HÜRJET'in yapısal parçalarının yüzde 70'i TOMTAŞ tarafından üretilecek

TOMTAŞ Havacılık, Türkiye'nin jet eğitim uçağı HÜRJET'in üretim sürecinde önemli bir sorumluluk üstlenmeye hazırlanıyor. Uçağın yapısal parçalarının yaklaşık yüzde 70'inin Kayseri'de imal edilmesi planlanırken 7 bin parçadan oluşan üretim grubunun 5 ana komponent hâlinde birleştirilmesi hedefleniyor. İlk komponentlerin Aralık 2026'da TUSAŞ'a teslim edilmesi, Kayseri'de montajı yapılan ilk HÜRJET'in ise 2027 yılında uçması öngörülüyor.

TOMTAŞ Havacılık Genel Müdürü ve Yönetim Kurulu Başkanvekili Ali Ekşi, şirketin yeniden kuruluşuyla birlikte Kayseri'nin havacılık üretimindeki tarihî rolünü güçlendirmeyi amaçladıklarını söyledi. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığının koordinasyonunda, TUSAŞ ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının katkılarıyla yürütülen çalışmaların, Türkiye'nin havacılık alanındaki seri üretim kapasitesini destekleyeceğini belirtti.

HÜRJET'in 5 ana komponenti Kayseri'de hazırlanacak

HÜRJET'in üretim programına ilişkin bilgi veren Ekşi, uçağın yapısal bileşenlerinin büyük bölümünün TOMTAŞ'ın sorumluluğunda üretileceğini açıkladı. Bu doğrultuda yaklaşık 7 bin detay parçanın talaşlı imalatı, Kayseri'deki farklı sanayi kuruluşlarının katılımıyla TOMTAŞ koordinasyonunda gerçekleştirilecek. İmal edilen parçalar daha sonra 5 ana komponent altında bir araya getirilecek. Komponent montajı için yaklaşık 10 bin metrekarelik özel bir üretim alanı kullanılacak.

Ekşi, ilk üretim grubunun 2026 yılının aralık ayında TUSAŞ'a ulaştırılmasının planlandığını belirterek Kayseri'de birleştirilen yapısal bileşenlerin Ankara'da uçağa dönüştürüleceğini ifade etti. Motor montajı Ankara'da gerçekleştirilecek ilk HÜRJET'in 2027 yılında uçuş yapması hedefleniyor.

TOMTAŞ'ın üretim kapasitesi genişliyor

TOMTAŞ, havacılık sektöründeki faaliyetlerini artırmak amacıyla hem makine parkurunu hem de çalışan sayısını büyüttü. Ali Ekşi'nin verdiği bilgilere göre şirket, 150'si beyaz yakalı olmak üzere 500'den fazla nitelikli personel istihdam ediyor. Üretim altyapısında ise yaklaşık 100 CNC tezgâhı bulunuyor.

Mevcut durumda 25 bin metrekareyi aşan kapalı tesis alanına sahip olan TOMTAŞ, yıl sonuna kadar tamamlanması planlanan 10 bin metrekarelik ek yatırımla toplam kapalı alanını 35 bin metrekarenin üzerine çıkaracak. Ekşi, şirketin mevcut gelişim aşamasını değerlendirerek kuruluş sürecini geride bıraktıklarını ve daha kapsamlı üretim sorumlulukları üstlenebilecek seviyeye yaklaştıklarını belirtti.

TOMTAŞ'ın uzun vadeli hedefinin Türk savunma ve havacılık sanayisinin temel üretim ve destek kuruluşlarından biri hâline gelmek olduğunu vurguladı.

Uçak üretiminden bakım ve modernizasyona uzanan hedef

TOMTAŞ'ın gelecek dönem faaliyetlerinde yalnızca uçak parçalarının imalatına odaklanılmayacak. Şirket, hassas parça üretimi ve yapısal montajın yanında büyük hava platformlarının bakım, onarım ve revizyon çalışmalarında da görev almayı planlıyor. 

Ekşi, Türkiye'nin son 20 yılda geliştirdiği havacılık platformlarının artık daha yüksek adetlerde üretilmesinin önem taşıdığını ifade etti. Bu süreçte TOMTAŞ'ın, ana yüklenici kuruluşların üretim faaliyetlerini destekleyen bir sanayi merkezi olarak konumlandırılması amaçlanıyor. Şirketin oluşturacağı kapasitenin Türkiye'nin yanı sıra dost ve müttefik ülkelerin havacılık ihtiyaçlarının karşılanmasına katkı sağlaması da hedefleniyor.

TOMTAŞ'ın geçmişi 1926 yılına dayanıyor

Türkiye'nin ilk havacılık sanayisi girişimlerinden biri olan Tayyare ve Motor Türk Anonim Şirketi (TOMTAŞ), 1926 yılında Kayseri'de kuruldu. Alman Junkers firmasının ortaklığıyla hayata geçirilen girişim, Cumhuriyet'in ilk yıllarında uçak üretimine yönelik önemli yatırımlardan biri oldu.

Ali Ekşi, dönemin ekonomik ve teknolojik imkânlarının sınırlı olmasına rağmen 200'ün üzerinde uçağın üretildiğini belirtti. TOMTAŞ'ın faaliyetlerinin sona ermesinin ardından 1950 yılında tesislerin Hava İkmal Bakım Merkezi Komutanlığına dönüştürülmesi kararlaştırıldı. Ekşi'ye göre bu dönüşüm, Kayseri'de havacılık alanında oluşan teknik uzmanlığın korunmasına ve gelişmesine katkıda bulundu.

İlerleyen yıllarda söz konusu altyapı, A400M askerî nakliye uçaklarının retrofit faaliyetlerinin de yürütülebildiği bir bakım ve modernizasyon kapasitesine ulaştı. Cumhuriyet'in 100. yılında yeniden kurulan TOMTAŞ Havacılık ve Teknoloji AŞ'nin ortaklık yapısında Kayserili iş insanları yüzde 51, kamu ise yüzde 49 paya sahip bulunuyor.

Tarihî uçak fabrikasının mirası yeni üretimlerle sürdürülüyor

Türk Havacılık Tarihi Uzmanı ve Araştırmacı Emre Uçar, TOMTAŞ'ın ilk faaliyetlerini yürüttüğü yapıların yaklaşık bir asır sonra da kullanılmaya devam ettiğini anlattı. 1926 yılında inşa edilen uçak üretim hangarlarının Hava İkmal Ana Bakım Merkezi bünyesinde hizmet verdiğini belirten Uçar, yapıların günümüze ulaşmasını dönemin mühendislik ve inşaat kabiliyetlerinin göstergesi olarak değerlendirdi.

Uçar, ilk TOMTAŞ girişiminin büyük hedeflerle başlatıldığını ancak Junkers firmasının mali sorunları ve sonraki gelişmeler nedeniyle sürdürülemediğini hatırlattı. HÜRJET'in yapısal üretim faaliyetlerinin Kayseri'de yürütülmesini, kentin yaklaşık 100 yıllık havacılık sanayisi geçmişiyle yeniden bağlantı kurulması açısından önemli bulduğunu ifade etti.

TOMTAŞ'ın aynı isimle yeniden faaliyete geçmesi, tarihî üretim birikiminin yeni nesil havacılık projelerine aktarılması bakımından dikkat çekiyor.