ASELSAN, bulut tohumlama uçakları için sözleşme imzaladı

Reklam

ASELSAN’ın 2025 yılı faaliyet raporunda, şirketin yıl boyunca yürüttüğü çalışmaların yanı sıra dikkat çeken yeni bir proje de yer aldı.

Raporda yer alan bilgilere göre ASELSAN, bulut tohumlama uçaklarının geliştirilmesi ve tedarikine yönelik bir sözleşmeye imza attı. Bu gelişme, şirketin yalnızca savunma alanında değil, çevresel güvenlik ve doğal kaynak yönetimi gibi kritik alanlarda da teknoloji üretme kapasitesini ortaya koyuyor.

Proje kapsamında geliştirilecek sistemler ile atmosferdeki bulutların fiziksel yapısına doğrudan müdahale edilmesi planlanıyor. Bu müdahale sayesinde yağış miktarının artırılması ve görüş mesafesini olumsuz etkileyen sis oluşumunun dağıtılması hedefleniyor.

Söz konusu yaklaşım, özellikle kuraklıkla mücadele ve su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi açısından stratejik bir araç olarak değerlendiriliyor.

Bulut tohumlama nedir?

Bulut tohumlama, doğal yağış süreçlerini desteklemek veya belirli hava olaylarını kontrol altına almak amacıyla geliştirilen bir hava modifikasyonu yöntemidir. Bu yöntemde, bulutların içinde gerçekleşen mikrofiziksel süreçler dışarıdan yapılan müdahalelerle tetiklenir ve hızlandırılır.

Temel prensip, bulut içerisindeki su damlacıklarının veya buz kristallerinin oluşumunu kolaylaştıracak nükleasyon ajanlarının atmosfere bırakılmasıdır. Bu sayede bulut içindeki damlacıkların büyümesi sağlanır ve belirli bir büyüklüğe ulaşan parçacıklar yerçekimi etkisiyle yağış olarak yeryüzüne iner.

İki temel yöntem kullanılıyor

Bulut tohumlama operasyonları, bulutun fiziksel özelliklerine ve sıcaklık koşullarına bağlı olarak iki ana yöntem üzerinden gerçekleştiriliyor. Bu yöntemler, farklı atmosferik koşullara uyum sağlayacak şekilde planlanıyor.

Glasiyojenik tohumlama

Glasiyojenik tohumlama yöntemi, sıfır derecenin altındaki sıcaklıklarda bulunmasına rağmen sıvı halde kalabilen süper soğumuş su damlacıklarını içeren bulutlarda uygulanıyor. Bu tür bulutlar, uygun koşullar sağlandığında hızla buz kristallerine dönüşebilecek yapıya sahip oluyor.

Bu süreçte genellikle gümüş iyodür (AgI) gibi maddeler kullanılıyor. Gümüş iyodürün kristal yapısı doğal buz kristallerine oldukça benzer olduğu için, atmosferde “buz çekirdeği” görevi görüyor. Bulut içerisindeki su damlacıkları bu çekirdeklerin etrafında toplanarak donar, kütleleri artar ve sonunda yerçekiminin etkisiyle yağmur ya da kar şeklinde yeryüzüne düşer.

Higroskopik tohumlama

Higroskopik tohumlama ise daha sıcak bulut sistemlerinde tercih edilen bir yöntem olarak öne çıkıyor. Bu yöntemde, havaya bırakılan tuz bazlı partiküller nemi çekme özelliği sayesinde bulut içindeki su damlacıklarının hızla büyümesine katkı sağlıyor.

Özellikle sodyum klorür gibi maddeler kullanılarak gerçekleştirilen bu işlemde, küçük damlacıklar birleşerek daha büyük damlalar oluşturuyor. Çarpışma ve birleşme mekanizması olarak bilinen bu süreç, damlacıkların yeterli büyüklüğe ulaşmasını sağlayarak yağışın başlamasına zemin hazırlıyor.

Operasyonlar nasıl gerçekleştiriliyor?

Bulut tohumlama faaliyetleri, farklı platformlar aracılığıyla sahada uygulanabiliyor. Bu kapsamda en yaygın yöntemlerden biri, özel donanımlarla donatılmış uçaklar veya insansız hava araçlarının kullanılmasıdır. Bu hava araçları, doğrudan bulut kütlesinin içine girerek ya da bulut tabakasının altından geçerek tohumlama ajanlarını atmosfere bırakıyor.

Ajanların salınımı genellikle işaret fişekleri veya özel jeneratör sistemleri aracılığıyla gerçekleştiriliyor. Bu sayede tohumlama maddeleri hedeflenen bölgeye kontrollü bir şekilde dağıtılabiliyor.

Buna ek olarak yer tabanlı sistemler de operasyonlarda önemli rol oynuyor. Özellikle dağlık ve engebeli arazilerde konumlandırılan jeneratörler, yükselen hava akımlarından faydalanarak tohumlama ajanlarının bulut seviyesine taşınmasını sağlıyor. Bu yöntem, belirli coğrafi koşullarda maliyet etkin bir alternatif sunuyor.

Başarı için kritik faktörler

Bulut tohumlama operasyonlarının etkinliği, yalnızca kullanılan teknolojiye değil aynı zamanda doğru meteorolojik analizlere de bağlıdır. Operasyon öncesinde bulut türlerinin doğru şekilde tespit edilmesi büyük önem taşır. Kümülonimbus ve stratokümülüs gibi belirli bulut tipleri, tohumlama için daha uygun koşullar sunar.

Bunun yanı sıra rüzgar yönü, hız ve atmosferik hareketlilik gibi parametrelerin hassas şekilde analiz edilmesi gerekir. Rüzgar vektörlerinin doğru hesaplanması, bırakılan ajanların hedeflenen bulut kütlesine ulaşmasını doğrudan etkiler.

Tüm bu süreçler, gelişmiş radar sistemleri ve meteorolojik izleme araçları kullanılarak takip edilir. Elde edilen veriler doğrultusunda operasyonlar anlık olarak planlanır ve gerektiğinde güncellenir.