ABD ile İran anlaştı: 14 maddelik mutabakat taslağı ortaya çıktı

Orta Doğu’da uzun süredir devam eden çatışmaların azaltılmasına yönelik diplomatik temaslar hız kazanırken, İran ile ABD arasında hazırlandığı belirtilen kapsamlı bir ateşkes gündeme geldi. Bölgesel güvenlik dengelerini doğrudan etkileyebilecek nitelikteki metin, askeri, ekonomik ve siyasi başlıklarda geniş kapsamlı düzenlemeler içeriyor.

İran ile ABD arasında hazırlandığı belirtilen 14 maddelik mutabakat zaptı taslağı, bölgesel çatışmaların sonlandırılması ve ekonomik yaptırımların gevşetilmesine yönelik kapsamlı düzenlemeler içeriyor. Taslakta, Lübnan dahil tüm cephelerde derhal ve kalıcı ateşkes sağlanması öngörülüyor.

Taslağa göre ABD, İran’ın iç işlerine müdahale etmeme taahhüdünde bulunurken, İran’ı çevreleyen bölgelerdeki ABD askeri unsurlarının çekilmesi planlanıyor. Aynı zamanda İran’a yönelik petrol yaptırımlarının askıya alınması ve ülkenin kendi gelirlerine yeniden erişiminin sağlanması hedefleniyor.

Hürmüz Boğazı ve ekonomik düzenlemeler

Mutabakat metninde deniz ablukasının sona erdirilmesi ve Hürmüz Boğazı’nın 30 gün içinde yeniden açılması dikkat çekiyor. Bu süreçte İran ve Umman’ın boğazdaki deniz trafiğini birlikte düzenlemesi öngörülüyor.

Ayrıca ABD ve müttefiklerinin toplam 300 milyar dolarlık yeniden yapılanma finansmanı sağlaması planlanırken, müzakere sürecinde dondurulmuş 24 milyar dolarlık İran varlığının serbest bırakılması da taslakta yer alıyor.

Nükleer program ve müzakere süreci

Taslak, İran’ın Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması kapsamında nükleer silah geliştirmeyeceğini yeniden teyit etmesini içeriyor. Nihai anlaşmaya ulaşılması amacıyla 60 günlük bir müzakere süreci öngörülürken, bu süreçte yeni ABD yaptırımı veya askeri konuşlandırma yapılmaması şartı bulunuyor.

Öte yandan füze programları ve İran’ın bölgesel müttefik gruplara verdiği destek, görüşmelerin kapsamı dışında bırakılıyor. Nihai anlaşmanın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından onaylanması ve bir izleme mekanizmasının kurulması planlanıyor.

ABD ve İran’dan açıklamalar

ABD Başkanı Donald Trump, anlaşmanın bölgeye barış ve güvenlik getireceğini belirterek, önceki yönetimlerin başarısız olduğu bir sürecin sonuçlandırıldığını ifade etti. Trump, anlaşmanın imzalanmasıyla birlikte Hürmüz Boğazı’nın mayın temizleme çalışmaları kapsamında açılacağını ve petrol akışının yeniden başlayacağını söyledi.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise İsrail’in Beyrut’a yönelik saldırılarının ardından İran’ın geniş çaplı bir misilleme hazırlığında olduğuna dair bulgular bulunduğunu, ancak yapılan temaslarda İran’ın karşılık vermeyeceği yönünde güvence verdiğini açıkladı.

İran Silahlı Kuvvetleri’ne bağlı Hatemü’l-Enbiya Karargahı tarafından yapılan açıklamada ise İran’ın askeri ve siyasi iradesinin ABD ve İsrail’e kabul ettirildiği savunuldu. Açıklamada, karşı tarafın geri adım atmak zorunda kaldığı vurgulandı.

Taraflardan gelen açıklamalar, mutabakat taslağının sahadaki gerilimi azaltma potansiyeline işaret ederken, nihai anlaşmanın akıbeti müzakere sürecinin seyrine bağlı olacak.