Somaliland ve Puntland: Afrika Boynuzu’nda tanınma, egemenlik ve güvenlik mücadelesi
Türkiye’nin arabuluculuğu, Etiyopya’nın deniz arayışı, Somaliland’ın tanınması ve Puntland’ın özerklik mücadelesi Afrika Boynuzu’nu nasıl şekillendiriyor?
Google'da tercih edilenkaynak olarak ekle

- Afrika Boynuzu'nda limanların kapısı nasıl açılacak?
- Ankara süreci, Etiyopya’nın deniz arayışını nasıl değiştirdi?
- Somaliland tanınma kazandı ama bölgesel itirazı aşamadı
- Kuzeydeki mücadele artık yalnızca Somaliland ile Puntland arasında değil
- Puntland’ın askerî kazanımları siyasi ayrışmayı çözmüyor
- Nil rekabeti Somali’nin güvenlik ortaklıklarını nasıl etkiliyor?
- Önümüzdeki dönemde hangi sonuçlar belirleyici olacak?
- Kaynakça
Somaliland, 2024’te Etiyopya’nın denize erişim ihtiyacını kullanarak bağımsızlığının tanınmasını sağlamaya çalışıyordu. Puntland ise Mogadişu’yla anayasa anlaşmazlığını dış ilişkilerde daha bağımsız hareket etme arayışına taşıyordu.
İki yıl sonra bu tablo değişti: İsrail Somaliland’ı tanıdı, Türkiye’nin arabuluculuğundaki Ankara süreci Etiyopya’nın denize erişimini Somali’nin egemenliği altında müzakere etmeye yöneltti, kuzeyde yeni bir federal yönetimin oluşması da Somaliland–Puntland rekabetine üçüncü bir aktör ekledi. (1) (2) (3)
Bölgenin temel sorunu artık yalnızca kimin tanınacağı değil; tanınmanın, anayasal yetkinin ve askerî başarının sahada ne kadar kalıcı otorite ürettiği üzerine yoğunlaşıyor. Somaliland dış tanınma kazanmasına rağmen iddia ettiği sınır boylarının tamamında denetim sağlayamıyor. Puntland, IŞİD’e karşı yürüttüğü harekâtla güvenlik ortağı olarak önem kazanırken, federal hükümetle çatışması ise anlaşma ve uzlaşmayı zorlaştırıyor. Mogadişu ise uluslararası desteğini ülke içinde kabul gören bir siyasi düzene dönüştürmeye çalışıyor.
Afrika Boynuzu'nda limanların kapısı nasıl açılacak?
Somali'nin parçalanmış yapısına dair sorunlar devam ederken, kuzeydeki komşusu Etiyopya için denize erişim, dış ticaretini tek bir güzergâha bağımlı kalmadan sürdürebilme meselesi haline gelmiştir. Somali açısından ise bir limanın hangi şartlarda kullanılacağı kadar, bu şartları kimin belirleyeceği de önemlidir. Hargeisa, kıyıya erişimi bağımsızlığının tanınması için bir pazarlık aracı olarak görürken Mogadişu, Somali adına böyle bir anlaşma yapma yetkisinin federal hükümete ait olduğunu savunuyor.

Puntland’ın dış ilişkilerinde de benzer bir yetki tartışması var, ancak hedefi farklı. Puntland yönetimi ayrı bir devlet olarak tanınmak yerine, federal hükümetle anlaşmazlık yaşadığında kendi güvenlik ve ticaret ilişkilerini ne ölçüde yürütebileceğini sınamak istiyor. Bu ayrım, Somali kıyılarında aynı coğrafi avantajın neden iki farklı siyasi mücadeleye hizmet ettiğini açıklıyor.
Ankara süreci de bu yetki tartışmasının en açık örneğine, Etiyopya’nın deniz erişimini kiminle ve hangi şartlarda müzakere edeceğine odaklandı.
Ankara süreci, Etiyopya’nın deniz arayışını nasıl değiştirdi?
Ocak 2024’teki Etiyopya–Somaliland mutabakatı, kıyıya erişim ile tanınma beklentisini aynı pazarlığa bağlamıştı. Somali federal hükümetinin itirazı, Etiyopya’nın denize ulaşma ihtiyacından çok, bu konuda Hargeisa’yla doğrudan anlaşarak Mogadişu’nun yetkisini aşmasına yöneliyordu. 11 Aralık 2024 Ankara Bildirisi farklı bir çerçeve kurdu: Etiyopya’nın güvenilir ve sürdürülebilir deniz erişimi, Somali’nin egemenliği altında ticari düzenlemelerle ele alınacaktı. (1)
Teknik görüşmelerin ilk turu 18 Şubat 2025’te Ankara’da yapıldı. Bildiride sözleşme ve kiralama gibi seçeneklerin bulunması, liman kullanımının egemenlik devri gerektirmeden müzakere edilebileceğini gösteriyordu. Ancak görüşmelerin başlaması, belirli bir limanda bütün şartları kesinleşmiş ve uygulanmaya konmuş bir anlaşmaya ulaşıldığı anlamına gelmiyor. (4)

Bu değişim Hargeisa’nın pazarlık konumunu etkiledi. Etiyopya’nın deniz ihtiyacı için Mogadişu’yla bir müzakere kanalı açılması, Somaliland’ın “erişim karşılığında tanınma” seçeneğini Addis Ababa açısından tek yol olmaktan uzaklaştırdı. Buna karşılık Ankara sürecinden, Etiyopya–Somaliland mutabakatının bütün taraflarca resmen sona erdirildiği sonucu çıkarılamaz. Değişen unsur, denize erişimin bağımsızlık tanınmadan da görüşülebileceği bir diplomatik kanalın oluşmasıydı.
Somaliland tanınma kazandı ama bölgesel itirazı aşamadı
İsrail’in 26 Aralık 2025’te Somaliland’ı bağımsız ve egemen devlet olarak tanıması, başkent Hargeisa’nın uzun süredir aradığı dış tanınma açısından dönüm noktası oldu. Karşılıklı diplomatik ilişkiler kurulması kararlaştırıldı; Somaliland’ın İsrail Büyükelçisi Mohamed Hagi, 18 Mayıs 2026’da güven mektubunu sundu. Böylece ilişki, siyasi açıklamanın ötesinde diplomatik temsil aşamasına geçti. (2) (5)

Buna karşılık İsrail’in kararı bölgesel bir kabul görmedi. Afrika Birliği, Nisan 2026’da Somali’nin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne desteğini yineleyerek Somaliland’ı bağımsız devlet olarak tanımadığını açıkladı. Mısır, Eritre, Somali ve Sudan’ın 4 Ekim 2026 El Alameyn bildirisinde de Somaliland’ın tanınmasına karşı çıkıldı. (6) (7)
Hargeisa için sonraki sınav, bu diplomatik kazanımı başka tanınmalara ve somut ekonomik ilişkilere dönüştürmek oldu. Tek bir ülkeyle kurulan ilişki dış politika seçeneklerini genişletir ama geniş uluslararası kabulün veya iddia edilen sınırlar içinde etkin yönetimin yerini tutmaz. Tanınma arayışı bu nedenle sona ermedi, yeni bir aşamaya geçti.
Kuzeydeki mücadele artık yalnızca Somaliland ile Puntland arasında değil
Somaliland’ın doğusundaki sınır ve yönetim sorunu, 2024’teki tablodan ayrı ele alınmalı. Las Anod’da 2023’te yaşanan çatışmaların ardından Somaliland kuvvetleri şehirden çekilmiş, SSC-Hatumo güçleri denetim sağlamıştı. Temmuz 2025’te Kuzeydoğu Somali Eyaleti kuruldu ve federal hükümet tarafından altıncı federal üye eyalet olarak tanındı. Yönetimin kapsadığını ilan ettiği alan Sool, Sanaag ve Buhodle çevresini içeriyordu. (3)
Kağıt özerinde ilan edilen sınırlar, ne yazık ki günümüzde fiilî denetimle örtüşmüyor. AB İltica Ajansının Haziran 2026 değerlendirmesi, yeni yönetimin denetiminin doğu Sool’da yoğunlaştığını, Sanaag’da ise fiilî varlığının bulunmadığını aktarıyor. Somaliland kuvvetlerinin bulunduğu alanlarla Puntland ve yeni yönetim arasındaki yerel gerilimler, kuzeyin tek bir sınır çizgisiyle açıklanamayacağını gösteriyor. (3)

Bunun stratejik sonucu, iki taraflı bir toprak rekabetinin yerel aidiyetler ve federal tanınma üzerinden yeniden şekillenmesi oldu. Mogadişu’nun yeni eyaleti tanıması kuzeyde bir kurumsal bağlantı sağlıyor. Bunun kalıcı otoriteye dönüşmesi ise yerel kabul, güvenlik ve idari hizmetlere bağlı. Somaliland’ın dış tanınmasıyla federal hükümetin içeride yeni bir eyaleti tanıması, aynı coğrafyada farklı meşruiyet iddiaları üretiyor.
Puntland’ın askerî kazanımları siyasi ayrışmayı çözmüyor
Puntland’ın federal hükümetle 2024’te başlayan anayasa anlaşmazlığı, 2026’daki anayasal düzenlemelerle kapanmadı. Mart 2026’da parlamentonun kabul ettiği değişiklikleri federal hükümet tamamlanmış bir anayasal çerçeve olarak görürken Puntland ve Jubbaland sürece itiraz etti. Puntland açısından mesele, yetkilerin ve federal düzenin kendi onayı olmadan yeniden belirlenmesiydi. Bu tutum, Somaliland’ın Somali’den kalıcı ayrılma hedefiyle aynı değil; federal sistemin nasıl işleyeceğine ilişkin bir mücadele alanı yarattı. (8)
Ayrışma güvenlik alanında da somutlaştı. BM’nin 2026 sonbaharındaki raporu, temmuzda Bosaso yakınlarında Puntland kuvvetleriyle federal hükümete yakın Puntland Güvenlik Gücü unsurları arasında çatışma yaşandığını, ağustosta da üsler ve silah transferi iddiaları etrafında gerilimin arttığını kaydetti. Böylece anayasal anlaşmazlık, silahlı kurumların bağlılığı ve kaynakları üzerinde bir mücadeleye dönüştü. (9)

Aynı dönemde Puntland, Cal Miskaad dağlarında IŞİD’e karşı kara harekâtı yürüttü; ABD hava saldırıları ve BAE desteği bu mücadeleye katkı sağladı. Ancak üslerin ele geçirilmesi örgütün bütün hareket alanının ortadan kalktığını göstermedi. Dağlık arazi, saklanma alanları, ikmal güzergâhları ve patlayıcı saldırıları, harekât sonrasında da güvenlik ihtiyacını sürdürdü. (10)
Sonbahardaki BM değerlendirmesi, IŞİD’in Puntland’daki varlığının azaldığını, fakat güvenlik güçlerine ve altyapıya aralıklı saldırılarının devam ettiğini belirtiyor. Bu nedenle Puntland’ın başarısının ölçüsü ele geçirilen mevziler kadar, bu alanlarda düzenli kuvvet, ikmal ve yerel güvenlik sağlayabilmesi. Federal kurumlarla çatışma, bu kapasitenin bir bölümünü başka bir mücadeleye yöneltme riski taşıyor. (9)
Nil rekabeti Somali’nin güvenlik ortaklıklarını nasıl etkiliyor?
Etiyopya’nın Büyük Rönesans Barajı’nı 9 Eylül 2025’te resmen açması, Nil anlaşmazlığını inşaat ve dolum tartışmasının ötesinde işletme düzenine taşıdı. Etiyopya için baraj enerji üretimi ve kalkınma aracı; Mısır için temel mesele aşağı havzaya ulaşan suyun hangi kurallarla yönetileceğidir. (11)

Mısır’ın Somali’yle güvenlik ilişkisi bu rekabetle bağlantılı, ancak yalnızca Etiyopya’ya baskı amacıyla açıklanamaz. Kahire aynı zamanda Kızıldeniz çevresinde rol ve Somali’yle kalıcı ortaklık arıyor. El Alameyn bildirisinde Nil suları, Kızıldeniz ve Somali’nin toprak bütünlüğünün birlikte ele alınması bu çıkarların kesiştiğini gösteriyor. Bildiri ortak diplomatik tutumu belgeliyor; birleşik bir askerî komuta veya karşılıklı savunma yükümlülüğü oluşturmuyor. (7)
Somali’de Mısır’a ilişkin konuşlandırma planlarını gerçekleşmiş birlik sayılarıyla karıştırmamak gerekiyor. Ekim–Kasım 2026 haberlerinde ikili anlaşma kapsamında sevkiyat ve sonrasında yaklaşık bin personelin AUSSOM’a dahil edilmesi planları aktarılıyor; görevlerin komuta ve finansman düzeni ise tartışmalı kalıyor. (12)

Nitekim 19 Kasım 2026’da Brüksel’de yapılan güvenlik geçişi toplantısı, Etiyopya dahil AUSSOM’a asker sağlayan ülkelerle Mısır ve Türkiye’yi aynı istişarede buluşturdu. Bu durum, karşıt çıkarların varlığına rağmen ortak güvenlik mekanizmalarının sürdüğünü gösteriyor. Somali’nin bütünüyle birbirinden kopuk iki dış blok arasında paylaşıldığı yorumu, bu iş birliği kanallarını gözden kaçırır niteliktedir. (13)
Önümüzdeki dönemde hangi sonuçlar belirleyici olacak?
En olası görünüm, bölünme ve bütünleşmenin aynı anda ilerlemesi olabilir. Somaliland yeni tanınmalar ararken Puntland federal yetkiler için pazarlığını sürdürebilir; Mogadişu da dış ortaklıklar ve yeni federal bağlantılarla otoritesini genişletmeye çalışabilir. Bu süreçler, ülke çapında ortak bir siyasi mutabakat oluşmadıkça farklı güvenlik ve idare alanları üretmeye devam eder.
Gelişmeleri değerlendirmek için dört gösterge öne çıkıyor: Somaliland’ın yeni tanınmalar elde edip etmediği, Ankara sürecinin uygulanabilir deniz erişimi düzenlemesine dönüşmesi, Puntland’ın askerî kazanımlarını kalıcı güvenliğe çevirmesi ve federal anayasa konusunda siyasi uzlaşı sağlanması. Liman konumu, diplomatik tanınma ve askerî başarı önemli araçlar. Bunların devlet kapasitesine dönüşmesi, yönetimlerin sahada güvenlik sağlayabilmesine ve dış ilişkilerini içeride kabul gören kurumlarla destekleyebilmesine bağlı.
Kaynakça
(1) Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, 11 Aralık 2024. Etiyopya–Somali Ankara Bildirisi. mfa.gov.tr
(2) İsrail Dışişleri Bakanlığı, 26 Aralık 2025. Somaliland’ın tanınmasına ilişkin açıklama. gov.il
(3) EUAA, Haziran 2026. Sool, Sanaag, Cayn ve Kuzeydoğu Somali Eyaleti. European Union Agency for Asylum
(4) Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, 18 Şubat 2025. Ankara süreci kapsamındaki ilk teknik müzakereler. mfa.gov.tr
(5) İsrail Cumhurbaşkanlığı, 18 Mayıs 2026. Somaliland büyükelçisinin güven mektubunu sunması. President
(6) Afrika Birliği Komisyonu, 19 Nisan 2026. Somaliland’ın statüsüne ilişkin açıklama. African Union
(7) Mısır Cumhurbaşkanlığı, 4 Ekim 2026. Mısır, Eritre, Somali ve Sudan El Alameyn Ortak Bildirisi. presidency.eg
(8) Africa at LSE, 12 Kasım 2026. Somali’nin federal anayasası ve Puntland’ın itirazları. Africa at LSE
(9) Birleşmiş Milletler, S/2026/862. Somali’de siyasi ve güvenlik gelişmelerine ilişkin rapor. digitallibrary.un.org
(10) EUAA, Haziran 2026. Bari bölgesindeki çatışma dinamikleri ve güvenlik durumu. European Union Agency for Asylum
(11) Reuters, 9 Eylül 2025. Etiyopya’nın Büyük Rönesans Barajı’nı açması. reuters.com
(12) The EastAfrican, 25 Ekim 2026; güncelleme 18 Kasım 2026. Mısır’ın Somali’ye asker gönderme planları ve AUSSOM’la koordinasyon. The EastAfrican
(13) Avrupa Dış Eylem Servisi, 19 Kasım 2026. Somali’nin güvenlik geçişine ilişkin Brüksel toplantısı. EEAS
Yükleniyor...
















