ABD Kongresi’nde KAAN motor satışı için engelleme girişimi

ABD Temsilciler Meclisi’nde Demokrat Partili Temsilci Dina Titus, Türkiye’nin KAAN (TF-X) savaş uçağı programı için planlanan F110-GE-129E/F motorlarının satışını engellemek amacıyla ortak bir ret kararı sundu.

Kathimerini tarafından yapılan habere göre söz konusu karar tasarısı, ABD yönetiminin 24 Haziran’da Kongre’ye ilettiği ve Yabancı Askeri Satış (FMS) kapsamında değerlendirilen Transmittal No 24-051 bildirimi hedef alıyor.

Dina Titus’ın Türkiye’ye karşı sunduğu "Ortak Ret Kararı" (Joint Resolution of Disapproval) girişimlerini, ABD Kongresi’ndeki Yunan ve Ermeni lobileri ile her iki partiden (Demokrat ve Cumhuriyetçi) Türkiye karşıtı milletvekilleri destekliyor. Dina Titus, ABD Kongresi'nde sözde Ermeni soykırımı iddialarının en radikal savunucularından ve bu konudaki yasa tasarılarının bizzat öncülerinden biri olarak tanınıyor.

Motor satışına ve Türkiye'nin hava kuvvetleri programlarına aktif olarak karşı çıkan diğer önde gelen ABD vekilleri şunlardır:

1. Demokrat kanattaki önemli isimler

• Chris Pappas (New Hampshire): Kongre’deki Hellenic (Yunan) Grubu’nun en radikal isimlerinden biridir. Türkiye’nin Kıbrıs politikalarını gerekçe göstererek motor satışına ilk andan itibaren karşı çıkmış ve "Erdoğan hükümetini ABD yasalarını çiğnerken ödüllendiremeyiz. Türkiye’ye kesinlikle F-35 de verilmemeli" açıklaması yapmıştır.
• Brad Sherman (California): Ermeni lobisiyle son derece yakın olan Sherman, hem motor satışının durdurulması hem de Türkiye'nin F-35 programına geri dönmesinin tamamen yasaklanması için hazırlanan çok partili mektuba öncülük etmektedir.
• Gregory Meeks (New York): Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi'nin kıdemli üyesidir. Trump yönetiminin Kongre'nin denetim yetkisini baypas ederek alelacele bu satışı onaylamaya çalışmasını sert bir dille eleştirmiş ve yasal engelleme girişimlerine destek vermiştir.
• Stephen Lynch (Massachusetts) & Gabe Amo (Rhode Island) & Jared Moskowitz (Florida): Sherman ve Lawler liderliğinde hazırlanan, Türkiye'ye F-35 ve gelişmiş silah sistemlerinin verilmesini engellemeyi amaçlayan ortak bildiriye imza atan diğer Demokrat vekillerdir.

2. Cumhuriyetçi kanattaki isimler

Trump'ın kendi partisinden olmalarına rağmen, ABD'deki Yunan ve Ermeni diasporasının finansal ve siyasi desteğini alan şu Cumhuriyetçi vekiller de motor satışına karşı ortak bildiri yayınlamıştır

• Mike Lawler (New York): Brad Sherman ile birlikte iki partili anti-Türkiye koalisyonunun eş başkanlığını yürütmektedir. Ankara'nın bölgesel müttefiklere (Yunanistan ve Ermenistan) tehdit oluşturduğunu savunarak motor blokajını savunmaktadır.
• Gus Bilirakis (Florida): Kongre'deki Yunan lobisinin en güçlü Cumhuriyetçi sesidir. Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki hamlelerini ve Kıbrıs'taki varlığını gerekçe göstererek motor paketinin iptal edilmesini talep etmiştir.
• Nicole Malliotakis (New York): Yunan kökenli Cumhuriyetçi vekil, F110 motorlarının Türkiye'ye verilmesinin Doğu Akdeniz'deki dengeleri Yunanistan aleyhine bozacağını savunarak satışa resmen itiraz etmiştir.
• Mike Haridopolos & Jimmy Patronis (Florida): Yunan-Amerikan lobisinin yönlendirmesiyle Trump yönetimine karşı net bir duruş sergileyen ve "Türkiye'ye motor satışından derin endişe duyuyoruz" açıklaması yapan yeni dönem vekillerindendir.
• Max Miller (Ohio) & Jeff Hurd (Colorado) & Young Kim (California): Türkiye'nin askeri olarak güçlendirilmesine karşı çıkan ve CAATSA (yaptırım) yasalarının esnetilmeden uygulanmasını isteyen bildiri yayınlayan Cumhuriyetçi vekillerdir.
• Chris Smith (New Jersey): İnsan hakları komisyonu eş başkanı olan kıdemli vekil, Türkiye'deki mevcut yönetim sistemini ve Rusya ile olan ilişkileri öne sürerek Türkiye'ye hiçbir şekilde gelişmiş askeri teknoloji transferi yapılmaması gerektiğini savunmaktadır.

Lobiler ve Sivil Toplum Kuruluşları

• ANCA (Amerika Ermeni Ulusal Komitesi): Dina Titus'un KAAN motorlarını engelleme tasarısını ve F-35 karşıtı mektubunu resmi olarak desteklemekte, üyelerine Kongre'ye baskı yapma çağrısında bulunmaktadır.
• Yunan Lobileri: HALC, AHI, AHEPA gibi güçlü Yunan organizasyonları, Türkiye'ye askeri teknoloji transferini önlemek için Titus ile tam koordinasyon içinde çalışmaktadır.

Satış yalnızca motorları kapsamıyor

Tasarı, yalnızca motorların transferini değil; aynı zamanda entegrasyon, kurulum, dış modifikasyon, kalifikasyon, sertifikasyon, montaj ve test süreçleri için gerekli savunma hizmetleri, teknik veri ve destek unsurlarını da kapsayan geniş bir paketin durdurulmasını öngörüyor. 

Bu kapsamda teklif edilen satışın, KAAN platformunda motorların operasyonel kullanımı için gerekli tüm teknik altyapı ve bilgi transferini içerdiği belirtiliyor.

Kongre süreci nasıl işleyecek?

Ortak ret kararı, ABD Kongresi’nin yürütme tarafından bildirilen bir silah satışını durdurmak için başvurduğu yasal mekanizma olarak öne çıkıyor. Ancak böyle bir tasarının sunulması satışın otomatik olarak durdurulması anlamına gelmiyor.

Sürecin tamamlanabilmesi için tasarının hem Temsilciler Meclisi hem de Senato tarafından kabul edilmesi ve yasalaşması gerekiyor. Söz konusu sürecin tamamlanması için ABD Başkanı’nın imzası ya da olası bir veto durumunda Kongre’nin vetoyu aşması gerekiyor.

15 günlük inceleme süresi başladı

Mevcut siyasi dengeler ve satışa yönelik geniş çaplı iki partili bir karşıtlığın bulunmaması nedeniyle söz konusu girişimin yasalaşma ihtimalinin düşük olduğu değerlendiriliyor. Buna karşın tasarının yasalaşması halinde, planlanan motor ve teknik destek transferinin gerçekleştirilmesi mümkün olmayacak.

Tasarı ilgili Temsilciler Meclisi komitesine sevk edilirken, Kongre’nin karar sürecini 24 Haziran’da başlayan 15 günlük yasal inceleme süresi içinde tamamlaması gerekiyor. Söz konusu süre, ABD Dışişleri Bakanlığı’nın satış bildirimini Kongre’ye resmi olarak iletmesiyle başladı.

FMS süreci netlik kazandı

Tasarı metni, satışın niteliğine ilişkin önemli bir detayı da ortaya koydu. Daha önce doğrudan ticari satış (DCS) olabileceği yönünde değerlendirmeler yapılırken, metinde açık şekilde sürecin Yabancı Askeri Satış (FMS) kapsamında yürütüldüğü belirtildi.

FMS mekanizmasında ABD hükümeti resmi satıcı olarak yer alıyor. Süreç Dışişleri Bakanlığı’nın onayıyla ilerlerken, Savunma Güvenlik İş Birliği Ajansı (DSCA) Kongre’ye bildirimde bulunuyor. Yasal sürecin tamamlanmasının ardından satış, ABD ile alıcı ülke arasında hükümetler arası anlaşma şeklinde sonuçlandırılıyor.