ABD'den Hürmüz gerilimi sonrası İran hedeflerine hava saldırısı

ABD Başkanı Donald Trump'ın, Hürmüz Boğazı'nda bir kargo gemisine düzenlenen saldırının ardından İran'ı ateşkesi “aptalca ihlal etmekle” suçlamasının ardından ABD ordusu İran hedeflerine hava saldırıları düzenledi.

ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) yaptığı açıklamada, füze ve insansız hava aracı depolama tesisleri ile kıyı radar mevzilerine saldırı gerçekleştirildiğini bildirdi. Açıklamada, saldırıların İran güçlerinin ticari gemilere yönelik eylemlerine karşı “güçlü bir yanıt” olduğu ifade edildi.

İHA saldırısı ve deniz trafiğine etkisi

Perşembe günü Hürmüz Boğazı'nda Singapur bayraklı Ever Lovely adlı kargo gemisi, tek yönlü bir insansız hava aracıyla vuruldu. Saldırıda herhangi bir can kaybı bildirilmezken, olay bölgede mahsur kalan binlerce denizcinin planlı tahliyesine yol açtı.

İngiliz deniz güvenliği ajansı UKMTO'ya göre gemi, Umman'ın Dahit limanının 7,5 deniz mili güneydoğusunda vuruldu. Geminin sahibi Evergreen tarafından yapılan açıklamada, geminin saldırı sırasında UKMTO tarafından önerilen rotayı izlediği ve tüm mürettebat ile kargonun güvende olduğu belirtildi.

İran'a yönelik deniz ablukası sırasında bir ABD askeri, İran bayraklı M/V Touska gemisine ateş açıldıktan sonra gözetleme yapıyor.

Olayın ardından Birleşmiş Milletler'e bağlı Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), savaşın başlamasından bu yana bölgede mahsur kalan 11 binden fazla denizcinin planlanan tahliyesini durdurdu.

Ateşkes ihlali tartışması sürerken ABD'nin karşı saldırıları gerçekleşti

ABD tarafı, söz konusu saldırının ateşkesi açık şekilde ihlal ettiğini savundu. CENTCOM açıklamasında, İran güçlerinin ticari gemilere yönelik saldırısının haksız olduğu ve seyrüsefer özgürlüğünü baltaladığı ifade edildi.

Açıklamada ayrıca, ABD ordusunun Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemilere güvenli geçiş sağlamak için koordinasyon ve destek vermeye devam edeceği vurgulandı. ABD'nin düzenlediği saldırıların münferit bir operasyon mu yoksa daha geniş kapsamlı bir askeri sürecin parçası mı olduğu ise henüz netlik kazanmadı.

Trump ve ABD yönetiminden açıklamalar geldi

Saldırıların duyurulmasından kısa süre önce Trump, ABD'nin İran saldırısına karşılık verip vermeyeceğine ilişkin soruya “Göreceksiniz” yanıtını verdi.

Cuma günü Beyaz Saray'da gazetecilere konuşan Trump, ABD'nin nasıl bir karşılık vereceği veya ateşkesin devam edip etmediğine ilişkin soruları yanıtsız bırakarak, “Öğreneceksin. Dün ateş etmelerinden hoşlanmadım. Bunu yapmamaları gerekiyordu” dedi.

ABD Başkanı Donald Trump ve ABD Başkan Yardımcısı JD Vance

Trump, İran'ın böyle bir saldırıyı neden gerçekleştirdiğine ilişkin soruya ise “Onlar biraz farklı” yanıtını verdi.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise X platformunda yaptığı açıklamada, İran'ın mutabakat zaptının uygulanmasına ilişkin bir anlaşmazlık varsa diplomatik yollarla iletişime geçmesi gerektiğini belirtti. Vance, “Ancak şiddete şiddetle karşılık verilecektir” ifadelerini kullandı.

ABD ve İsrail saldırılarından müzakere sürecine

Şubat ayı sonlarında ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının başlamasının ardından Tahran yönetimi, petrol ve doğalgaz sevkiyatı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapattı. Bu durum küresel petrol fiyatlarında artışa ve gübre gibi önemli emtiaların sevkiyatında aksamalara neden oldu.

ABD ile İran, 17 Haziran'da 14 maddelik bir mutabakat zaptı çerçevesinde düşmanlıkları sona erdirme konusunda anlaşmaya varmıştı. Söz konusu zapt, İran'ın ticari gemilere 60 gün boyunca ücretsiz ve güvenli geçiş sağlamak için azami çaba göstermesini de içeriyordu.

ABD Başkanı Trump, 14 maddelik bir mutabakat zaptını imzalıyor.

Son günlerde ABD'li yetkililer, İran ile yürütülen müzakerelerin olumlu ilerlediğini ve Tahran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerden geçiş ücreti alma önerisinden vazgeçtiğini ifade etti.

Trump, Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda, İran'ın ABD'ye herhangi bir geçiş ücreti, sigorta masrafı veya başka bir ücret talep edilmeyeceğini bildirdiğini açıkladı. Trump, bu bilginin yanlış olması durumunda müzakerelerin derhal sona ereceğini belirtti.

ABD yönetimi ayrıca, İran'ın boğazdan geçen tankerlerden ücret aldığı yönündeki haberleri kınadı. Çok sayıda uzman, bu tür bir uygulamanın uluslararası denizcilik hukukuna aykırı olacağını değerlendiriyor. 

Bölgesel temaslar ve İran'ın tutumu takip ediliyor

Salı günü İran ve Umman yetkilileri, Umman'ın başkenti Maskat'ta gelecekteki denizcilik yönetimini görüşmek üzere bir araya geldi. Umman Dışişleri Bakanı Badr Al-Busaidi, her iki tarafın da ücretsiz ve güvenli geçiş ilkesine bağlı olduğunu ifade etti.

İran'ın baş müzakerecisi Muhammed Bağher Ghalibaf ise yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'nın yönetiminin savaş öncesi haline dönmeyeceğini belirtti. Bölgede artan gerilim ve karşılıklı açıklamalar, Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer güvenliği ve küresel enerji arzı üzerindeki risklerin sürdüğüne işaret ediyor.