Savunma sanayiinde 41 yıllık dönüşüm: Proje hacmi 100 milyar doları aştı

Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB), kuruluşunun 41. yıl dönümünde Türkiye'nin savunma sanayiinde ulaştığı üretim, teknoloji geliştirme ve ihracat kapasitesine ilişkin güncel verileri paylaştı.

Savunma Sanayii Başkanı Prof. Dr. Haluk Görgün, 2002 yılında 62 olan proje sayısının yaklaşık 1.500'e, 5,5 milyar dolar seviyesindeki toplam proje hacminin ise 100 milyar doların üzerine çıktığını açıkladı. Sektörün yıllık Ar-Ge harcamaları 3,5 milyar doları aşarken son 12 aylık savunma ve havacılık ihracatı 11,3 milyar dolara ulaştı.

Reklam

Reklam

Savunma sanayiinde 41 yıllık kurumsal dönüşüm

Türkiye'nin savunma ve güvenlik ihtiyaçlarının millî imkânlarla karşılanması amacıyla 7 Kasım 1985'te kurulan kurum, 41 yıllık süreçte farklı yapılanmalar altında faaliyetlerini sürdürdü.

Savunma Sanayii Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı olarak başlayan kurumsal süreç, 1989 yılında Savunma Sanayii Müsteşarlığına, 2018 yılında ise Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığına dönüştü. Bu dönemde savunma sistemlerinin tedarikinde kullanılan yöntemler de değişti. 1990'lı yıllara kadar yurt dışından hazır alımlar öne çıkarken 1990'lı yıllarda ortak üretim modelleri ağırlık kazandı. Sonraki yıllarda ise yerli tasarım ve özgün geliştirme yaklaşımı savunma sanayii projelerinde daha fazla kullanılmaya başlandı.

Savunma sanayiindeki dönüşümün önemli aşamalarından biri, 2004 yılında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın başkanlığında gerçekleştirilen Savunma Sanayii İcra Komitesi toplantısı oldu. Görgün, bu süreçte Türkiye'nin savunma ihtiyaçlarını karşılama yönteminin değiştiğini belirterek şu değerlendirmede bulundu:

“Bir zamanlar yalnızca tedarik eden Türkiye'den, bugün tasarlayan, geliştiren, üreten, entegre eden ve ihraç eden Türkiye'ye geldik.”

Savunma sanayiinde yerlilik oranı yüzde 80'i aştı

Türkiye'nin savunma sanayiinde yerli üretim kapasitesi, son yıllarda geliştirilen özgün platformlar ve alt sistemlerle genişledi. Görgün, 2002 yılında yaklaşık yüzde 20 seviyesinde bulunan savunma sanayii yerlilik oranının bugün yüzde 80'in üzerine çıktığını açıkladı.

İnsansız hava araçları, millî savaş gemileri, hava savunma sistemleri ve elektronik harp teknolojileri, bu dönemde yerli geliştirme kabiliyetlerinin artırıldığı başlıca alanlar arasında yer aldı.

Görgün, Türkiye'nin geçmişte savunma ve güvenlik ihtiyaçlarının karşılanmasında büyük ölçüde dış kaynaklara bağımlı olduğunu, bugün ise bu ihtiyaçların önemli bölümünü kendi mühendislik ve üretim kabiliyetleriyle karşılayabildiğini ifade etti.

Türkiye'nin geliştirdiği savunma sistemlerinin dost ve müttefik ülkelere ihraç edilmesi de söz konusu dönüşümün önemli sonuçları arasında gösterildi.

Proje sayısı yaklaşık 1.500'e ulaştı

Savunma sanayii ekosisteminin büyümesi, yürütülen proje sayısı ve toplam proje hacmine de yansıdı.

2002 yılında 56 firmanın faaliyet gösterdiği ve 62 projenin yürütüldüğü sektörde bugün 4 binin üzerinde firma bulunuyor. Aynı dönemde proje sayısı yaklaşık 1.500'e yükseldi.

Toplam proje hacmindeki büyüme, savunma sanayii ekosisteminin yalnızca firma ve proje sayısı bakımından değil, yürütülen çalışmaların ekonomik büyüklüğü açısından da genişlediğini ortaya koydu. Açıklanan 100 milyar doları aşan toplam hacme, ihale aşamasındaki projeler de dâhil edildi.

Sektörün artan cirosu ise savunma sistemlerinin geliştirilmesi, üretimi ve uluslararası pazarlara sunulmasıyla birlikte sanayi ekosisteminin ekonomik kapasitesinin güçlendiğini gösterdi.

Ar-Ge harcamaları 3,5 milyar doları geçti

Savunma sanayiindeki büyüme, araştırma ve geliştirme faaliyetlerine ayrılan kaynakların artmasını da beraberinde getirdi.

Sektörün 2002 yılında yaklaşık 49 milyon dolar olan yıllık Ar-Ge harcamaları, 2026 itibarıyla 3,5 milyar doların üzerine çıktı.

Savunma sanayii şirketleri, üniversiteler, araştırma kuruluşları ve kamu kurumları arasında yürütülen çalışmalarla özgün sistemlerin geliştirilmesi ve kritik teknolojilerde yerli kabiliyetlerin artırılması hedefleniyor.

Görgün, SSB'nin yalnızca savunma sistemleri tedarik eden bir kurum olmadığını, Ar-Ge'den üretime ve ihracata kadar uzanan süreçleri koordine ettiğini belirtti. Başkanlığın kurumsal yapısının farklı ülkeler tarafından da örnek alındığını ifade eden Görgün, şu değerlendirmeyi yaptı:

“Savunma Sanayii Başkanlığımız, yalnızca tedarik yapan bir kurum değil; ihtiyaç makamlarını, kamu kuruluşlarını, özel sektörü ve üniversiteleri ortak hedefler etrafında buluşturan, Ar-Ge'den tasarıma, üretimden ihracata kadar bütün süreçleri koordinasyon içinde yürüten, dünyada benzerine az rastlanan özgün bir kurumsal yapıdır.”

Görgün, söz konusu modelin uluslararası düzeyde ilgi görmesini, kurumun 41 yıllık birikiminin ve savunma sanayii ekosisteminin ulaştığı seviyenin göstergesi olarak değerlendirdi.

Savunma sanayii ihracatı 11,3 milyar dolara ulaştı

Türkiye'nin savunma ve havacılık ihracatında son yıllarda kaydedilen artış, sektörün uluslararası pazarlardaki faaliyetlerini genişletti.

2002 yılında 248 milyon dolar olan savunma ve havacılık ihracatı, 2025 yılında 10 milyar 54 milyon dolara yükseldi. Böylece yıllık ihracat 23 yılda yaklaşık 40 kat arttı.

2026 yılında da ihracattaki yükseliş devam etti. Ekim ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 61 artışla 1 milyar 140 milyon dolarlık ihracat gerçekleştirildi.

Yılın ilk 10 ayında toplam ihracat 8 milyar 50 milyon dolara ulaşırken ekim sonu itibarıyla son 12 aylık dönemde 11 milyar 357 milyon dolar seviyesine çıktı.

Son 14 yılda gerçekleştirilen toplam savunma ve havacılık ihracatının yaklaşık 55 milyar dolara ulaşması, sektörün uzun vadeli büyümesini ortaya koydu. Bu tutarın 30 milyar doları aşkın bölümünün 2023-2026 döneminde kaydedilmesi, ihracat artışının özellikle son dört yılda hızlandığını gösterdi. Böylece son dört yıldaki ihracat, 14 yıllık toplamın yüzde 55'inden fazlasını oluşturdu.

Görgün, Türk savunma sanayii ürünlerinin NATO üyesi ülkeler dâhil olmak üzere yüksek teknoloji ve kalite standartlarının arandığı pazarlarda tercih edildiğini belirtti.

Savunma sanayiinde istihdam 135 bin kişiyi aştı

Savunma sanayii şirketlerinin büyüyen üretim kapasitesi ve proje portföyü, sektörde çalışan personel sayısına da yansıdı. 2022 yılında yaklaşık 81 bin olan savunma sanayii istihdamı, 2026 itibarıyla 135 bin kişinin üzerine çıktı.

İstihdamın 2028 yılına kadar 158 bin kişiye ulaştırılması hedeflenirken sektörün büyüyen üretim ve teknoloji geliştirme kapasitesinin nitelikli iş gücü ihtiyacını da artırması bekleniyor. Görgün, savunma sanayiinde elde edilen başarıların yalnızca geliştirilen teknolojilerle değil, bu projelerde görev alan çalışanların bilgi ve tecrübeleriyle mümkün olduğunu vurguladı.

“Hiçbir görev önemsiz, hiçbir emek görünmez değildir.” ifadesini kullanan Görgün, ihtiyaç analizinden tasarıma, sözleşme süreçlerinden test ve teslimat aşamalarına kadar her çalışanın savunma sanayii ekosistemine katkı sağladığını belirtti. SSB'nin 41 yıllık kurumsal birikiminin gelecek nesillere aktarılmasının önemine işaret eden Görgün, güçlü kurumların adil ve sürdürülebilir çalışma kültürleriyle geleceğe taşınabileceğini ifade etti.

Başkanlığın kuruluş yıl dönümünü kutlayan Görgün, tam bağımsız savunma sanayii hedefine ortak çalışma anlayışıyla ilerlemeyi sürdüreceklerini belirtti.