Şahi Topu

Şahi ne demek?

"Şahi" kelimesi, hükümdara veya padişaha ait anlamına gelmektedir. Bu nedenle şahi topu, dönemin en büyük ve en güçlü toplarından biri olarak padişaha atfedilmiştir.

Şahi topu nedir?

Şahi veya Şahi topu, Osmanlı İmparatorluğu döneminde yapılıp kullanılmış olan, devrin en büyük ve özel savaş toplarından biridir. Tunçtan yapıldığı belirtilen bu top, İstanbul'un fethinde kullanılmıştır.

Şahi veya Şahi topu, Osmanlı İmparatorluğu döneminde yapılıp kullanılmış olan, devrin en büyük ve özel savaş toplarından biridir. Tunçtan yapıldığı belirtilen bu top, İstanbul'un fethinde kullanılmıştır.

İstanbul'u yıllarca birçok devlet kuşatmış ancak alamamıştır. Bunun en önemli nedenlerinden biri şehrin güçlü surlarıdır. Fatih Sultan Mehmet, bu surları aşmak için yaklaşık 800 kg ağırlığında gülleler atabilen şahi toplarını döktürmüştür.

Şahi topu nasıl yapıldı?

Şahi toplarının yapımı yaklaşık üç ay sürmüş ve fetih öncesinde toplam dört adet dökülmüştür. Bu topların üçü Osmanlı mühendisleri Mimar Saruca Sekban ve Mimar Muslihiddin tarafından, biri ise Macar Urban tarafından dökülmüştür.

Bazı kaynaklarda Cenevizli Donar Usta’nın da döküm sürecinde yer aldığı ifade edilmektedir. Ayrıca bir rivayete göre Macar Urban’ın Bizans’tan kaçırıldığı da anlatılmaktadır.

Urban Usta kimdir?

Urban veya Orban (Macarca: Orbán; ö. 1453), İstanbul'un fethinde kullanılan şahiyi döktüğüne inanılan Macar usta ve mühendistir. Topun dökümünü Edirne'de yapan Urban, daha önceleri Bizans hizmetinde bulunmuştur. 1452 yılında Bizans adına çalışmış ancak İmparator XI. Konstantinos, Urban'ın talep ettiği yüksek maaşı ve gerekli malzemeleri karşılayamamıştır. Bunun üzerine Konstantinopolis'ten ayrılarak II. Mehmed ile görüşmüş ve çok güçlü bir top dökebileceğini ifade etmiştir. Mehmed’in gerekli imkânları sağlamasıyla Edirne’de yaklaşık üç ay içinde şahiyi inşa etmiştir.

Şahiyi döken kişinin Urban olduğu konusu tartışmalıdır ve bazı kaynaklarda bu kişi Saruca Muslihiddin adıyla da geçmektedir. Urban’ın Macar olduğu yaygın olarak kabul edilse de, Leh, Ulah, Alman veya Eflak kökenli olabileceğine dair farklı görüşler bulunmaktadır. Bizanslı tarihçi Laonikos Halkokondilis ise onu Daçyalı olarak tanımlamıştır. Bunun yanında Urban’ın yalnızca büyük topu değil, Osmanlı ordusu için daha küçük toplar da ürettiği belirtilmektedir.

Şahi topunun teknik özellikleri nelerdir?

Şahi topuna ait teknik detaylara göre öne çıkan özellikler şu şekildedir:

Tabloda yer alan "kovan", topun barut haznesiyle birlikte arka gövde kısmını ifade eder. Bu bölüm, atış sırasında patlama basıncını taşıyan ana parçalardan biridir.

Şahi topunun ağzında ne yazıyor?

Tarihi örneklerde genellikle padişahın adı ve unvanı (örneğin “Sultan Mehmed Han bin Murad Han”), topun dökümüne dair ifadeler ve ustanın adı (bazı örneklerde “amel-i Urban” gibi) yer alır. Bunun yanında dua, zafer temennisi veya gücü vurgulayan ifadeler de bulunabilir. Bu kitabeler hem estetik bir unsur hem de topun kim tarafından ve hangi dönemde yapıldığını belgeleyen bir işaret niteliği taşır.

Şahi topu nasıl kullanıldı?

Şahi topları özellikle İstanbul’un fethinde aktif olarak kullanılmıştır. Büyük ve ağır yapısı nedeniyle taşınması oldukça zordu.

Topların taşınmasıyla ilgili bazı anlatımlara göre yaklaşık 30 araba ve 140 öküz kullanılmış, ayrıca devrilmemesi için 200 asker görevlendirilmiştir. Evliya Çelebi ise daha fazla sayıda öküzle çekildiğini ifade etmektedir.

Edirne’de yapılan deneme atışları öncesinde Fatih Sultan Mehmet, halkı yüksek ses konusunda uyarmıştır.

Şahi topu nasıl soğutulurdu?

Şahi topu atış sırasında çok ısındığı için günde yalnızca 3–4 kez ateşlenebilmiştir. Soğutma işlemi sırasında zeytinyağı kullanıldığı belirtilmektedir.

Orijinal şahi topu nerede?

Günümüze kadar Fatih Sultan Mehmet döneminden kalma toplam altı adet topun ulaştığı ifade edilmektedir.

Bu toplardan en büyüğü, 1866 yılında Sultan Abdülaziz tarafından İngiltere Kraliçesi Victoria’ya hediye edilmiştir. Günümüzde bu top İngiltere’de sergilenmektedir.

Diğer bazı toplar ise İstanbul Harbiye Askeri Müze’nin bahçesinde yer almakta olup, çapları daha küçüktür.

Şahi topları daha sonra kullanıldı mı?

Fetih sonrasında da şahi topları kullanılmaya devam etmiştir. 1464 yılında Fatih Sultan Mehmet, bu toplardan 42 tanesini Çanakkale Boğazı’nın savunması için bölgeye göndermiştir.

Yüzyıllar sonra, 1807 yılında İngiliz donanmasına karşı yapılan savunmada bu toplar tekrar kullanılmış ve etkili sonuçlar vermiştir.