Mavi Vatan Kanunu

Türkiye, denizlerdeki hak ve menfaatlerini daha güçlü bir hukuki zemine taşımak amacıyla önemli bir hazırlık sürecini sürdürüyor. “Mavi Vatan” vizyonu kapsamında hazırlanan Türk Deniz Yetki Alanları Kanun Taslağı, deniz yetki alanlarının uluslararası hukuk çerçevesinde tanımlanmasını hedefleyen kapsamlı bir düzenleme olarak öne çıkıyor.

Ankara Üniversitesi Deniz Hukuku Ulusal Araştırma Merkezi (DEHUKAM) tarafından düzenlenen “Deniz Hukukunda Güncel Gelişmeler” toplantısında ele alınan taslak çalışma, Türkiye’nin denizlerdeki egemenlik haklarını ve ekonomik çıkarlarını hukuki açıdan daha güçlü hale getirmeyi amaçlıyor.

Mavi Vatan kanunu nedir?

Mavi Vatan kanunu olarak kamuoyunda gündeme gelen “Türk Deniz Yetki Alanları Kanun Taslağı”, Türkiye’nin deniz yetki alanlarını belirleyen çatı bir hukuk düzenlemesi olarak hazırlanıyor.

Taslak; Türk iç suları, karasuları, kıta sahanlığı, bitişik bölge ve münhasır ekonomik bölgeyi kapsayan geniş bir alanı düzenlemeyi hedefliyor. Aynı zamanda Türkiye’nin denizlerde sahip olduğu siyasi, ekonomik, bilimsel ve çevresel hakların korunmasına yönelik hukuki dayanak oluşturuyor.

DEHUKAM Yönetim Kurulu Başkanı Süleyman Önel, çalışmanın henüz taslak aşamasında olduğunu ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunulmuş resmi bir kanun teklifi bulunmadığını ifade etti. Taslağın nihai şeklinin TBMM süreciyle netleşeceği belirtildi.

Neden yeni bir deniz yetki alanları kanununa ihtiyaç duyuluyor?

Türkiye’nin mevcut durumda deniz yetki alanlarına ilişkin kapsamlı bir iç hukuk düzenlemesine sahip olmaması, yeni bir çatı kanun ihtiyacını gündeme taşıdı.

DEHUKAM Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Yücel Acer’e göre Türkiye, denizci devlet anlayışı doğrultusunda hem çevre denizlerde hem de uluslararası sularda ticari, ekonomik, askeri ve bilimsel faaliyetlerini artırıyor. Ancak mevcut mevzuatta yalnızca 1982 tarihli Karasuları Kanunu bulunuyor.

Bu nedenle hazırlanmakta olan taslak;

• Türkiye’nin deniz yetki alanlarını açık biçimde tanımlamayı,
• Uluslararası hukukla uyumlu bir çerçeve oluşturmayı,
• Denizlerdeki hak ve çıkarları koruyacak hukuki zemini güçlendirmeyi,
• Türk iç hukukunda kapsamlı bir dayanak oluşturmayı amaçlıyor.

Taslak hangi deniz alanlarını kapsıyor?

Hazırlanan kanun taslağı, Türkiye’nin denizlerdeki farklı yetki alanlarını tek bir çatı altında toplamayı hedefliyor.

Taslak kapsamında yer alan alanlar şunlar:

• Türk iç suları
• Türk karasuları
• Türk kıta sahanlığı
• Türk bitişik bölgesi
• Türk münhasır ekonomik bölgesi (MEB)

Taslakta ayrıca İstanbul Boğazı, Çanakkale Boğazı ve Marmara Denizi’nin Türk iç sularının parçası olduğu yeniden vurgulanıyor. Bunun yanında Montrö Boğazlar Sözleşmesi dahil mevcut uluslararası anlaşmalardan doğan hakların saklı tutulduğu belirtiliyor.

Ege, Akdeniz ve Karadeniz’de mevcut uygulamalar değişecek mi?

Kanun taslağı, Türkiye’nin mevcut karasuları uygulamalarında herhangi bir değişiklik öngörmüyor.

Bu kapsamda:

• Ege Denizi’nde mevcut 6 deniz mili uygulaması devam edecek.
• Akdeniz ve Karadeniz’de uygulanan 12 deniz mili sistemi korunacak.

Taslakta özellikle “ilgili ve özel koşullar” vurgusu dikkat çekiyor. Deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasında hakkaniyet esaslı yaklaşımın korunacağı ifade ediliyor.

Mavi Vatan kanunu Türkiye’ye hangi hakları sağlayacak?

Taslağın en dikkat çekici bölümlerinden biri, Türkiye’nin denizlerdeki ekonomik ve stratejik haklarını daha güçlü şekilde kayıt altına alması.

Buna göre Türkiye;

• Deniz yatağı ve toprak altındaki kaynaklar üzerinde egemen haklara sahip olacak,
• Hidrokarbon ve maden kaynaklarının kullanımında yetkisini güçlendirecek,
• Denizlerde yürütülecek ekonomik ve bilimsel faaliyetleri izin şartına bağlayabilecek,
• Çevresel faaliyetler üzerinde denetim sağlayabilecek,
• Rüzgâr, akıntı, gelgit ve güneş gibi enerji kaynaklarının kullanımında münhasır hak sahibi olacak.

Taslak ayrıca Türk kıta sahanlığı ve ilan edilen münhasır ekonomik bölgelerde yapılacak faaliyetlerin Türkiye Cumhuriyeti’nin izni veya muvafakatine tabi olacağını kayıt altına alıyor.

DEHUKAM ve uzmanlar taslak hakkında ne söylüyor?

Toplantıda konuşan uzmanlar, taslağın Türkiye’nin uluslararası hukuk temelindeki haklarını güçlendirmeyi amaçladığını vurguladı.

DEHUKAM Müdürü Dr. Mustafa Başkara, hazırlanan metnin Türkiye’yi kısıtlamayan, esnek ve uluslararası hukukun temel ilkeleriyle uyumlu sade bir yapıda hazırlandığını belirtti.

Cumhurbaşkanlığı Dış Politika ve Güvenlik Kurulu Başkan Vekili Prof. Dr. Çağrı Erhan ise Türkiye’nin artık deniz hukukunda yalnızca uygulayıcı değil, aynı zamanda kavram ve terminoloji üreten bir aktör konumuna geldiğini ifade etti.

Mavi Vatan kanununun temel amacı nedir?

Yetkililerin açıklamalarına göre taslağın temel amacı yeni sorunlar oluşturmak değil, Türkiye’nin denizlerdeki mevcut hak ve tezlerini hukuki açıdan daha güçlü hale getirmek.

Hazırlanan düzenleme ile Türkiye’nin Mavi Vatan kapsamındaki siyasi, askeri, ekonomik, idari ve çevresel haklarının gelecek nesillere güçlü bir hukuki altyapıyla aktarılması hedefleniyor.

Taslak henüz yasalaşma sürecine girmemiş olsa da, Türkiye’nin deniz hukukuna ilişkin uzun vadeli stratejisinin önemli adımlarından biri olarak değerlendiriliyor.

NOT: Kanun ile ilgili gelişmeler akabinde güncellenecektir