Rızai: İran Mekke Paktı'na ancak "kurucu ortak" olarak katılabilir

İran, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında 7 Ağustos'ta imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'na ilişkin yaklaşımını netleştirdi. Tahran yönetimi, mevcut anlaşmaya sonradan katılan bir ülke olmak yerine, bölgesel güvenlik mekanizmasının oluşturulmasında "kurucu ortak" konumunda bulunması gerektiğini bildirdi. İran Dışişleri Bakanlığı ise Tahran'a pakta katılması için resmî bir davet gönderildiği yönündeki haberleri doğrulamadı.

İran'dan "kurucu ortak" şartı

İran'ın Mekke Paktı'na olası katılımına ilişkin tartışmalar, Tahran'a Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan tarafından davet gönderildiğine yönelik haberlerin ardından hız kazandı.

İran'ın üst düzey güvenlik yetkililerinden Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, Tahran'ın bölgesel güvenlik mimarisinin oluşturulmasında sonradan katılan bir ülke yerine kurucu aktör olması gerektiğini savundu. Rızai'nin yaklaşımına göre İran'ın içeriğinin ve şartlarının belirlenmesinde yer almadığı mevcut bir güvenlik yapılanmasına doğrudan dahil olması yerine, yeni bir bölgesel güvenlik düzeninin oluşturulmasına başından itibaren katılması gerekiyor.

Bu yaklaşım, İran'ın Mekke Anlaşması çerçevesindeki bölgesel güvenlik görüşmelerine kapıyı tamamen kapatmadığını, ancak katılımın biçimine ilişkin önemli şartlar ortaya koyduğunu gösteriyor.

İran Dışişleri Bakanlığı resmî davet iddiasını doğrulamadı

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise Tahran'ın Mekke Paktı'na resmen davet edildiği yönündeki haberler konusunda daha temkinli bir açıklama yaptı.

Bekayi, İran'a anlaşmaya katılması için resmî bir davet ulaştığı iddiasını doğrulamadı. Bunun yerine Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan ile daha geniş kapsamlı bölgesel güvenlik konularının görüşülmesine ilişkin öneriler bulunduğunu ve Tahran'ın bunları değerlendirdiğini belirtti.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi

Bu açıklama, daha önce İran Parlamentosunun haber ajansı Khaneh Mellat'ın yöneticisi Mehdi Rahimi'ye dayandırılan "İran pakta davet edildi" yönündeki haberlerden farklılık gösteriyor. Rahimi'nin açıklamalarında Tahran'ın bir teklif aldığı ve bunu değerlendirdiği aktarılmıştı. İran Dışişleri Bakanlığının daha sonraki açıklaması ise resmî üyelik daveti ile bölgesel güvenlik konusunda görüşme önerisini birbirinden ayırdı.

Mekke Ortak Savunma Anlaşması 7 Ağustos'ta imzalandı

Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Başbakanı Muhammed bin Selman ile Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından 7 Ağustos 2026'da Mekke'de imzalandı.

Anlaşmanın en dikkat çekici hükümlerinden biri, üç ülkeden birine yönelik silahlı saldırının tüm taraflara yapılmış saldırı olarak kabul edilmesi oldu. Bu yönü nedeniyle anlaşma, bazı değerlendirmelerde NATO Antlaşması'nın kolektif savunmayı düzenleyen 5. maddesine benzetildi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Başbakanı Muhammed bin Selman ile Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif

Anlaşma Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında savunma iş birliğinin geliştirilmesini, ortak güvenliğin güçlendirilmesini ve bölgesel istikrara katkıda bulunulmasını amaçlıyor.

İran'ın pakta davet edildiği öne sürülmüştü

İran'ın Mekke Paktı'na katılabileceği iddiası ilk olarak Lübnan merkezli Al Mayadeen'in üst düzey bir İranlı yetkiliye dayandırdığı haberlerle gündeme geldi.

Haberde Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'ın İran'a yeni güvenlik yapılanmasına katılması için teklif götürdüğü öne sürüldü. Ancak söz konusu davet Türkiye, Suudi Arabistan veya Pakistan tarafından resmî olarak doğrulanmadı. İran Dışişleri Bakanlığının açıklaması da doğrudan bir üyelik daveti yapıldığı yönündeki iddiaları teyit etmedi.

Tahran'ın son açıklamaları, İran'ın üç ülkeyle bölgesel güvenlik konusunda görüşmelere açık olduğunu ancak mevcut pakta dördüncü üye olarak katılmak yerine, kendisinin de şartların oluşturulmasına dahil olduğu yeni veya genişletilmiş bir güvenlik mekanizmasında kurucu konum talep ettiğini ortaya koyuyor.

Pakistan Genelkurmay Başkanı'nın İran ziyareti dikkat çekti

Mekke Paktı'na ilişkin tartışmalar sürerken Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Munir de İran'a gitti. Reuters'ın 24 Ağustos tarihli haberine göre Munir'in Tahran'daki temaslarında bölgesel güvenlik konularının yanı sıra Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki yeni savunma anlaşmasının da gündeme gelmesi bekleniyordu.

Bununla birlikte Munir'in ziyaretinin İran'a Mekke Paktı için resmî üyelik daveti götürmek amacıyla gerçekleştirildiğine ilişkin doğrulanmış bir açıklama bulunmuyor. İran Dışişleri Bakanlığı ziyareti bölgesel barış ve güvenliğe yönelik diplomatik temaslar çerçevesinde duyurmuştu.

İran'ın "kurucu ortak" yaklaşımı, Mekke Anlaşması'nın gelecekte genişlemesi durumunda üyelik yapısı ve yeni ülkelerin hangi şartlarla sisteme dahil edileceği tartışmasını da gündeme taşıdı.