Sebte krizi, İspanya-İsrail gerilimini büyüttü

İspanya’nın Kuzey Afrika’daki özerk kenti Sebte’de (Ceuta) yaşanan kitlesel göç hareketi, İsrail’in Birleşmiş Milletler Daimî Temsilcisi Danny Danon’un açıklamasının ardından Madrid-Tel Aviv hattında yeni bir tartışmaya dönüştü. Bazı İspanyol siyasetçiler krizin arkasında İsrail bağlantısı olabileceğini ima ederken bu yönde kamuoyuna sunulmuş somut bir kanıt bulunmuyor.

Temmuz sonunda yaklaşık 72 bin kişinin Fas’tan Sebte’ye geçtiği tahmin ediliyor. İspanyol makamlarının son verilerine göre sınırdaki izdiham ve deniz yoluyla geçiş girişimleri sırasında en az 96 kişi hayatını kaybetti. Göçmenlerin büyük bölümü kısa süre içerisinde Fas’a geri dönerken Sebte’de olağanüstü güvenlik önlemleri alındı.

İspanya’nın Kuzey Afrika’daki toprağı Sebte’de yaşanan kitlesel düzensiz göç hareketi, Madrid ile Tel Aviv arasındaki diplomatik gerilimi yeniden gündeme taşıdı.

İspanyol ve Faslı yetkililer krizin çıkış nedenine ilişkin farklı değerlendirmelerde bulundu. Madrid’deki bazı kaynaklar Fas sınır güçlerinin yetersiz müdahalesine dikkati çekerken Rabat yönetimi, insan kaçakçılığı örgütlerini ve sınırın açıldığı yönünde sosyal medyada yayılan asılsız paylaşımları sorumlu tuttu.

İsrailli diplomattan “sömürgeci yerleşim” suçlaması

İsrail’in BM Daimî Temsilcisi Danny Danon, İspanya’nın İsrail’e eleştiriler yöneltmeden önce Afrika’daki “sömürgeci yerleşim bölgeleri” konusunda açıklama yapması gerektiğini savundu. Danon’un sözleri, İspanya’nın Fas kıyısındaki Sebte ve Melilla üzerindeki egemenliğini hedef aldı.

İspanya Ulaştırma Bakanı Oscar Puente, Danon’un paylaşımını alıntılayarak “İşler giderek daha da netleşmeye başlıyor.” ifadesini kullandı. Puente ayrıntı vermese de sözleri, İspanyol kamuoyunda İsrail’in göç hareketinde rolü bulunduğu yönündeki iddialara destek olarak yorumlandı.

İsrail Dışişleri Bakanlığı ise Danon’un açıklamasının ülkenin resmî tutumunu yansıtmadığını bildirdi. İsrail’in Madrid’deki diplomatik temsilcisi Dana Erlich, Tel Aviv yönetiminin Sebte’deki gelişmeleri yakından izlediğini ancak Danon’un sözlerinin İsrail devleti adına yapılmadığını açıkladı.

İsrail’in Fas üzerinden göç hareketini organize ettiği veya desteklediği yönündeki iddiaları doğrulayan herhangi bir resmî soruşturma sonucu, istihbarat belgesi ya da bağımsız kanıt yayımlanmadı.

Fas, Sebte ve Melilla üzerindeki iddiasını yineledi

Fas Adalet Bakanı Abdüllatif Vehbi, göç krizinin ardından Sebte ve Melilla üzerindeki egemenlik iddialarını yeniden gündeme getirdi. Rabat’ın iki kentin statüsünü İspanya ile görüşmelerinde sürekli dile getirdiğini belirten Vehbi, sorunun uzun vadede diyalog yoluyla çözülmesini istediklerini söyledi.

İspanya Dışişleri Bakanlığı ise ülkenin toprak bütünlüğünün müzakereye açık olmadığını açıkladı. Savunma Bakanı Margarita Robles de Sebte ve Melilla’nın İspanya’nın ayrılmaz parçaları olduğunu belirterek egemenlik tartışmalarını reddetti.

İspanyol makamlarına göre, Yüksek Mahkemenin denizde yakalanan göçmenlerin doğrudan Fas’a gönderilmesini sınırlandıran kararı, “Sebte’ye ulaşanların sınır dışı edilemeyeceği” şeklinde yanlış anlatıldı. Kaçakçılık şebekelerinin de bu bilgiyi kullanarak binlerce kişiyi harekete geçirdiği değerlendiriliyor.

Fas, 1956’da bağımsızlığını kazanmasından bu yana Sebte ve Melilla’yı kendi topraklarının bir parçası olarak görüyor. İspanya ise Melilla’yı 15’inci, Sebte’yi 17’nci yüzyıldan beri yönettiğini ve kentlerin hukuken ülkenin ayrılmaz parçaları olduğunu savunuyor.

İspanya’nın Gazze politikası gerilimin arka planında

Sebte tartışması, Madrid ile Tel Aviv arasında Gazze savaşı nedeniyle uzun süredir devam eden siyasi gerilimin üzerine geldi. İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, İsrail’in Gazze’deki askerî operasyonlarını sert biçimde eleştirirken uluslararası hukuk ve hesap verebilirlik mekanizmalarının işletilmesi çağrısında bulundu.

İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, kitlesel geçişlerden insan kaçakçılığı şebekelerini ve sosyal medyada yayılan yanıltıcı bilgileri sorumlu tuttu.

İspanya, 28 Mayıs 2024’te İrlanda ve Norveç ile birlikte Filistin devletini resmen tanıdı. Madrid yönetimi ayrıca İsrail ile Avrupa Birliği arasındaki Ortaklık Anlaşması’nın insan hakları hükümleri bakımından gözden geçirilmesini destekledi.

İsrail ile Fas arasındaki ilişkiler ise 2020’de başlayan normalleşme sürecinin ardından savunma, güvenlik ve ticaret alanlarında gelişti. Ancak bu yakınlaşma ve Danon’un açıklaması, Sebte’deki göç hareketinin İsrail tarafından yönlendirildiğini kanıtlamıyor. Mevcut bilgiler, diplomatik gerilim ile göç krizinin arkasındaki aktörlere ilişkin iddiaların birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.