Irak'taki İranlı Şii gruplar, silah bırakmak istemiyor

Irak'ta İran'la yakın ilişkileri bulunan silahlı grupların tamamen silahsızlandırılmasına yönelik planın giderek zayıfladığı bildirilirken, Şii siyasi aktörlerin Washington'da yeni bir girişime hazırlandığı öne sürüldü.

Irak gazetesi Al-Mada'ya dayandırılan habere göre plan, silahlı grupların Bağdat yönetimi tarafından belirlenecek sınırlamalara uymaları şartıyla cephaneliklerinin bir bölümünü ellerinde tutmasına Trump yönetiminin onay vermesini sağlamayı amaçlıyor.

Trump yönetimi nezdinde lobi planı

Al-Mada'nın Iraklı bir siyasi kaynağa dayandırdığı haberine göre Şii siyasi aktörler, öneriyi Washington'a taşımak için ABD'de bağlantıları bulunan eski Amerikalı yetkililer ve siyasi isimlerden destek almayı değerlendiriyor.

Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi ve ABD Başkanı Donald Trımp

Plan kapsamında Trump yönetiminin yanı sıra ABD askeri çevrelerine de ulaşılması ve İran'la bağlantılı silahlı grupların belirli kurallara tabi tutulmaları halinde silahlarını tamamen teslim etmelerine gerek olmadığı konusunda Washington'ın ikna edilmesi hedefleniyor.

Haberde girişimin İran'ın desteğiyle yürütüldüğü de ileri sürüldü. Ancak bu iddia bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanmış değil.

Silahsızlanma yerine “silahların düzenlenmesi” formülü

Washington'daki olası lobi girişimi, Irak hükümetinin silahlı gruplara yönelik yaklaşımında önemli bir değişikliğin tartışıldığı dönemde gündeme geldi.

Eski Irak Başbakanı ve Kanun Devleti Koalisyonu lideri Nuri el-Maliki, geçen hafta yaptığı açıklamada müzakerelerde artık “silahsızlanma” ifadesinin kullanılmadığını söyledi. Maliki'ye göre görüşmeler bunun yerine silahların “düzenlenmesi” ve “kontrol altına alınması” formülü üzerinden yürütülüyor.

Irak'ta faaliyet gösteren İran destekli Şii milis gücü Hizbullah Tugayları (Ketaib Hizbullah) mensubu milisler.

Maliki, silahlı gruplarla görüşmek üzere oluşturulan komitenin ağır, orta ve hafif silahlar arasında ayrım yapılmasını değerlendirdiğini belirtti. Tartışılan seçeneklerden biri, Irak içindeki veya dışındaki hedefleri vurabilecek belirli silahların devlet kontrolüne alınması, diğer silahların ise grupların elinde kalmasına izin verilmesi.

Bu formül hayata geçirilirse silahlı yapıların tamamen dağıtılması yerine silahlarının türü ve kullanımının devlet tarafından sınırlandırıldığı yeni bir model ortaya çıkabilir.

30 Eylül için geri sayım sürüyor

Irak hükümeti haziran ayında İran'la bağlantılı silahlı gruplara 30 Eylül 2026'ya kadar silahlarını devlet kontrolüne verme çağrısında bulunmuştu. Hükümet Sözcüsü Haydar el-Abudi, bu tarihten sonra devlet yapısının dışında kalan silahların Irak yasaları kapsamında ele alınacağını açıklamıştı.

Irak'taki iktidar koalisyonu da ağustos ayında 30 Eylül takvimine bağlı kalınması gerektiğini açıklayarak bu tarihten sonra devlet otoritesi dışında silahlı faaliyet yürüten yapıların yasa dışı kabul edileceği uyarısında bulunmuştu. Ancak son haftalarda yürütülen görüşmeler, tam silahsızlanmadan ziyade silahların devlet otoritesi altında düzenlenmesi seçeneğini öne çıkardı. Şii Koordinasyon Çerçevesi ile silahlı gruplar arasındaki görüşmelerde bu yönde ilerleme sağlandığı bildiriliyor.

Haşdi Şabi içindeki grupların geleceği tartışılıyor

Irak'taki silahlı Şii grupların önemli bir bölümü resmi olarak Haşdi Şabi bünyesinde veya bu yapı ile bağlantılı şekilde faaliyet gösteriyor. Bununla birlikte bazı gruplar bağımsız komuta yapılarını ve İran'la yakın ilişkilerini sürdürüyor.

Bağdat yönetiminin temel hedefi, ülkedeki silahlı güç kullanımını merkezi hükümetin otoritesi altına almak. Ancak silahlı grupların tamamen dağıtılması ve tüm cephaneliklerinin teslim edilmesi konusunda taraflar arasında henüz uzlaşma sağlanmış değil.

Son görüşmelerde gündeme gelen “silahların düzenlenmesi” modeli, grupların varlıklarını sürdürmesine izin verirken belirli silahların ve operasyon kararlarının merkezi hükümetin kontrolüne geçirilmesini öngören bir uzlaşma formülü olarak değerlendiriliyor.