Erken emeklilik kanun teklifinde son durum nedir?

Bağ‑Kur kapsamında çalışan esnaf ve çiftçilerin emeklilik şartlarını değiştirebilecek düzenleme yeniden gündemde. Prim gün sayısının düşürülmesine yönelik hazırlık, özellikle küçük esnaf ve tarım sigortalıları açısından erken emeklilik beklentisini güçlendirdi. Çalışmanın henüz taslak aşamasında olması nedeniyle süreç yakından izlenirken, olası değişikliğin milyonlarca sigortalıyı etkileyebileceği belirtiliyor.

Prim gününde 1.800 gün indirim ihtimali

Mevcut sistemde Bağ‑Kur sigortalıları için emeklilikte aranan prim gün sayısı 9.000 olarak uygulanıyor. Üzerinde çalışıldığı ifade edilen düzenleme ise bu sürenin 7.200 güne düşürülmesini öngörüyor. Bu değişikliğin hayata geçmesi halinde Bağ‑Kur’luların prim şartının SSK sigortalılarıyla eşitlenmesi planlanıyor.

Prim günündeki 1.800 günlük olası indirim, gerekli diğer şartları sağlayan sigortalılar açısından emeklilik tarihinin yaklaşık beş yıl öne çekilmesine imkân tanıyabilecek. Düzenlemenin yaklaşık 1 milyon kişiyi ilgilendirebileceği ifade ediliyor.

Yaş ve sigortalılık süresi korunacak

Taslak çalışmanın yalnızca prim gün sayısına odaklandığı, emeklilik yaşı ve sigortalılık süresinde bir değişiklik öngörülmediği belirtiliyor. Buna göre 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında sigorta girişi bulunanlar için mevcut şartların devam etmesi bekleniyor.

Bu kapsamda kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş şartı korunurken, 25 yıl sigortalılık süresi uygulamasının da aynı şekilde sürmesi öngörülüyor. Dolayısıyla düzenleme yürürlüğe girse bile yaş koşulunda herhangi bir esneklik oluşmayacak.

2008 sonrası sigortalılar için kapsam genişleyebilir

1 Mayıs 2008 sonrası Bağ‑Kur kapsamında sigorta girişi bulunanlar için halihazırda 9.000 prim günü şartı uygulanıyor. Ancak hazırlanan düzenlemenin kapsamının genişletilmesi halinde bu grubun da 7.200 gün üzerinden değerlendirilmesi ihtimali gündeme geliyor. Yaş kriterinde ise bu grup için de değişiklik öngörülmüyor.

Bu nedenle düzenlemenin kapsamı, yasalaşma sürecinde en çok merak edilen başlıklardan biri olarak öne çıkıyor. Özellikle 2008 sonrası sigortalılar açısından yapılacak olası genişletme, düzenlemenin etkisini önemli ölçüde artırabilir.

Düzenleme henüz yasalaşmadı

Bağ‑Kur prim gün sayısının düşürülmesine yönelik çalışma henüz resmiyet kazanmış değil. Taslak aşamasındaki düzenlemenin Meclis gündemine gelip gelmeyeceği ve hangi kapsamda şekilleneceği önümüzdeki süreçte netleşecek.

Küçük esnaf ve çiftçiler tarafından yakından takip edilen düzenlemenin yasalaşması halinde Bağ‑Kur sigortalıları için erken emeklilik yolu açılabilecek. Ancak mevcut durumda yürürlükte olan sistemde herhangi bir değişiklik bulunmuyor.

Yıpranma payı ile erken emeklilik uygulaması

Erken emeklilik tartışmalarında gündeme gelen bir diğer başlık ise fiili hizmet süresi zammı olarak bilinen yıpranma payı sistemi. Ağır ve riskli işlerde çalışanlara ek prim günü sağlayan bu uygulamada, her 360 günlük çalışma için işin niteliğine göre 60, 90 veya 180 gün ilave süre veriliyor.

Bu süreler yalnızca toplam prim gününe eklenmekle kalmıyor, aynı zamanda emeklilik yaşından da düşülüyor. Bu nedenle uzun süre riskli işlerde çalışan kişiler için emeklilik tarihinin öne çekilmesi mümkün olabiliyor.

Uygulamaya göre erken emeklilik süresi yapılan işe bağlı olarak değişiyor. Genel olarak beş yıla kadar erken emeklilik imkânı bulunurken, çok ağır ve yüksek risk içeren mesleklerde bu sürenin sekiz yıla kadar çıkabildiği ifade ediliyor.

Kimler yararlanabiliyor?

Yıpranma payı uygulaması belirli sektörlerde fiilen riskli işlerde çalışan meslek gruplarını kapsıyor. Uygulama kapsamına giren alanlar sektörlere göre şu şekilde sıralanıyor:

Sanayi ve ağır işler

• Yeraltı maden işçileri (maden ocakları ve tünel yapımı)
• Demir-çelik fabrikası çalışanları
• Çimento fabrikası çalışanları
• Alüminyum sanayi çalışanları
• Cam fabrikası çalışanları
• Asit üretimi yapılan tesislerde çalışanlar
• Kurşun, arsenik ve cıva üretiminde çalışanlar
• Termik santral çalışanları
• Kok ve metalurji sanayi çalışanları
• Radyoaktif maddelerle çalışan personel

Güvenlik ve savunma

• Türk Silahlı Kuvvetleri personeli
• Emniyet teşkilatı çalışanları
• Sahil Güvenlik personeli
• İstihbarat birimlerinde çalışanlar

Kamu hizmetleri ve yüksek riskli görevler

• İtfaiye personeli
• Ceza infaz kurumu çalışanları
• Acil ve yoğun risk içeren kamu görevlerinde çalışanlar

Sağlık ve özel çalışma koşulları

• Sağlık çalışanları
• Radyasyonla çalışan personel
• Su altında çalışanlar (dalgıçlar ve benzeri görevler)

Medya ve iletişim

• Basın ve yayın çalışanları (fiilen sahada görev yapanlar)

Bu haktan yararlanabilmek için çalışanların söz konusu iş kollarında fiilen görev alması gerekiyor. Aynı kurumda görev yapan ancak riskli bölümde bulunmayan idari personel genellikle kapsam dışında tutuluyor. Uygulamada çoğunlukla en az 3.600 gün ilgili işte çalışma şartı aranıyor.

Erken emeklilik hesabında çalışılan yıl ile yıllık yıpranma süresi çarpılarak toplam ek gün belirleniyor. Bu süre hem prim gününe ekleniyor hem de emeklilik yaşından düşülerek emeklilik tarihini öne çekiyor.

Bağ‑Kur prim indirimi düzenlemesiyle birlikte yıpranma payı uygulamasının da yeniden tartışılması, erken emeklilik beklentisini gündemde tutmaya devam ediyor. Sürecin nasıl şekilleneceği ise Meclis aşamasında netlik kazanacak.