Çin’den Japonya'ya nadir toprak hamlesi

Çin’in 2026’nın ilk yarısında nadir toprak elementleri ihracatını azaltması, küresel tedarik zincirlerinde yeni bir gerilim başlığı oluşturdu. Resmi verilere göre ihracat miktarı 2025’in aynı dönemindeki 32 bin 569 tondan 30 bin 482 tona geriledi. Bu düşüşün talep daralmasından ziyade stratejik bir tercih olduğu değerlendiriliyor. Pekin yönetimi, ihracattaki azalmayı Batılı ülkelerin “tek taraflı adımlarına” bağlarken, bu açıklamanın özellikle Japonya’ya yönelik dolaylı bir mesaj içerdiği yorumları öne çıkıyor.

Japonya’da kritik mineral alarmı

Japonya Başbakanı Sanae Takaichi, son dönemde nadir toprak tedarikinde yaşanan sıkıntıların ülke ekonomisini etkilemeye başladığını belirterek alternatif kaynak arayışına hız verilmesi çağrısında bulundu. Çin’in bazı kritik minerallerin sevkiyatını kısıtladığı ifade edilirken, bu durumun Japon sanayisi üzerinde baskı oluşturduğu değerlendiriliyor.

Çin Dışişleri Bakanlığı ise Haziran ayında yaptığı açıklamada, çift kullanımlı ürünlerin Japonya’daki askeri kullanıcılar için ihracatının durdurulduğunu duyurdu. Kararın, Japonya’nın savunma politikalarındaki değişimlere karşı alındığı belirtildi.

Japon basınına yansıyan bilgilere göre, ziyarete Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı yetkililerinin yanı sıra ticaret şirketleri, yerel yönetim temsilcileri ve Japonya Metal ve Enerji Güvenliği Örgütü yetkilileri katılacak. Görüşmelerde, Grönland’ın nadir toprak potansiyelinin değerlendirilmesi ve olası iş birliklerinin ele alınması bekleniyor.

Japonya'nın toplam ithalatının yaklaşık yüzde 60 ila 63’ünün Çin kaynaklı olduğu belirtilirken, Tokyo yönetimi son yıllarda bu bağımlılığı azaltmaya yönelik adımlar atıyor. 2010 yılında yaşanan benzer kriz sonrası çeşitlendirme politikaları devreye alınsa da, Çin’in küresel üretimdeki baskın konumu devam ediyor. Japonya, dünyanın en büyük nadir toprak ithalatçısı konumunda bulunuyor.

ABD ve Japonya’dan Çin’e karşı ortak strateji

Çin’in ihracat politikalarının ardından ABD ve Japonya, kritik minerallerde iş birliğini derinleştirme yoluna gitti. Ekim 2025’te imzalanan çerçeve anlaşmasıyla nadir toprak madenciliği ve işlenmesinde ortak hareket edilmesi kararlaştırıldı.

Ocak 2026’da Minamitorishima Adası açıklarında deniz tabanı madenciliği için ortaklık kurulurken, Mart 2026’da duyurulan “Kritik Mineraller Eylem Planı” ile alternatif tedarik zincirlerinin oluşturulması hedeflendi. Plan kapsamında taban fiyat uygulamaları ve ortak finansman mekanizmaları da gündeme alındı.

ABD Başkanı Donald Trump ve Japonya Başbakanı Sanae Takaichi

ABD’de Indiana eyaletinde rafinasyon tesisi kurulması ve Kuzey Carolina’da lityum madeni geliştirilmesi gibi somut yatırımlar da bu stratejinin parçası olarak öne çıkıyor.

Japonya'nın Grönland hamlesi

Japonya’nın Grönland’a yönelmesi, nadir toprak rekabetinin coğrafi olarak genişlediğine işaret ediyor. Danimarka Krallığı’na bağlı özerk bir bölge olan ada, zengin mineral kaynaklarıyla büyük güçlerin dikkatini çekiyor.

ABD Başkanı Donald Trump da daha önce Grönland’ın ABD ulusal güvenliği açısından kritik olduğunu savunarak, bölgenin stratejik önemine dikkat çekmiş, "İnşa etmekte olduğumuz Altın Kubbe için bu hayati önem taşıyor. NATO, bunu elde etmemiz konusunda öncülük etmelidir" demişti. Bu açıklamalar NATO müttefikleri arasında tartışmalara yol açarken, sürecin daha sonra diplomatik kanallar üzerinden yürütüldüğü ifade ediliyor.

Tedarik baskısı sürüyor

Japonya’nın nadir toprak tedarikinde Çin’e olan bağımlılığı devam ederken, ithalatın yaklaşık yüzde 60’tan fazlasının Çin kaynaklı olduğu belirtiliyor. Bu durum, Pekin’in ihracat politikalarının Tokyo üzerindeki etkisini artırıyor.

Japonya, Grönland'ın nadir toprak elementi potansiyelini değerlendirmek üzere adaya heyet göndermeye hazırlanıyor.

Tokyo yönetimi hem deniz tabanı kaynaklarını hem de Grönland gibi yeni sahaları devreye alarak bu bağımlılığı azaltmayı hedefliyor. Ancak işleme teknolojilerindeki sınırlılıklar, kısa vadede Çin’e olan bağımlılığın sürmesine neden oluyor.

Nadir toprak elementleri, savunma sanayiinden yüksek teknoloji üretimine kadar geniş bir alanda kritik rol oynuyor. Çin’in arz üzerindeki kontrolü ile ABD ve Japonya’nın alternatif arayışları, bu alandaki rekabetin daha da sertleşeceğine işaret ediyor. Grönland gibi yeni bölgelerin devreye girmesiyle birlikte, kritik minerallerin küresel güç mücadelesindeki rolünün daha da artması bekleniyor.