İran'dan ABD ve İsrail'e suçlama: UAEA'nın yetkisini saldırılara gerekçe olarak kullandılar

İran, ABD ve İsrail'i Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının (UAEA) denetim yetkisini ve nükleer program hakkındaki çalışmalarını İran'ın nükleer tesislerine yönelik askeri saldırıları gerekçelendirmek amacıyla kullanmakla suçladı.

Tahran'ın açıklaması, UAEA Yönetim Kurulunda İran'ın nükleer programının yeniden Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine taşınmasının gündeme geldiği bir dönemde geldi. İran ayrıca saldırıya uğrayan tesislerde denetim yapılmasına ilişkin taleplerin mevcut güvenlik koşulları dikkate alınmadan gündeme getirilemeyeceğini savunuyor.

İran'dan UAEA'nın rolüne tepki

İran'ın UAEA nezdindeki heyeti, Viyana'da düzenlenen Yönetim Kurulu toplantısında ABD ve İsrail'in İran'ın uluslararası denetim altında bulunan nükleer tesislerine yönelik saldırılarını gündeme getirdi. Tahran, UAEA'nın nükleer güvenlik konusunda güvenilir biçimde hareket edebilmesi için denetim altındaki tesislere yönelik askeri saldırılara karşı da açık bir tutum ortaya koyması gerektiğini savundu.

İran heyeti, Yönetim Kurulunun saldırıları kınamamasının yalnızca İran-UAEA ilişkilerini değil, daha geniş anlamda küresel nükleer silahların yayılmasını önleme sistemine duyulan güveni de zedeleyebileceğini ileri sürdü.

"Hassas bilgiler saldırılarda kullanıldı" iddiası

İran'ın itirazlarının bir diğer boyutunu UAEA denetimleri sırasında elde edilen hassas nükleer bilgilerin güvenliği oluşturuyor.

İran heyeti, geçmişte gizli bilgilerin açığa çıktığını ve söz konusu verilerin daha sonra UAEA güvenceleri kapsamındaki nükleer tesislere yönelik sabotaj faaliyetlerini kolaylaştırmak amacıyla kullanıldığını öne sürdü. Tahran'a göre bu nedenle UAEA'nın gizlilik yükümlülükleri doğrudan nükleer güvenliğin bir parçası olarak ele alınmalı.

Bununla birlikte İran'ın, UAEA bilgilerinin ABD veya İsrail'in belirli saldırılarında doğrudan kullanıldığı yönündeki suçlamasına ilişkin bağımsız bir doğrulama bulunmuyor.

UAEA: İran tesislerine erişim sağlanmalı

UAEA ise İran'ın nükleer tesislerine yeniden erişim sağlanması gerektiğini savunuyor. UAEA Başkanı Rafael Grossi, kurumun İran'ın beyan edilmiş nükleer maddelerinin ve tesislerinin mevcut durumunu sahada doğrulayamadığını belirterek bunun acilen çözülmesi gereken bir nükleer yayılma riski oluşturduğunu söyledi.

Grossi'ye göre kurum, yüzde 60'a kadar zenginleştirilmiş uranyum stokları hakkındaki bilgi sürekliliğini de bir yılı aşkın süredir kaybetmiş durumda. İran ise denetimlerdeki kesintinin nedeninin ABD ve İsrail saldırıları olduğunu savunuyor. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, saldırılar nedeniyle erişilemeyen tesislerden Tahran'ın sorumlu tutulmasını reddederek Batılı ülkeleri UAEA'yı İran'a karşı siyasi baskı aracı olarak kullanmakla suçladı.

Batılı ülkeler İran dosyasını BMGK'ye taşımak istiyor

Gerilim, ABD, İngiltere, Fransa ve Almanya'nın UAEA Yönetim Kuruluna sunduğu girişimle daha da arttı. Dört ülke İran'ın nükleer dosyasının yeniden Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine (BMGK) gönderilmesini öngören bir karar taslağı üzerinde çalışıyor. Taslak, İran'ın UAEA'ya gerekli bilgileri sağlamasını ve denetçilerin tesislere erişimine izin vermesini talep ediyor. İran ise girişimin devam etmesi halinde "gerekli tedbirleri" alacağı uyarısında bulundu.

UAEA'nın kendi belgeleri de daha önce İran'daki nükleer tesislere yönelik askeri saldırıların ciddi nükleer güvenlik sonuçları doğurabileceğini vurgulamıştı. Kurum, barışçıl amaçlı nükleer tesislere yönelik silahlı saldırıların BM Şartı, uluslararası hukuk ve UAEA Statüsü ilkeleriyle bağdaşmadığı yönündeki geçmiş kararlarını hatırlatmıştı.

Böylece Tahran ile UAEA arasındaki anlaşmazlık yalnızca İran'ın nükleer faaliyetlerinin denetlenmesi konusunda değil, denetim sisteminin savaş koşullarında nasıl uygulanacağı ve hassas nükleer bilgilerin nasıl korunacağı konusunda da derinleşiyor.