ABD yaptırımları sonrası petrol krizi derinleşiyor

İran’ın, Haziran ortasında İslamabad’da imzalanan mutabakat zaptının ardından geçen 26 günlük süreçte 80 milyon varili aşkın ham petrol ve rafine ürün ihraç ettiği bildirildi. TankerTrackers verilerine dayandırılan analizlere göre bu ihracatın toplam değeri yaklaşık 6 milyar dolar olarak hesaplandı.

Tahran merkezli uluslararası siyaset analisti Mohammad Marandi, İran’ın söz konusu anlaşmanın kalıcı olmayacağını öngördüğünü belirterek, bu sürecin enerji sevkiyatını artırmak ve temel ihtiyaç stoklarını güçlendirmek için kullanıldığını ifade etti.

Küresel enerji dengesi yeniden kritik eşikte

ABD’nin yaptırımları yeniden devreye alması ve İran’a yönelik askeri baskının artması, küresel enerji piyasalarını yeniden kırılgan bir noktaya taşıdı. Uzmanlar, Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşen ve dünya petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20’sini etkileyen sevkiyatlarda yaşanan aksamanın piyasalarda uzun süreli dalgalanmalara yol açabileceğini değerlendiriyor.

Analistler, küresel petrol arzının dengelenmesinin 6 ila 12 ay sürebileceğini, rafineri faaliyetlerinin yeniden normalleşmesi ve stokların toparlanmasının zaman alacağını öngörüyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) daha önce yaptığı uyarıda, çatışmaların sürmesi halinde petrol piyasalarının yaz aylarında “kritik stok seviyelerine” girebileceğini belirtmişti. Haziran ayında sağlanan geçici mutabakatın bu süreci kısa süreliğine ertelediği ifade ediliyor.

ABD rezervleri baskı altındayken, İran uzun süreli baskıyı benimsiyor

ABD Stratejik Petrol Rezervi’nin son yılların en düşük seviyelerine gerilediği ve yaklaşık 315 milyon varil seviyesinde bulunduğu belirtiliyor. Haftalık 3 ila 6 milyon varil arası düşüşün sürdüğü rezervlerin, kısa süre içinde operasyonel alt sınır olan 250 milyon varile yaklaşabileceği değerlendiriliyor. Rezervlerin yeniden doldurulmasına yönelik planların ise ancak piyasalarda istikrar sağlanması halinde devreye alınabileceği ifade ediliyor.

Değerlendirmelere göre İran’ın stratejisi, doğrudan askeri üstünlükten ziyade ekonomik ve jeopolitik baskı unsurlarını kullanarak uzun süreli bir denge kurmaya dayanıyor. Bu kapsamda enerji arzı üzerinden küresel piyasalarda dalgalanma yaratmanın, ABD ve müttefikleri üzerinde baskı oluşturmayı hedeflediği belirtiliyor.

Uzmanlar, İran’ın mevcut siyasi yapısının dış baskılara karşı daha dirençli hale geldiğini ve bu durumun ülkenin kriz yönetim kapasitesini artırdığını ifade ediyor. Tahran yönetimi açısından mevcut koşullarda sistemin devamlılığının sağlanmasının stratejik bir kazanım olarak değerlendirildiği vurgulanıyor.