Rusya, Urallar'daki gizli nükleer komuta merkezini genişletiyor

Rusya'nın Ural Dağları'nın altında bulunan stratejik nükleer komuta altyapısında son yıllarda kapsamlı bir genişleme yürüttüğü ortaya çıktı. Askeri tedarik kayıtları ve uydu görüntülerine dayanan araştırma, Sovyet döneminden kalan ve Perimetr nükleer komuta sistemiyle ilişkilendirilen 1335 No'lu tesise büyük miktarda altyapı yatırımı yapıldığını gösteriyor.

The Times, Danwatch ve Dossier Center'ın ortak araştırmasına göre Sverdlovsk bölgesindeki Kosvinski Kamen Dağı'nın altında bulunan tesis, en az 2018'den bu yana genişletiliyor ve modernize ediliyor. Çalışmalar, Rusya'nın stratejik nükleer kuvvetlerinin yanı sıra bu kuvvetleri yöneten komuta ve iletişim altyapısına yaptığı yatırımları da gözler önüne seriyor.

56 bin ton çimento, 600 kilometre kablo

Araştırmacılar yaklaşık 2,5 milyon Rus askeri tedarik kaydını inceleyerek bunlardan binlercesini 1335 No'lu tesisle ilişkilendirdi. Kayıtlara göre çalışmalar kapsamında yaklaşık 22 bin ton çelik, 56 bin ton çimento ve 600 kilometre elektrik kablosu temin edildi. Ayrıca 30 transformatör, 21 elektrik trafo merkezi, 182 havalandırma ünitesi ve 95 ağır iş makinesine ilişkin satın alma kayıtları tespit edildi. Tesise sağlanan bazı havalandırma ve filtreleme sistemlerinin kimyasal, biyolojik ve radyoaktif kirlenmeye karşı koruma sağlayacak özelliklere sahip olduğu belirtildi.

Uydu görüntülerinde de dağın çevresindeki yeni kazı ve inşaat faaliyetleri tespit edildi. Araştırmaya göre yeraltı kompleksinde en az 24 ayrı bölüm bulunuyor. Ana giriş ile acil durum çıkışı arasındaki mesafenin ise yaklaşık 2,5 kilometre olduğu belirtiliyor. Tesiste daha önce görev yaptığı belirtilen askeri personelin anlatımlarına göre yeraltındaki bazı tüneller, otobüslerin hareket edebileceği genişliğe sahip.

Perimetr sistemiyle bağlantılı

Kosvinski Kamen'deki tesisin stratejik öneminin temelinde, Sovyetler Birliği döneminde geliştirilen Perimetr sistemiyle ilişkilendirilmesi bulunuyor. Batı'da “Dead Hand” yani “Ölü El” adıyla bilinen Perimetr, Sovyet liderliği ve standart askeri iletişim kanallarının bir nükleer saldırı sonucunda devre dışı kalması ihtimaline karşı geliştirilen yedek bir nükleer komuta ve iletişim mekanizması olarak tanımlanıyor.

Sistemin amacı, normal komuta merkezlerinin ve iletişim hatlarının kullanılamadığı olağanüstü bir durumda misilleme emrinin hayatta kalan stratejik nükleer kuvvetlere ulaştırılabilmesini sağlamak. Nükleer silahlar konusunda çalışmalar yürüten Pavel Podvig de Perimetr'in doğrudan kendi başına nükleer saldırı gerçekleştiren bağımsız bir silah sistemi şeklinde tanımlanmasına karşı çıkıyor. Podvig'e göre sistem esas olarak stratejik kuvvetlere yetkilendirilmiş emirlerin iletilmesini sağlayan bir iletişim mekanizması niteliğinde.

1335 No'lu tesisin 2023'te göreve alındığı öne sürüldü

Araştırmada emekli Tümgeneral Viktor Khalin'in Perimetr sistemine ilişkin değerlendirmeleri de incelendi. Khalin, sistemin mobil komuta merkezleri ve uzay tabanlı iletişim gibi yeni teknolojilerle modernize edildiğini belirtti. Bazı Rus askeri yayınlarında ise Kosvinski Kamen'deki 1335 No'lu tesisin 2023 yılında muharebe görevine alındığı bilgisi yer aldı. Ancak tesisin günümüzde Perimetr içerisindeki kesin görevi ve nükleer komuta zincirindeki konumu kamuya açık bilgilerle doğrulanabilmiş değil.

“Ölü El” yeniden mi etkinleştirildi?

Tesisin genişletilmesi, Perimetr sisteminin son yıllarda yeniden faaliyete geçirildiği yönündeki tartışmaları da beraberinde getirdi. Stanford Üniversitesi'nden nükleer güvenlik uzmanı Jeffrey Lewis, tesisin Rusya'nın Stratejik Füze Kuvvetleri ile bağlantısından hareketle Perimetr'in yeniden etkinleştirilmiş olabileceğini değerlendiriyor.

Pavel Podvig ise bu değerlendirmeye katılmıyor. Podvig'e göre Perimetr hiçbir zaman tamamen devre dışı bırakılmadığı için mevcut faaliyetleri sistemin “yeniden etkinleştirilmesi” şeklinde tanımlamak doğru değil. Bu görüşe göre Kosvinski Kamen'deki kapsamlı çalışmalar, kapatılmış bir sistemin yeniden faaliyete geçirilmesinden ziyade mevcut nükleer komuta ve iletişim altyapısının modernizasyonuna işaret ediyor.

Ortaya çıkarılan tedarik kayıtları ve uydu görüntüleri, 1335 No'lu tesiste büyük ölçekli bir modernizasyon gerçekleştirildiğini gösterirken, yeraltı kompleksinin mevcut kapasitesine ilişkin birçok ayrıntı gizliliğini koruyor. Özellikle tesis içerisindeki güncel sistemler, Perimetr ile bağlantısının kapsamı ve olası bir nükleer misilleme sürecindeki görevi kamuya açık bilgilerle kesin olarak ortaya konulabilmiş değil.