Mekke Savunma İttifakı'ndan İran hamlesi

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'ın oluşturduğu Mekke Savunma İttifakı'nın üst düzey temsilcileri, 26 Ekim'de İran'ın başkenti Tahran'da İranlı yetkililerle bir araya geldi.

Türkiye'yi Millî İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın'ın temsil ettiği dörtlü toplantıda, ABD-İran gerilimi, bölgesel güvenlik ve diplomatik çözüm girişimleri ele alındı. Görüşmelerin ardından yayımlanan ortak bildiride dört ülkenin bölgesel barış ve güvenlik alanlarında iş birliğini güçlendirmek amacıyla temaslarını sürdürme konusunda mutabık kaldığı açıklandı.

İbrahim Kalın, Halid bin Selman ve Asım Münir Tahran'da buluştu

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai'nin ev sahipliğinde düzenlenen toplantıya Türkiye'den MİT Başkanı İbrahim Kalın, Suudi Arabistan'dan Savunma Bakanı Prens Halid bin Selman ve Pakistan'dan Genelkurmay Başkanı Mareşal Asım Münir katıldı.

İran tarafında Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi'nin de görüşmelere katıldığı bildirildi. Toplantı, üç ülkenin ağustos ayında imzaladığı Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın ardından İran ile gerçekleştirilen ilk üst düzey ortak temas olması bakımından dikkat çekti.

Görüşmeler öncesinde İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreter Yardımcısı Ali Bakıri, toplantının Batı Asya'da bölge ülkelerinin katılımına dayanan bir güvenlik yaklaşımının geliştirilmesi amacıyla düzenlendiğini açıklamıştı.

Bakıri, İran'ın bölgesel güvenlik meselelerinde dış güçlerin müdahalesine ve nüfuzuna karşı olduğunu belirterek bölge ülkeleri arasındaki doğrudan temasların önemine işaret etti.

Dört ülkeden ortak bildiri: Görüşmeler sürecek

Tahran'daki toplantının ardından İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi tarafından dört ülke adına ortak bildiri yayımlandı. Bildiride Türkiye, Pakistan, Suudi Arabistan ve İran'ın bölgesel barış ve güvenlik konuları dahil olmak üzere aralarındaki iş birliğini geliştirmeye yönelik görüşmeleri sürdürme konusunda mutabık kaldığı belirtildi.

Toplantının, bölgedeki mevcut güvenlik sorunlarının diplomatik yollarla ele alınması ve ülkeler arasındaki iletişim kanallarının güçlendirilmesi açısından önem taşıdığı ifade edildi. Bununla birlikte ortak bildiride yeni bir askerî ittifak kurulması, İran'ın Mekke Savunma İttifakı'na katılması veya dört ülke arasında bağlayıcı bir savunma anlaşması imzalanmasına ilişkin karar açıklanmadı.

Dolayısıyla Tahran'daki görüşme, mevcut aşamada İran'ın ittifaka dahil olması değil, üç ittifak üyesinin İran ile yürüttüğü bölgesel güvenlik ve diplomasi temasları olarak değerlendiriliyor.

ABD-İran gerilimini azaltmak için diplomasi trafiği

Suudi Arabistan Kamu Diplomasisinden Sorumlu Dışişleri Bakan Yardımcısı Raid Krimly, Tahran ziyaretinin ABD ile İran arasında devam eden gerilimin azaltılması amacıyla gerçekleştirildiğini açıkladı. Krimly, Mekke Savunma İttifakı üyelerinin bölgedeki askerî gerilimin yeniden tırmanmasını önlemeyi, diyalog kanallarını güçlendirmeyi ve diplomatik çözüm girişimlerini desteklemeyi hedeflediğini belirtti.

Ziyaretin, Katar ve Pakistan tarafından yürütülen arabuluculuk çalışmalarının devamı niteliğinde olduğu ifade edildi. Reuters'a konuşan Pakistanlı bir güvenlik yetkilisi ise görüşmelerin bölgesel bir saldırmazlık mekanizması oluşturulmasına odaklandığını aktardı.

Toplantıda ABD ile İran arasındaki müzakerelerin yeniden başlatılması, Washington yönetiminin İran limanlarına uyguladığı abluka ve Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinin güvenliği de gündeme geldi. Taraflar arasında daha önce Hürmüz Boğazı için dolaylı müzakere trafiği yürütülmüş, İran yönetimi ABD'nin önerilerine arabulucular üzerinden yanıt vereceğini açıklamıştı.

Pakistanlı bir yetkili, Tahran'daki görüşmelerde ABD ve İran'ın değerlendirebileceği bir çözüm önerisinin gündeme getirildiğini ileri sürdü. Önerinin kabul edilmesi durumunda Mekke İttifakı ülkeleri ile Katar'ın olası mutabakata garantör olabileceği belirtildi. Ancak önerinin ayrıntıları açıklanmadı ve taraflar arasında yeni bir anlaşmaya varıldığı duyurulmadı.

Yemen'deki Husi saldırıları da görüşüldü

Tahran'daki toplantının gündeminde Yemen'deki çatışmalar ve Husilerin Suudi Arabistan'a yönelik füze ve İHA saldırıları da yer aldı. İran ile ilişkili Husilerin son dönemde Suudi Arabistan'ın petrol altyapısını, havalimanlarını ve diğer stratejik tesislerini hedef aldıklarını açıklaması, bölgedeki askerî gerilimi artırdı.

Husiler, 26 Ekim'de Suudi Arabistan'ın doğu-batı petrol boru hattındaki pompa istasyonlarına ve Riyad Havalimanı'na saldırı düzenlediklerini ileri sürdü. Suudi Arabistan makamlarından bu saldırılara ilişkin ilk aşamada doğrulama gelmedi.

Mekke Savunma İttifakı üyeleri, daha önce Husilerin saldırıları nedeniyle Suudi Arabistan'a askerî kuvvet konuşlandırılmasına yönelik hazırlıkların hızlandırılmasını kararlaştırmıştı. 5 Ekim'de Riyad'da gerçekleştirilen olağanüstü toplantıda, ittifakın kolektif savunma taahhütlerinin uygulanması ve üzerinde mutabık kalınan askerî kabiliyetlerin Suudi Arabistan'a sağlanması için gerekli tedbirlerin alınması konusunda anlaşmaya varılmıştı.

Bu gelişmelerin ardından Mekke İttifakı temsilcilerinin İran'la doğrudan görüşmesi, Suudi Arabistan'ın güvenliğine yönelik tehditlerin diplomatik kanallardan ele alınması açısından yeni bir temas oluşturdu.

Mekke Savunma İttifakı'nın İran'a yaklaşımı

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında 7 Ağustos'ta imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının üç ülkeye birden yapılmış sayılmasını öngörüyor. Anlaşma, ortak savunma yükümlülüklerinin yanı sıra istihbarat paylaşımı, askerî eğitim, lojistik destek ve savunma sanayii alanlarında iş birliğini kapsıyor.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, anlaşmanın imzalanmasının ardından yaptığı açıklamada İran'ın ittifakın hedefinde bulunmadığını ama yer alabileceğini belirtmiş, yapının saldırı amaçlı değil, caydırıcılık ve karşılıklı güvenlik temelinde oluşturulduğunu ifade etmişti.

İran Dışişleri Bakanlığı da anlaşmanın kendisine karşı kurulmuş bir askerî yapı olarak değerlendirilmediğini açıklamıştı. Tahran yönetimi, bölge ülkelerinin güvenlik konularında dış aktörlere bağımlı olmadan iş birliği yapması gerektiğini savunmuştu. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, ağustos ayında yaptığı açıklamada İran'ın Mekke Paktı'na katılımı için kurucu ortak statüsünün gerekli olduğunu belirtmişti.

Mekke Anlaşması'nın onay süreci devam ediyor

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan savunma anlaşmasının kurumsal ve hukuki yapısına ilişkin çalışmalar da sürüyor. Türkiye'de Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın 16 maddelik metni 20 Ekim'de Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmuştu.

Anlaşmanın hükümleri, tarafların birbirlerinin egemenliğini ve toprak bütünlüğünü korumasını, ortak savunma mekanizmalarının geliştirilmesini ve askerî koordinasyonun güçlendirilmesini öngörüyor.