Ukrayna limanları, Rusya baskısı altında

Rusya’nın Ukrayna’nın Karadeniz kıyısındaki limanlarına ve ticari gemilere yönelik saldırılarını yoğunlaştırması, Kiev yönetiminin en önemli ihracat güzergâhlarından birini ciddi biçimde aksattı.

Odessa, Çornomorsk ve Pivdennyi limanlarındaki yükleme tesisleri, depolar, yakıt tankları ve demiryolu bağlantıları son saldırıların hedefleri arasında yer aldı. Tuna Nehri üzerindeki İzmail Limanı da savaş boyunca defalarca vuruldu.

Rus saldırıları limanların ötesine yayıldı

Rusya Savunma Bakanlığı, saldırıların Ukrayna ordusuna askerî malzeme, yakıt ve insansız hava aracı bileşenleri sağlayan altyapıyı hedef aldığını savunuyor. Ukrayna makamları ise vurulan noktalar arasında tahıl terminalleri, ticari yük depoları ve yabancı bayraklı sivil gemilerin bulunduğunu belirtiyor.

Rusya’nın askerî amaçla kullanıldığı yönündeki iddialarının tamamı bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanmış değil. Temmuz ortasından itibaren artan füze ve İHA saldırıları Odessa, Çornomorsk ve Nikolayev çevresindeki limanların çalışma kapasitesini düşürdü. Ukrayna yetkililerine göre saldırılarda liman çalışanları ile ticari gemilerde görev yapan mürettebat arasında can kayıpları yaşandı.

Gemi sahipleri seferleri durdurdu

Ukrayna Tarım Bakanı Taras Vısotskiy, gemi sahiplerinin artan güvenlik riskleri nedeniyle Karadeniz limanlarına tahıl taşımak amacıyla gemi göndermeyi geçici olarak durdurduğunu açıkladı. Kararın Ukrayna hükümetinin talimatıyla değil, gemi sahiplerinin kendi risk değerlendirmeleri sonucunda alındığı belirtildi.

Ticari gemilere yönelik saldırılar, savaş riski sigortalarının maliyetini artırırken bazı sigorta şirketleri bölgedeki teminatlarını sınırlandırdı. Danimarkalı taşımacılık şirketi Maersk de Çornomorsk Balıkçı Limanı üzerinden verdiği hizmetleri askıya aldı. Şirket, ilgili yükleri Romanya’nın Köstence Limanı’na yönlendirmeye başladı. Çornomorsk’un ana derin su limanındaki faaliyetler ise tamamen durmuş değil.

Tahıl ihracat kapasitesi üçte bir azaldı

Ukrayna Tarım Konseyinin hesaplamalarına göre Rus saldırıları, ülkenin Karadeniz üzerinden tahıl ihraç etme kapasitesinin yaklaşık üçte birini devre dışı bıraktı. Aylık tahıl sevkiyat kapasitesinin yaklaşık 4 milyon tona gerilediği bildirildi. Söz konusu oran Ukrayna’nın bütün ihracat kapasitesini değil, Karadeniz limanları üzerinden gerçekleştirilen tahıl ihracatını ifade ediyor.

Tahıl ve bitkisel yağlar, savaş dönemindeki Ukrayna’nın en önemli döviz kaynakları arasında bulunuyor. Tarım ürünleri ihracatının yüzde 90’dan fazlası Odessa bölgesindeki üç büyük liman üzerinden gerçekleştiriliyor. Demir cevheri ihracatında da aynı limanlar önemli rol oynuyor.

Deniz yolları askerî yardımdan çok ihracat açısından önemli

Karadeniz limanlarının devre dışı kalmasının Batılı top mermileri ve hava savunma füzelerinin Ukrayna’ya ulaştırılmasını doğrudan durduracağı yönündeki değerlendirmeler mevcut lojistik düzeni tam olarak yansıtmıyor. Batılı askerî yardımın büyük bölümü Polonya başta olmak üzere NATO ülkelerinden kara ve demir yolu hatları üzerinden Ukrayna’ya ulaştırılıyor.

Karadeniz güzergâhı ise öncelikle tahıl, bitkisel yağ, maden ve sanayi ürünlerinin ihracatı açısından kritik önem taşıyor. Liman saldırıları doğrudan bir mühimmat kesintisinden çok Ukrayna’nın ihracat gelirlerini, ulaştırma kapasitesini ve savaş ekonomisini baskı altına alıyor. Demir yolları ile yakıt depolarının eş zamanlı hedef alınması ise sivil ve askerî lojistiği birlikte etkileyebilir.

Alternatif güzergah sınırlı olduğu için ekonomik baskı artabilir

Ukrayna, Karadeniz limanlarındaki kaybı Tuna Nehri limanları, Romanya’daki Köstence Limanı ve Avrupa’ya uzanan kara yollarıyla telafi etmeye çalışıyor. Alternatif güzergâhlar daha düşük kapasiteye sahip olmalarının yanında daha yüksek taşıma maliyeti yaratıyor. İzmail gibi Tuna limanlarının da Rus saldırılarına açık olması, Kiev’in ihracatı güvenli bir rotaya tamamen aktarmasını güçleştiriyor.

Karadeniz sevkiyatlarının uzun süre aksaması, Ukrayna’nın döviz gelirlerini ve tarım sektörünün yeni üretim dönemini finanse etme kapasitesini azaltabilir. Depolarda ürün birikmesi, çiftçilerin gelir kaybına uğramasına ve gelecek sezon ekim alanlarının daralmasına yol açabilir.

Bununla birlikte liman saldırılarının Ukrayna savunmasının hızla çökeceği, belirli cephelerden kesin olarak çekilme yaşanacağı veya ülkenin toprak ve madenlerini satmaya zorlanacağı sonucunu doğrudan destekleyen doğrulanmış veriler bulunmuyor. Söz konusu değerlendirmeler, mevcut gelişmelerden ziyade geleceğe yönelik siyasi ve askerî öngörüler niteliği taşıyor.

Karadeniz’de karşılıklı saldırılar artıyor

Ukrayna da Rusya’nın Karadeniz ve Azak Denizi çevresindeki limanlarını, petrol tesislerini ve gemilerini hedef alıyor. Ukrayna saldırıları nedeniyle Rusya’nın Novorossiysk Limanı’nda gece saatlerindeki gemi hareketlerine geçici kısıtlama getirildiği bildirildi. Karşılıklı saldırılar, Karadeniz’de hem Ukrayna hem de Rusya bağlantılı ticari taşımacılık üzerindeki güvenlik ve sigorta baskısını artırıyor.