Türkiye'den Doğu Akdeniz'de yeni NAVTEX: Kıta sahanlığı hakları vurgulandı

Türkiye, Doğu Akdeniz'de Girit ile Kıbrıs arasında kurulması planlanan deniz altı elektrik bağlantısı kapsamında gerçekleştirilecek araştırma faaliyetlerine ilişkin 20 Ekim 2026 tarihinde yeni bir NAVTEX yayımladı.

Türkiye'nin yayımladığı bildirim, Avrupa Birliği tarafından desteklenen Great Sea Interconnector (GSI) projesi kapsamında yürütülmesi planlanan deniz tabanı araştırmalarıyla aynı döneme denk geldi. Projede görev alan Fransız Nexans şirketi, araştırma faaliyetlerinin yeniden başlatılması amacıyla ilgili makamlara başvuruda bulundu.

Türkiye'den deniz yetki alanlarına ilişkin yeni bildirim

Bilindiği gibi Türkiye, Doğu Akdeniz'deki kıta sahanlığı haklarına ilişkin tutumu doğrultusunda denizcilik bildirimleri yayımlamayı sürdürüyor. Türkiye tarafından 20 Ekim'de yayımlanan NAVTEX, Yunan basını tarafından VB Abeille Marengo gemisinin 21 Ekim'de başlaması planlanan araştırma faaliyetleriyle ilişkilendirildi

Ankara, Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin görüşlerini esas alarak kendi kıta sahanlığı içerisinde değerlendirdiği bölgelerde gerçekleştirilecek faaliyetlere yönelik itirazlarını sürdürüyor. Türkiye'nin yaklaşımına göre deniz yetki alanlarının sınırlandırılması, kıyıdaş ülkelerin hakları ve uluslararası hukuk ilkeleri çerçevesinde ele alınması gereken bir konu.

NAVTEX bildirimleri ise denizde seyir güvenliği ve faaliyetlerin duyurulması amacıyla kullanılıyor. Bu bildirimler tek başına deniz yetki alanı oluşturmamakla birlikte tarafların bölgedeki faaliyetlere ilişkin hukuki ve idari görüş ayrılıklarını da ortaya koyuyor. 

Türkiye daha önce iki karşı NAVTEX yayımlamıştı

Ankara, 16 Ekim'de de Doğu Akdeniz'deki denizcilik faaliyetlerine ilişkin iki ayrı karşı NAVTEX yayımlamıştı. Bildirimlerden biri, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) tarafından yayımlanan denizcilik duyurusuyla ilgiliydi. Türkiye, söz konusu duyurunun kendi kıta sahanlığına ilişkin haklarını dikkate almadığını savunarak itirazını bildirdi.

Diğer bildirim ise Yunanistan, Fransa, İtalya ve GKRY'nin katılımıyla düzenlenen EUNOMIA-2026 askerî tatbikatına yönelikti. Yunanistan'ın Kandiye istasyonu tarafından Meis Adası'nın güneyindeki bir bölgede 19 Ekim'de gerçekleştirilmesi planlanan tatbikat için NAVTEX yayımlandı. Türkiye ise söz konusu bölgedeki denizcilik bildirimlerinin Antalya istasyonu tarafından yayımlanması gerektiği yönündeki görüşünü yineledi.

Türkiye-Libya deniz yetki alanları mutabakatı

Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanlarına ilişkin yaklaşımının önemli unsurlarından birini, 27 Kasım 2019 tarihinde Libya Ulusal Mutabakat Hükûmeti ile imzalanan deniz yetki alanlarının sınırlandırılması mutabakatı oluşturuyor. Ankara, söz konusu mutabakatın iki ülkenin karşılıklı kıyıları esas alınarak uluslararası hukuka uygun biçimde hazırlandığını savunuyor.

Türkiye, Doğu Akdeniz'deki kıta sahanlığı haklarının belirlenmesinde hakkaniyet ilkelerinin dikkate alınması gerektiğini vurgularken adaların deniz yetki alanlarına etkisinin coğrafi koşullar çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği görüşünü benimsiyor.

Bu çerçevede Ankara, özellikle Meis Adası üzerinden ileri sürülen geniş deniz yetki alanı taleplerine karşı çıkıyor. Türkiye'nin deniz yetki alanlarına ilişkin bu yaklaşımı, Doğu Akdeniz'de yürütülen enerji arama, deniz tabanı araştırması ve altyapı projelerine yönelik diplomatik tutumunda da belirleyici rol oynuyor.

Libya'nın doğusundaki Temsilciler Meclisi, Türkiye ile 2019 yılında imzalanan Akdeniz'de Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası'nı onaylaması, tarihi bir dönüm noktası olarak kabul ediliyor.

Great Sea Interconnector projesinde araştırma hazırlıkları

Great Sea Interconnector projesi, Yunanistan ile Kıbrıs arasında deniz altından yüksek gerilimli elektrik bağlantısı kurulmasını hedefliyor. Yaklaşık 1,9 milyar avro değerindeki proje, Avrupa Birliği'nin enerji altyapısı çalışmaları kapsamında destekleniyor. Elektrik bağlantısının ilerleyen aşamada İsrail'e uzatılması da planlanıyor.

Projenin geliştirilmesinde Yunanistan'ın elektrik iletim sistemi işletmecisi IPTO (ADMIE) görev alırken Fransız Nexans şirketi kablo üretimi ve ilgili teknik faaliyetleri yürütüyor. VB Abeille Marengo gemisinin de kablo güzergâhının belirlenmesine yönelik deniz tabanı araştırmalarında kullanılması planlanıyor.

Yapılacak çalışmalar kapsamında deniz tabanının yapısı, kablo döşenmesine uygunluk ve teknik gereksinimler incelenecek. Ancak araştırma başvurularının yapılması, çalışmaların bütün güzergâh boyunca fiilen başladığı anlamına gelmiyor. Faaliyetlerin takvimi, ilgili izin süreçleri ve denizcilik bildirimlerine bağlı bulunuyor.

Bölgede bir diğer kablo projesi ise East to Med data Corridor (EMC) olarak bilinen veri kablosu hattıdır. Suudi Arabistan'dan başlayarak Akdeniz üzerinden Avrupa'ya ulaşması planlanan projenin deniz tabanı araştırmaları da anlaşmazlığın gündeminde yer alıyor. GKRY makamları, bu projeyle bağlantılı jeofizik çalışmalar için 21 Ekim-2 Kasım 2026 tarihleri arasında araştırma duyurusu yaptı.

Yunanistan'dan Türkiye'nin NAVTEX bildirimine itiraz

Türkiye'nin 20 Ekim tarihli NAVTEX bildirimi Yunanistan merkezli CNN Greece tarafından da haberleştirildi.

Yunan yayın organı, Ankara'nın Girit-Kıbrıs elektrik bağlantısına yönelik araştırmalara ilişkin bildirimini Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanı iddiaları çerçevesinde değerlendirdi. Haberde, Türkiye'nin daha önce yayımladığı karşı NAVTEX'lere ve EUNOMIA-2026 tatbikatı sırasında yaşanan yetki anlaşmazlığına da yer verildi.

Yunanistan ve GKRY, Türkiye'nin bölgedeki kıta sahanlığına ilişkin yaklaşımına itiraz ederken Ankara, kendi deniz yetki alanlarına ilişkin haklarının dikkate alınması gerektiği görüşünü sürdürüyor.