İran’dan ABD yaptırımlarına karşı petrol güzergâhları uyarısı

ABD’nin İran’a karşı yeni ve daha ağır ekonomik yaptırımlar uygulamaya hazırlanması, Basra Körfezi’ndeki enerji güvenliğine ilişkin endişeleri yeniden artırdı. Tahran yönetimi, bölge ülkelerinin Washington’ın ekonomik baskı politikasına katılması halinde yalnızca Hürmüz Boğazı’ndan geçen tankerleri değil, Körfez petrolünü dünya pazarlarına taşıyan alternatif güzergâhları da hedef alabileceği uyarısında bulundu.

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Tümgeneral Muhsin Rızai, ülkesinin çevresindeki devletleri ABD’nin İran’a karşı yürüttüğü “ekonomik savaşa” katılmamaları konusunda uyardı. Rızai, bölge ülkelerinin ABD yaptırımlarına destek vermesi durumunda bu devletlerin İran tarafından düşman kabul edileceğini ve ekonomik çıkarlarının hedef alınacağını söyledi.

“Basra Körfezi’nden bir damla petrol çıkmaz”

İran devlet televizyonuna konuşan Rızai, “Çevremizdeki bütün ülkelere ABD ile birlikte ekonomik savaşa katılmamalarını söylüyoruz. Buna katılanları düşman olarak görürüz” ifadelerini kullandı. Tahran’ın öncelikle diplomatik girişimlerde bulunacağını belirten Rızai, söz konusu ülkelerin politikalarını sürdürmesi halinde askerî ve ekonomik hedeflere yönelik karşılık verileceğini kaydetti.

Tümgeneral Muhsin Rızai

Rızai, “Böyle bir süreç başlatılırsa Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı’ndan bir damla petrol çıkmasına izin vermeyiz. Basra Körfezi petrolünün ihraç edildiği diğer güzergâhları da hedef alırız” dedi. İranlı yetkilinin açıklaması, Tahran’ın enerji sevkiyatına yönelik tehdidini Hürmüz Boğazı’nın dışına taşıdığı şeklinde değerlendirildi.

Alternatif petrol hatları da tehdit altında

Basra Körfezi ülkeleri, Hürmüz Boğazı’ndaki kesintileri aşmak amacıyla son aylarda alternatif petrol ihracat hatlarını daha yoğun biçimde kullanmaya başladı. Suudi Arabistan, ülkenin doğusundaki petrol sahalarını Kızıldeniz kıyısındaki Yenbu Limanı’na bağlayan Doğu-Batı Petrol Boru Hattı üzerinden sevkiyatlarını artırdı. Hattın günlük yaklaşık 7 milyon varil taşıma kapasitesine sahip olduğu belirtiliyor.

Birleşik Arap Emirlikleri ise Hürmüz Boğazı’nı kullanmadan Umman Körfezi’ne ulaşan Habşan-Füceyre Boru Hattı üzerinden petrol ihraç ediyor. Füceyre Limanı, BAE’nin boğazdaki güvenlik risklerini aşmasını sağlayan başlıca enerji çıkış noktası konumunda bulunuyor.

Mart ayındaki İran saldırıları nedeniyle Füceyre Petrol Sanayi Bölgesi'ndeki (FOIZ) bir petrol rafinerisinde yangın çıktı.

Irak da petrolünü Suriye’nin Baniyas Limanı ve Türkiye’nin Ceyhan Limanı üzerinden ihraç edebilecek alternatif güzergâhları geliştirmeye çalışıyor. İran’ın açıklaması, bu boru hatlarının yanı sıra Kızıldeniz, Umman Körfezi ve Doğu Akdeniz’deki tanker trafiğinin de tehdit kapsamına alınabileceğine işaret ediyor.

ABD yeni yaptırımlara hazırlanıyor

İran’ın açıklaması, ABD Başkanı Donald Trump’ın Tahran’a karşı yeni bir ekonomik baskı süreci başlatacağını duyurmasının ardından geldi. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in İran’a yönelik şimdiye kadarki en ağır yaptırım paketlerinden birini açıklaması bekleniyor.

Washington’ın yeni yaptırımlarla İran’ın petrol ihracatını, uluslararası finans işlemlerini, yaptırımların aşılmasında kullanılan şirketleri ve Tahran ile ticaret yapan üçüncü ülkeleri hedef alacağı bildiriliyor. Trump, İran ile ticaret yapmayı sürdüren ülkelerin ciddi ekonomik sonuçlarla karşılaşacağı uyarısında bulunmuştu. Tahran ise yaptırımlara katılacak bölge ülkelerini doğrudan karşılık vermekle tehdit etti.

ABD Donanması'na ait USS Frank E. Petersen Jr. (DDG-121) güdümlü füze muhribi, Hürmüz Boğazı civarında devriye görevinde.

Rızai, İran’ın şimdiye kadar bölgedeki Amerikan şirketlerinin ekonomik faaliyetlerini hedef almadığını ancak ekonomik baskının genişletilmesi halinde ABD’ye ait petrol ve ticari çıkarların da vurulabileceğini söyledi.

Hürmüz’ü aşma çabaları hızlandı

Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin kısıtlanması, Körfez ülkelerini petrol ihracatında yeni güzergâhlar oluşturmaya yöneltti. Savaş öncesinde Basra Körfezi’nden çıkan petrolün önemli bölümü Hürmüz üzerinden dünya pazarlarına ulaştırılıyordu. 

Suudi Arabistan, BAE ve Irak’ın kullandığı veya geliştirdiği boru hatlarının toplam kapasitesi artmasına rağmen bu güzergâhlar Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen bütün enerji sevkiyatının yerini alabilecek seviyeye ulaşmış değil.

Ortadoğu’da yaşanan sıcak çatışmalar ve Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyat kesintileri/ablukalar, bölge ülkelerini enerjide alternatif hat arayışlarına ve mevcut hatları tam kapasiteye ulaştırmaya zorlamıştır.

Özellikle Katar’ın sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatı bakımından Hürmüz Boğazı’nın yerine kullanılabilecek yeterli kapasitede alternatif bir güzergâh bulunmuyor. İran’ın alternatif hatları da hedef alabileceği yönündeki açıklaması, küresel petrol ve doğal gaz arzına ilişkin risklerin yalnızca boğazla sınırlı kalmayacağını gösteriyor.

Irak tankerlerine özel geçiş izni

İran, bölgedeki ülkelere yönelik farklılaştırılmış bir geçiş politikası da uyguluyor. Tahran yönetimi, Bağdat’tan gelen taleplerin ardından bazı Irak petrol tankerinin Hürmüz Boğazı’ndan geçmesine izin verdi.

İranlı yetkililer, Irak’ın ABD baskısına karşı Tahran’ın yanında durduğunu belirterek bu ülkeye ait tankerlere özel izin verildiğini açıkladı. Bu yaklaşım, İran’ın Hürmüz Boğazı ve alternatif petrol güzergâhlarını yalnızca askerî değil, bölge ülkelerinin ABD yaptırımlarına yönelik tutumlarını şekillendirecek siyasi ve ekonomik bir baskı aracı olarak kullanmayı hedeflediğini ortaya koyuyor.