TCG Savarona

Atatürk'ün hayatının son döneminde kullandığı Savarona, yalnızca bir Cumhurbaşkanlığı yatı değil, aynı zamanda önemli devlet görüşmelerine ve tarihî gelişmelere tanıklık eden bir mekân oldu. Atatürk, 1938 yazında Savarona'da 54 gün geçirdi ve son Bakanlar Kurulu toplantısını da burada gerçekleştirdi.

Yıllar içerisinde Cumhurbaşkanlığı yatı, okul ve eğitim gemisi olarak farklı görevlerde kullanılan Savarona, kapsamlı restorasyonun ardından yeniden Türk Deniz Kuvvetlerinin kullanımına kazandırıldı.

Savarona, 1931 yılında Almanya'da inşa edildi

Savarona, ABD'li Emily Roebling Cadwallader için Alman gemi inşa şirketi Blohm & Voss tarafından Hamburg'da inşa edildi. 1931 yılında tamamlanan yat, döneminin büyüklük ve donanım açısından en dikkat çekici sivil deniz araçlarından biri oldu.

Kültür ve Turizm Bakanlığının verdiği bilgilere göre Savarona'nın toplam uzunluğu 136 metre, genişliği yaklaşık 16 metre ve su çekimi 6,1 metre seviyesinde. Yatın azami hızı 18 knot, seyir hızı ise 16 knot olarak belirtiliyor. Ana süitin yanı sıra 17 süitin bulunduğu gemi, inşa edildiği dönemin lüks yat anlayışının önemli örneklerinden biriydi.

Geminin ilk sahibi Cadwallader, Savarona'yı ABD'ye götürmenin yüksek vergiler nedeniyle ekonomik olmaması üzerine yatı satışa çıkardı. Böylece Savarona'nın Türkiye'ye uzanan hikâyesi başladı.

Türkiye Savarona'yı 1938'de satın aldı

Türkiye, dönemin Cumhurbaşkanlığı yatı Ertuğrul'un ihtiyaçları karşılamakta yetersiz kalması ve Atatürk'ün sağlık durumunun kötüleşmesi üzerine yeni bir yat arayışına girdi. Bu süreç sonunda Savarona, 1938 yılında Türk Hükûmeti tarafından satın alındı.

24 Mart 1938'de İngiltere'nin Southampton Limanı'nda düzenlenen törenle gemiye Türk bayrağı çekildi. Gemiyi Türkiye adına Londra Büyükelçisi Ali Fethi Okyar'ın da bulunduğu heyet teslim aldı. Teslim işlemlerinin ardından Almanya'da yaklaşık iki ay kalan Savarona'nın bazı bölümlerinde değişiklikler gerçekleştirildi. Gemi, 1 Haziran 1938'de İstanbul'a ulaştı.

Atatürk Savarona'da 54 gün geçirdi

Atatürk, Savarona'nın İstanbul'a ulaştığı 1 Haziran 1938'de yata geçti. Sağlık durumunun ağırlaşmasına rağmen çalışmalarını burada sürdürdü.

Atatürk'ün Savarona'da kaldığı 54 günlük dönem, gemiyi Türkiye Cumhuriyeti tarihi açısından özel bir konuma taşıdı. Bu süre içerisinde devlet işlerini sürdüren Atatürk, çeşitli görüşmeler gerçekleştirdi, yabancı konukları kabul etti ve Marmara Denizi'nde seyirlere çıktı.

Romanya Kralı II. Carol da Savarona'da Atatürk tarafından ağırlanan isimler arasında yer aldı. Atatürk, 9 Temmuz 1938'de Bakanlar Kurulunu Savarona'da topladı. Yaklaşık 3,5 saat süren görüşme, Atatürk'ün başkanlık ettiği son resmî Bakanlar Kurulu toplantısı olarak tarihe geçti.

Sağlık durumunun daha da ağırlaşması üzerine Atatürk, 24 Temmuz gecesi Savarona'dan Dolmabahçe Sarayı'na nakledildi. Atatürk, 10 Kasım 1938'de Dolmabahçe Sarayı'nda hayatını kaybetti.

Cumhurbaşkanlığı yatından eğitim gemisine

Savarona, Atatürk'ün ölümünün ardından da devlet hizmetinde kalmaya devam etti. İsmet İnönü döneminde Cumhurbaşkanlığı yatı olarak kullanılan gemi, İkinci Dünya Savaşı yıllarında güvenlik amacıyla İstanbul Boğazı'nda koruma altında tutuldu.

1951 yılında Deniz Kuvvetleri Komutanlığına devredilen Savarona, daha sonra okul ve eğitim gemisi olarak kullanılmaya başlandı. Bununla birlikte gemi, devlet adamlarının ve yabancı konukların ağırlanmasında da görev yaptı.

Savarona'nın tarihinde en büyük hasarlardan biri ise 1979 yılında meydana geldi. Heybeliada açıklarında demirliyken çıkan yangında geminin iç bölümleri büyük zarar gördü. Ardından Gölcük Tersanesi'nde onarılan Savarona yeniden hizmete döndü.

Savarona'nın hizmet hayatı ilerleyen yıllarda farklı bir döneme girdi. Geminin hurdaya çıkarılmasının gündeme gelmesinin ardından yat, 1989 yılında iş insanı Kahraman Sadıkoğlu'na 49 yıllığına kiralandı.

Yaklaşık üç yıl süren kapsamlı yenileme sırasında geminin eski tahrik sistemi değiştirilerek dizel motorlar yerleştirildi. İç bölümleri de yeniden düzenlenen Savarona daha sonra uzun yıllar özel yat olarak kullanıldı.

Devlet, ilerleyen yıllarda gemiyi yeniden kendi bünyesine aldı ve Savarona'nın kamusal kullanım dönemi yeniden başladı.

Savarona yeniden Deniz Kuvvetlerine kazandırıldı

Savarona'nın tarihinde yeni bir dönem 2023 yılında başladı. Gemi, 17 Ağustos 2023 tarihinde devlet statüsünde Deniz Kuvvetleri Komutanlığına devredildi ve İstanbul Tersanesi Komutanlığında kapsamlı bakım, onarım ve modernizasyona alındı.

Dokuz ay süren çalışmalar kapsamında geminin tarihî kimliğinin korunmasına özellikle dikkat edildi. Savarona yaklaşık 80 ton asbestten arındırılırken tekne, makine, seyir ve elektrik sistemleri onarıldı. İç güverte sacları ile yakıt ve su sarnıçları yenilendi. Mobilyalar ise aslına sadık kalınarak restore edildi.

Yenileme çalışmalarının ardından Savarona yeniden denize açıldı. İlk tecrübe seyri 19 Temmuz 2024'te gerçekleştirilen gemi, tam yol testlerinde 17,2 knot hıza ulaştı.

Restorasyonun tamamlanmasının ardından Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da Eylül 2024'te Savarona'da incelemelerde bulundu. Millî Savunma Bakanlığı, çalışmaların geminin aslına ve tarihî hatırasına sadık kalınarak gerçekleştirildiğini açıkladı.

Savarona eğitimlerde kullanılacak

Yenilenen Savarona'nın Deniz Harp Okulu öğrencilerinin açık deniz seyir eğitimlerinde kullanılması planlanıyor. Böylece gemi, tarihî kimliğinin korunmasının yanı sıra yeni nesil deniz subaylarının eğitimine de katkı sağlayacak.

Yaklaşık bir asırlık geçmişinde Cumhurbaşkanlığı yatından eğitim gemisine, özel yat döneminden yeniden Deniz Kuvvetleri hizmetine kadar farklı görevler üstlenen Savarona, Atatürk'le olan tarihî bağı nedeniyle Türk denizcilik mirasının sembol gemilerinden biri olmayı sürdürüyor.