görev kapasitesi oranı ise Hava Kuvvetleri için 2021’deki yüzde 38,1 seviyesinden 2025’te yüzde 24,6’ya kadar geriledi.

Yazılım ve lojistik sorunları öne çıkıyor

GAO raporunda, 2020 yılından bu yana F-35 programının belirlenen asgari performans hedeflerini karşılayamadığı ve özellikle tam görev kapasitesi oranlarında sürekli düşüş yaşandığı belirtildi.

ABD Hava Kuvvetleri yetkilileri, 2025 yılındaki düşüşte yeni teslim alınan ancak yazılım sorunları nedeniyle tam görev icra edemeyen uçakların etkili olduğunu ifade etti.

Technology Refresh 3 (TR-3) modernizasyonu kapsamında geliştirilen yazılımın gecikmesi, uçakların uzun süre yalnızca temel eğitim görevleriyle sınırlı kalmasına neden oldu. TR-3 yüklü uçakların halen muharip görevlerde kullanılamadığı bildirildi.

Yedek parça tedarikindeki aksaklıklar ve korozyon sorunları da filonun operasyonel hazır bulunuşluğunu düşüren başlıca unsurlar arasında gösterildi.

Tedarik planları ve maliyet baskısı

ABD Hava Kuvvetleri envanterinde 500’den fazla F-35A bulunurken, toplam F-35 sayısı 800’ü aşmış durumda. ABD’nin uzun vadede yaklaşık 1700 adet ek F-35 tedarik etme planı bulunsa da artan maliyetler ve düşük performans nedeniyle bu hedeflerde revizyon bekleniyor.

F-35A’nın bakım ve idame maliyetlerinin, yerini aldığı F-16C/D platformuna kıyasla yaklaşık iki kat daha yüksek olduğu değerlendirilirken, buna rağmen görev oranlarının belirgin şekilde düşük kalması program üzerindeki baskıyı artırdı. Bu durum, yıllık tedarik hedeflerinin 110 uçaktan 24-40 bandına düşürülmesine yol açtı.

Modernizasyon gecikmeleri ve operasyonel sınırlamalar

F-35 programında Block 4 modernizasyonunun gecikmesi de uçakların muharip kabiliyetlerini sınırlayan kritik faktörlerden biri olarak öne çıktı. Mevcut durumda bazı F-35’lerin hava-yer mühimmatlarını kullanamadığı ve operasyonel görevlerde kısıtlı rol üstlendiği belirtildi.

2025 yılı sonunda yayımlanan Pentagon Denetim Ofisi raporunda da filonun genel hazır bulunuşluk oranının yüzde 50 seviyesinde kaldığı, yani uçakların yarısının uçuşa hazır olmadığı vurgulandı. Raporda ayrıca, ana yüklenici Lockheed Martin’in performansına yönelik yeterli denetimin sağlanamadığı ifade edildi.

Pentagon raporları, F-35’in düşük güvenilirlik oranı ve yüksek operasyonel maliyetlerinin, planlanan sayıda tedarik edilmesini uzun vadede sürdürülemez hale getirebileceğine işaret ediyor.