Küresel salgın endişesi: Hantavirüs nedir, insandan insana bulaşır mı?

Reklam

Hantavirüs enfeksiyonları, kemirgenler aracılığıyla yayılan ve bazı durumlarda hayati risk oluşturabilen viral hastalıklardır. Virüs çoğunlukla enfekte fare veya sıçanların idrarı, dışkısı ve tükürüğüyle kirlenmiş alanlardan insanlara geçer.

Hantavirüs kaynaklı başlıca hastalık türleri şunlardır:

Hantavirüs akciğer sendromu (HPS)

Daha çok Amerika kıtasında görülen bu form, akciğerleri etkileyerek ciddi solunum problemlerine yol açabilir.

Hemorajik ateş ve böbrek sendromu (HFRS)

Avrupa ve Asya’da daha sık rastlanan bu tür ise böbreklerde hasara ve kanama eğilimine neden olabilir.

Virüs genellikle havaya karışan enfekte tozların solunmasıyla bulaşır. Bu nedenle özellikle kapalı ve kemirgen bulunan alanlarda dikkatli olunması gerekir.

Hantavirüs nasıl bulaşır?

Hantavirüsün bulaşma şekli çoğunlukla kemirgenlerle temas edilen ortamlardan kaynaklanır. Özellikle uzun süre kapalı kalan alanlarda risk daha yüksektir.

Solunum yoluyla bulaşma

En yaygın bulaş yöntemi, kemirgen atıklarıyla kirlenmiş tozların havaya karışmasıdır.

• Depo, samanlık veya bodrum gibi alanlarda temizlik yapılırken virüslü tozlar havaya yayılabilir.
• Bu partiküllerin solunması durumunda virüs akciğerlere ulaşabilir.
• Vakaların önemli bölümü bu bulaş şekli nedeniyle ortaya çıkar.

Kirli yüzeylerle temas

Virüs bulaşmış yüzeylerle temas edilmesi de risk oluşturabilir.

• Kirlenmiş eşyalara dokunduktan sonra elleri yıkamadan ağız, göz veya buruna temas etmek bulaşa neden olabilir.
• Kemirgen salgılarıyla kirlenmiş yiyeceklerin tüketilmesi de risk faktörleri arasındadır.
• Toplu taşıma araçları veya kalabalık alanlarda kirli yüzeyler nedeniyle temas riski oluşabilir.

Kemirgen ısırığı

Nadir görülse de enfekte bir farenin ısırması sonucunda virüs doğrudan kana geçebilir.

İnsandan insana geçer mi?

Genel olarak hantavirüsün insanlar arasında bulaşmadığı kabul edilir.

Ancak Güney Amerika’da görülen Andes virüsü isimli türde, yakın temas sonucu sınırlı insandan insana bulaş vakaları bildirilmiştir. Avrupa ve Asya’daki türlerde böyle bir durum yaygın değildir.

Hantavirüs açısından kimler risk altındadır?

Virüse yakalanma riski, kemirgenlerle temas olasılığı arttıkça yükselir. Bazı meslek grupları ve yaşam koşulları daha fazla risk taşır.

Çiftçiler ve kırsal bölgede yaşayanlar

Tarım alanlarında ve depolarda kemirgenlerle karşılaşma ihtimali yüksek olduğu için risk altındadırlar.

Temizlik çalışanları

Uzun süre kapalı kalan alanların temizlenmesi sırasında virüslü tozların solunma ihtimali bulunur.

Kamp yapanlar ve doğa sporlarıyla ilgilenenler

Ormanlık alanlarda konaklayan kişiler kemirgen atıklarıyla daha fazla temas edebilir.

İnşaat ve altyapı çalışanları

Nemli ve karanlık bölgelerde çalışan teknik ekipler risk grubunda değerlendirilir.

Askeri personel

Arazi şartlarında çalışan askerler de hantavirüs açısından dikkatli olması gereken gruplar arasında yer alır.

Virüsün yayılımını artırabilecek bazı çevresel faktörler vardır:

• İklim değişiklikleri nedeniyle kemirgenler yaşam alanlarına yaklaşabilir.
• Kemirgen nüfusundaki artış bulaş riskini yükseltebilir.
• İlkbahar ve sonbahar aylarında vaka artışları görülebilir.

Hantavirüsten korunmak için neler yapılmalıdır?

Korunmanın temel amacı kemirgenlerle teması azaltmak ve yaşam alanlarını hijyenik hale getirmektir.

Kemirgen girişlerini engelleyin

Ev ve iş yerlerinde kemirgenlerin giriş yapabileceği alanların kapatılması önemlidir.

• Çatlak ve delikleri kapatın.
• Gıdaları kapalı kaplarda muhafaza edin.
• Çöp alanlarını düzenli temizleyin.
• Odun ve benzeri malzemeleri evden uzakta depolayın.

Temizlik sırasında dikkat edilmesi gerekenler

Kemirgen izi bulunan alanlarda kuru süpürme yapılmamalıdır.

Temizlik sırasında uygulanabilecek güvenlik önlemleri şunlardır:

1. Alanı temizlemeden önce havalandırın.
2. Koruyucu maske ve eldiven kullanın.
3. Dezenfektan veya çamaşır suyu karışımı uygulayın.
4. Bölgeyi ıslak bez yardımıyla temizleyin.
5. İşlem sonrasında ellerinizi iyice yıkayın.

Kamp ve doğa aktivitelerinde korunma yöntemleri

Doğada vakit geçirirken bazı basit önlemler bulaş riskini azaltabilir.

• Kamp alanını temiz ve güvenli bölgelerde kurun.
• Yiyecekleri açıkta bırakmayın.
• Çadır içinde hijyene dikkat edin.
• Atıkları yaşam alanından uzak tutun.

Hantavirüs belirtileri nelerdir?

Belirtiler genellikle ilk aşamada grip benzeri şikayetlerle başlar. Hastalık ilerledikçe daha ciddi tablolar ortaya çıkabilir.

İlk belirtiler

Hastalığın erken döneminde sık görülen belirtiler şunlardır:

• Yüksek ateş
• Titreme
• Kas ağrıları
• Halsizlik
• Bulantı ve kusma
• Karın ağrısı
• İshal

İleri dönem belirtileri

Virüsün etkilediği organa göre farklı belirtiler gelişebilir.

Akciğer tutulumu belirtileri

Akciğerlerin etkilenmesi halinde şu şikayetler görülebilir:

• Şiddetli öksürük
• Nefes almada güçlük
• Göğüste baskı hissi
• Düşük tansiyon

Böbrek tutulumu belirtileri

Böbreklerin etkilenmesi durumunda ise şu belirtiler ortaya çıkabilir:

• Bel ve böbrek ağrısı
• Gözlerde kızarıklık
• Deride küçük kanama odakları
• İdrarda azalma veya kan görülmesi

Hantavirüs tanısı nasıl konur?

Tanı sürecinde hem hastanın şikayetleri hem de laboratuvar bulguları değerlendirilir.

Klinik inceleme

Doktor, hastanın belirtilerini ve kemirgenlerle temas öyküsünü sorgular.

Kan analizleri

Kan testlerinde hantavirüse karşı oluşan antikorlar araştırılır. Ayrıca trombosit seviyeleri ve organ fonksiyonları değerlendirilir.

PCR testi

Virüsün genetik materyalini saptamak amacıyla PCR testi yapılabilir.

Görüntüleme yöntemleri

Akciğer tutulumu şüphesinde röntgen veya tomografi kullanılabilir.

İdrar incelemesi

Böbrek hasarı durumunda idrarda protein veya kan tespit edilebilir.

Hantavirüs tedavisi nasıl uygulanır?

Hantavirüse yönelik kesin bir tedavi yöntemi bulunmadığı için uygulanan yaklaşım genellikle destek tedavisidir.

Destekleyici tedavi

Hastanın genel durumuna göre şu uygulamalar yapılabilir:

• Oksijen desteği sağlanması
• Sıvı ve elektrolit takviyesi
• Tansiyonun takip edilmesi

Yoğun bakım uygulamaları

İleri vakalarda yoğun bakım desteği gerekebilir.

• Solunum cihazı kullanımı
• Akciğer sıvısının kontrol edilmesi
• Şok tedavisi uygulanması

Böbrek desteği

Böbrek yetmezliği gelişen hastalarda diyaliz tedavisi uygulanabilir.

Antiviral ilaçlar

Bazı hantavirüs türlerinde ribavirin isimli antiviral ilaçtan fayda görülebilir. Ancak bu tedavi her hasta için standart olarak uygulanmaz.