Türk E-7T HİK uçağının Kıbrıs görevi, Yunan medyasının dikkatini çekti

Türk Hava Kuvvetlerine ait E-7T Havadan İhbar ve Kontrol (HİK) uçağının, F-16 savaş uçakları ve KC-135R tanker uçağıyla birlikte Kıbrıs'ın güneyinde yaklaşık beş saat süren bir görev gerçekleştirdiği bildirildi. Yunanistan merkezli ProNews, görevin Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'nin (GKRY) İsrail'den tedarik ettiği BARAK MX hava savunma sistemleriyle bağlantılı olabileceğini öne sürdü. 

Haberde bazı aşamalarda bir T70 helikopterinin de uçuşa uzaktan eşlik ettiği ileri sürüldü. Yaklaşık beş saat devam ettiği belirtilen görevin ardından Türk uçaklarının üslerine döndüğü aktarıldı.

E-7T'nin merkezinde MESA radarı bulunuyor

E-7T Barış Kartalı'nın temel sensörünü, gövdenin üzerinde bulunan Northrop Grumman üretimi MESA (Multi-role Electronically Scanned Array) radarı oluşturuyor. Sistem hava ve deniz hedeflerinin geniş bir bölgede tespit ve takibinin yanı sıra hava sahasının gerçek zamanlı olarak kontrol edilmesine imkân sağlıyor.

Açık kaynaklarda MESA'nın hava hedeflerine karşı 370 kilometrenin üzerinde, deniz yüzeyindeki hedeflere karşı ise 240 kilometrenin üzerinde tespit menziline sahip olduğu belirtiliyor. Bununla birlikte gerçek tespit mesafesi hedefin büyüklüğü, irtifası, radar kesit alanı, çevresel koşullar ve radarın çalışma moduna göre değişebiliyor.

E-7T'nin görevi yalnızca radar ekranında hava hedeflerini takip etmekle sınırlı değil. Platform aynı zamanda çevredeki elektromanyetik yayınların pasif biçimde tespit edilmesi ve analiz edilmesine yönelik elektronik destek kabiliyetlerine sahip.

Açık kaynaklarda yer alan teknik verilere göre yaklaşık 30 bin feet irtifada görev yapan platformun elektronik destek sistemi, uygun koşullarda 850 kilometreyi aşan mesafelerdeki radar yayınlarını algılayabiliyor. Bu değer MESA'nın bir hedefi aktif radar kullanarak tespit ettiği menzil anlamına gelmiyor. Pasif algılamada uçak kendi sinyalini göndermek yerine çevrede yayın yapan radarların elektromanyetik emisyonlarını dinliyor. Bu ayrım Kıbrıs çevresindeki son uçuşa ilişkin iddialar açısından önem taşıyor.

BARAK MX'in radar yayınları takip edilebilir mi?

GKRY'nin tedarik ettiği BARAK MX hava savunma sisteminin sensör mimarisinde İsrail yapımı EL/M-2084 ailesinden AESA radarlar bulunuyor. Radarın görevini yerine getirebilmesi için elektromanyetik yayın yapması, bu sinyallerin uygun elektronik destek sistemleri tarafından pasif olarak algılanabilmesini teorik olarak mümkün kılıyor. Bu nedenle BARAK MX'e bağlı radarların görev sırasında aktif olması halinde, yeterli menzil ve uygun geometrik koşullarda çalışan bir elektronik istihbarat platformunun söz konusu yayınları tespit etmesi mümkün olabilir.

Toplanan elektronik veriler radarın çalışma frekansları, yayın karakteristiği, çalışma modları ve yaklaşık konumu gibi bilgiler hakkında elektronik harp uzmanlarına veri sağlayabilir. Bir radarın elektromanyetik karakteristiğinin belirlenmesi, elektronik harp terminolojisinde hedef sistemin elektronik muharebe düzeninin oluşturulmasının önemli parçalarından biri olarak kabul ediliyor.

Bu tür veriler muhtemel bir çatışma ortamında radarın tanımlanması, elektronik olarak baskılanmasına yönelik yöntemlerin geliştirilmesi ve hava savunma sistemlerine karşı yürütülecek görevlerin planlanması açısından değer taşıyabilir. Ancak bir radarın yayınlarının uzaktan tespit edilmesi, sistemin bütün teknik özelliklerinin veya zafiyetlerinin doğrudan ortaya çıkarıldığı anlamına gelmiyor. Bunun için farklı zamanlarda ve çalışma modlarında elde edilen verilerin birleştirilmesi ve ayrıntılı sinyal analizlerinin yapılması gerekiyor.

Uluslararası hava sahasından pasif dinleme mümkün mü?

Uçağın sahip olduğu teknik özellikler nedeniyle ProNews'un ortaya attığı BARAK MX bağlantısı tamamen fiziksel imkânlardan yoksun bir senaryo değil. GKRY'deki radarların aktif olması durumunda, Kıbrıs'ın çevresindeki uluslararası hava sahasında görev yapan uygun donanımlı bir E-7T'nin elektromanyetik yayınları tespit etmesi teorik olarak mümkün.

Üstelik böyle bir görevde platformun radar bataryasının doğrudan üzerine yaklaşması gerekmiyor. Yüksek irtifa, görüş hattını genişlettiği için elektronik destek sistemleri uzak mesafelerdeki güçlü radar emisyonlarını takip edebiliyor. Bu durum aynı zamanda E-7T gibi havadan ihbar ve kontrol uçaklarının neden yalnızca birer “uçan radar” olarak değerlendirilmemesi gerektiğini gösteriyor. Platform, geniş hava resminin oluşturulmasının yanı sıra elektronik ortamın takip edilmesinde de rol oynayabiliyor.

Buna karşın teknik olarak böyle bir faaliyetin gerçekleştirilebilir olması, Kıbrıs'ın güneyindeki son görevin amacının BARAK MX'in elektronik izini çıkarmak olduğunu kanıtlamıyor. Türkiye tarafından görevin amacı veya BARAK MX sistemlerine ilişkin herhangi bir elektronik istihbarat faaliyeti yürütüldüğü yönünde açıklama yapılmış değil.

Türkiye E-7T filosunu modernize ediyor

Türk Hava Kuvvetleri dört E-7T Barış Kartalı işletiyor. Boeing 737-700 platformunu temel alan uçaklar, geniş bir bölgedeki hava faaliyetlerinin takip edilmesi, komuta-kontrol ve erken ihbar görevlerinde kullanılıyor. 

Türkiye aynı zamanda Barış Kartalı Modernizasyon Projesi kapsamında E-7T filosunun görev sistemlerini yeniliyor. Modernizasyonla uçaklardaki demodeliklerin giderilmesi, operasyonel ihtiyaçların karşılanması ve görev etkinliğinin artırılması hedeflenirken platformlara yerli sistemlerin entegrasyonu da planlanıyor.