ABD yaptırımları İran ekonomisini sıkıştırıyor

İran hükümeti, ABD'nin ülke ekonomisine yönelik yaptırımları ağırlaştırdığı ve riyalin dolar karşısında değer kaybettiği bir dönemde benzin fiyatlarında yeni düzenlemeye gidiyor. Hükümet Sözcüsü Fatıma Muhacirani, aylık kotanın üzerinde benzin tüketenler için uygulanan üçüncü kademe fiyatın 8 Eylül'den itibaren iki katına çıkarılarak litre başına 10 bin tümene yükseltileceğini açıkladı. İlk iki tüketim kademesinde ise fiyatlar değişmeyecek.

Yüksek tüketimde benzin fiyatı iki katına çıkıyor

İran'da benzin, tüketim miktarına göre üç farklı fiyat üzerinden satılıyor. Mevcut sistemde bir tüketicinin aylık ilk 60 litrelik benzin kullanımı litre başına 1.500 tümen, sonraki 50 litrelik bölümü ise 3 bin tümen üzerinden fiyatlandırılıyor. Bu miktarın üzerindeki tüketimde uygulanan üçüncü kademe fiyat halen litre başına 5 bin tümen seviyesinde bulunuyor. Yeni düzenlemeyle yalnızca bu tarife değişecek ve fiyat 10 bin tümene yükselecek.

Muhacirani, yeni fiyatın 8 Eylül sabahından itibaren uygulanacağını belirterek hükümet içerisindeki değerlendirmelerde daha yüksek rakamların da gündeme geldiğini ancak Cumhurbaşkanının halka verdiği söz doğrultusunda 10 bin tümen üzerinde karar kılındığını söyledi. Böylece yüksek tüketim grubundaki benzin fiyatında yüzde 100'lük artış yapılırken düşük ve orta tüketim grubundaki sübvansiyonlu tarifeler korunacak.

İran'da benzin fiyatları siyasi açıdan hassas

Dünyanın en büyük petrol ve doğal gaz rezervlerinden bazılarına sahip olan İran, iç piyasadaki akaryakıt tüketimini uzun yıllardır yüksek devlet sübvansiyonlarıyla destekliyor. Bu nedenle benzin fiyatlarında yapılan değişiklikler ülkede yalnızca ekonomik değil, siyasi açıdan da hassas konular arasında bulunuyor.

İran'da Kasım 2019'da benzin fiyatlarının artırılması ülke çapında büyük protestolara yol açmış, gösteriler kısa sürede hükümet karşıtı eylemlere dönüşmüştü. Bu geçmiş nedeniyle Tahran yönetimi akaryakıt fiyatlarında kapsamlı değişikliklere temkinli yaklaşıyor.

Son düzenlemede de en yaygın kullanılan ilk iki tarifenin sabit tutulmasıyla fiyat artışının ağırlıklı olarak yüksek miktarda yakıt tüketen kesime yönlendirilmesi tercih edildi.

Riyal dolar karşısında 2,2 milyon seviyesini aştı

Benzin fiyatındaki değişiklik İran ekonomisinin savaş ve yaptırımların baskısı altında bulunduğu bir dönemde geldi. Döviz piyasasını takip eden verilere göre İran riyali pazar günü serbest piyasada 1 ABD doları karşısında 2,2 milyon riyalin üzerinde işlem gördü.

28 Şubat'ta çatışmalar başlamadan önce dolar yaklaşık 1,7 milyon riyal seviyesindeydi. Bu rakamlar esas alındığında İran para birimi savaşın başlamasından bu yana dolar karşısında yaklaşık yüzde 23 değer kaybetmiş durumda.

ABD İran'a ekonomik baskıyı artırıyor

Washington yönetimi de askeri çatışmanın yanı sıra İran ekonomisi üzerindeki mali baskıyı artırmaya çalışıyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, ağustos sonunda Washington'ın hedefinin İran'ın savaş kapasitesini destekleyen ekonomik kaynakları kesmek olduğunu açıklamıştı.

ABD Hazine Bakanlığı bu doğrultuda İran'ın petrol gelirleri, dijital varlıkları, teknoloji, altın, havacılık ve deniz taşımacılığı sektörlerini kapsayan yaptırımları genişletti. Ayrıca İran'ın petrol ticareti, silah tedariki ve siber faaliyetlerine destek sağlamakla suçlanan 60 kişi, şirket ve gemi yaptırım listesine alındı.

Yeni tedbirler Birleşik Arap Emirlikleri, Hong Kong, Çin, Singapur ve Avrupa'daki çeşitli kuruluşları da kapsadı. İran petrolünün en büyük müşterilerinden Çin ise ABD'nin tek taraflı yaptırımlarına karşı olduğunu açıklayarak şirketlerinin haklarını koruyacağını bildirdi.