Türk Hava Kuvvetlerine ait F-35'ler yeniden gündemde

Türk Hava Kuvvetleri için üretilmesine rağmen Türkiye'ye gönderilmeyen 6 adet F-35A Lightning II savaş uçağının ABD'deki depolama tesisinde muhafaza edildiği görüntülendi. Türkiye'nin 2019 yılında programdan çıkarılmasının ardından teslimatları durdurulan uçakların, ABD Hava Kuvvetleri envanterine aktarılmadan koruma altında tutulduğu bildirildi.

Türkiye'nin F-35 programından ayrılmasından önce üretimi tamamlanan uçaklar, başlangıçta Türk pilotların ABD'deki eğitim faaliyetlerinde kullanılmak üzere tahsis edilmişti. Ancak Ankara'nın Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından Washington yönetimi uçakların Türkiye'ye gönderilmesini engelledi. Depolama tesisinden paylaşılan görüntüler, Türkiye için üretilen uçakların mevcut durumunu yeniden gündeme taşıdı.

F-35 savaş uçakları özel koşullarda muhafaza ediliyor

ABD'de bekletilen F-35A savaş uçaklarının uzun süreli depolama koşullarına uygun şekilde korunduğu belirtiliyor. Bu kapsamda uçakların bazı sistemlerine korozyonu önleyici özel sıvılar uygulanırken çevresel etkenlerden zarar görebilecek hassas bileşenler koruma altına alınıyor. Uçakların teknik durumlarının korunması amacıyla belirli aralıklarla bakım işlemleri de gerçekleştiriliyor. Böylece uzun süre kullanılmayan platformların yapısal ve elektronik sistemlerinin korunması amaçlanıyor.

Türkiye için üretilen ilk F-35A, 2018 yılında düzenlenen törenle Türk tarafına teslim edilmiş ancak ABD'den ayrılmamıştı. Türk pilotlar, eğitim programı kapsamında tahsis edilen ilk iki uçakla uçuş faaliyetlerine başlamıştı. Ankara, programdan çıkarılmadan önce başlangıçta 30, uzun vadede ise toplam 100 adet F-35A tedarik etmeyi planlıyordu.

S-400 anlaşmazlığı F-35 teslimatlarını durdurdu

Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması, Washington ile Ankara arasındaki savunma ilişkilerinde önemli bir anlaşmazlığa yol açtı. ABD yönetimi, S-400 sistemlerinin F-35 savaş uçaklarının güvenliği açısından risk oluşturduğunu savunarak 2019 yılında Türkiye'nin programdaki katılımını sonlandırdı. Bu kararın ardından Türk pilotların eğitim faaliyetleri durdurulurken Türkiye için üretilen uçakların teslimat süreci de askıya alındı.

S-400 meselesi, Türkiye'nin F-35 programına yeniden katılması ve ABD'nin CAATSA kapsamında uyguladığı yaptırımların kaldırılması önündeki başlıca anlaşmazlıklardan biri olmayı sürdürüyor. Sorunun çözümüne yönelik gündeme gelen seçenekler arasında S-400 sistemlerinin üçüncü bir ülkeye devredilmesi de bulunuyor. Ancak Rusya'nın sistemlerin başka bir ülkeye aktarılmasına ilişkin koşulları, bu seçeneğin uygulanmasını güçleştiriyor. Moskova'nın, olası bir devirde sistemlerin Ukrayna'ya aktarılmamasını ve alıcı ülkenin Rusya ile dostane ilişkiler içinde olmasını istediği belirtiliyor.

Türkiye'nin F-35 programına dönüşü mümkün mü?

Türkiye ile ABD arasında savunma alanındaki görüşmelerin yeniden yoğunlaşması, Ankara'nın F-35 programına olası dönüşüne ilişkin değerlendirmeleri de gündeme getirdi. Ankara'da düzenlenen NATO zirvesi sırasında ABD Başkanı Donald Trump ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan arasında gerçekleştirilen temasların ardından, programdaki anlaşmazlıkların giderilmesine yönelik çeşitli seçenekler tartışılmaya başlandı. Bu kapsamda gündeme gelen sürecin ilk adımını, Türkiye için daha önce üretilen 6 adet F-35A savaş uçağının teslim edilmesi oluşturuyor.

İkinci aşamada 30 yeni F-35A için tedarik ve teslimat takviminin belirlenmesi, üçüncü aşamada ise Türk savunma sanayi şirketlerinin F-35 üretim ve tedarik zincirine yeniden dahil edilmesi öngörülüyor. Son aşamada, Türkiye tarafından geliştirilen SOM-J seyir füzesi başta olmak üzere yerli mühimmatların F-35 platformuna entegrasyonu ve uluslararası kullanıcılara sunulması seçeneği bulunuyor. Ancak söz konusu aşamalar, kesinleşmiş bir anlaşmadan ziyade Türkiye'nin programa dönüşüne ilişkin gündeme getirilen olası yol haritasını oluşturuyor.

Türkiye F-35 programına 1,4 milyar dolar ödedi

Türkiye, F-35 Müşterek Taarruz Uçağı Programı'na 2002 yılında katıldı. Türk savunma sanayi şirketleri ise 2003 yılından itibaren projenin üretim ve tedarik faaliyetlerinde görev almaya başladı. Program kapsamında Türk şirketleri, savaş uçağının çeşitli yapısal bileşenlerinin ve alt sistemlerinin üretiminde sorumluluk üstlendi. Türkiye'nin programdan çıkarılmasıyla birlikte bu faaliyetlerin sonlandırılmasına yönelik süreç başlatıldı.

Türkiye'nin F-35 programına bugüne kadar yaklaşık 1,4 milyar dolar ödeme yaptığı belirtiliyor. ABD'de muhafaza edilen 6 savaş uçağının geleceği ise Ankara ile Washington arasında F-35 programına ilişkin yürütülecek görüşmelerin sonucuna bağlı olmaya devam ediyor.