Danimarka’daki askerî müze, Sovyet zırhlılarını Ukrayna’ya gönderdi

Ukrayna’nın Rusya ile savaşta ihtiyaç duyduğu askerî teçhizatı giderek daha farklı kaynaklardan temin etmesine dikkat çekici bir örnek eklendi. Danimarka’daki özel askerî müze Panzermuseum East, koleksiyonunda sergilenen Sovyet yapımı bir BMP-1 piyade savaş aracı ile SNAR-10 radar aracını Ukrayna’ya gönderdi.

Müzenin ilk sevkiyatında iki araç yer aldı

Sovyetler Birliği ve Varşova Paktı dönemine ait askerî araçlar konusunda uzmanlaşan Panzermuseum East, Ukrayna’ya yönelik ilk araç sevkiyatının tamamlandığını açıkladı. Teslimat kapsamında bir BMP-1 ile MT-LB paletli platform üzerine yerleştirilmiş SNAR-10 muharebe sahası gözetleme radarı Ukrayna’ya gönderildi.

Müze, sosyal medya açıklamasında ilk olarak BMP-1’in, daha sonra MT-LB SNAR-10’un teslim alındığını belirterek araçların Ukrayna’ya uzun süre hizmet etmesi temennisinde bulundu. Danimarka’nın Slagelse kenti yakınlarında bulunan özel müze, kendisini eski Doğu Bloku’na ait araç, üniforma ve askerî teçhizat bakımından İskandinavya’nın en büyük koleksiyonu olarak tanımlıyor.

Araçların hangi görevde kullanılacağı bilinmiyor

BMP-1 ve SNAR-10’un mevcut teknik durumları hakkında ayrıntılı açıklama yapılmadı. Özel koleksiyonlarda bulunan askerî araçlar gösteriler için çalışır durumda tutulabilse de müze araçlarında işlevsel silahlar, hassas elektronik sistemler veya ordular tarafından sökülmüş bazı bileşenler bulunmayabiliyor.

Açık kaynaklarda Panzermuseum bünyesinde 3 tane BMP-1 aracı olduğu bilgisi yer alıyor. Sevkiyat ile birlikte bu sayı 2'ye düştü.

Araçların Ukrayna’ya gönderilmeden önce bakım, onarım veya modernizasyon geçirip geçirmediği de açıklanmadı. Bu nedenle araçların doğrudan cephe hattında kullanılması, eğitim faaliyetlerine ayrılması veya diğer araçlar için yedek parça kaynağına dönüştürülmesi seçenekleri bulunuyor.

Müzenin sahibi Allan Pedersen ise BMP-1’in 73 milimetrelik topunun araç üzerinde bulunduğunu ve Ukraynalı teknisyenlerin aracı kısa sürede göreve hazırlayabileceğini söyledi. SNAR-10’un radar donanımının çalışır durumda olup olmadığına ilişkin kesin bilgi paylaşılmadı.

Müze koleksiyonunda aynı araçlardan birden fazla bulunuyor

Pedersen, tarihî araçları koleksiyondan çıkarmanın bir müzeci açısından kolay olmadığını ancak aynı modellerden birden fazla örneğe sahip oldukları için sevkiyata onay verdiğini belirtti. Ukrayna’ya gönderilen araçların müzedeki yerlerine benzer modellerin konulacağı aktarıldı.

Askerî müzelerdeki bu tür zırhlı araçlar ve tanklar, müzenin yapısına (devlet müzesi veya özel müze olması) bağlı olarak hükümetler arası anlaşmalar, askeri eğitim envanterleri, özel koleksiyonculuk ve hurda alımları yoluyla bir araya getirilmiştir.

Ukrayna’nın Avrupa’daki başka askerî müzelerle de kullanılabilir Sovyet araçları konusunda temas kurduğunu ifade eden Pedersen, kendi koleksiyonundan ilave araçlar göndermeye açık olduğunu söyledi. Panzermuseum East’in açıklamasında “ilk sevkiyat” ifadesinin kullanılması da gelecekte başka araçların gönderilebileceği şeklinde yorumlandı. Ancak yeni bir teslimata ilişkin araç modeli, sayı veya takvim henüz açıklanmadı.

BMP-1, Ukrayna ordusunun yakından tanıdığı bir platform

1960’lı yılların sonlarında hizmete giren BMP-1, Sovyetler Birliği tarafından geliştirilen en tanınmış zırhlı muharebe araçlarından biri olarak kabul ediliyor. Platform, zırhlı personel taşıyıcının hareket kabiliyetini ve personel taşıma kapasitesini, piyadeye doğrudan ateş desteği sağlayabilecek bir silah sistemiyle birleştiren ilk seri üretim piyade savaş araçlarından biri oldu.

Ukrayna ordusunun envanterinde aktif olarak görev yapan yaklaşık 400 ile 450 adet arasında BMP-1 (ve türevleri) zırhlı muharebe aracı bulunmaktadır.

Üç kişilik mürettebata sahip olan BMP-1, sekiz piyade taşıyabiliyor. Standart silah sistemi; 73 milimetrelik 2A28 Grom düşük basınçlı top, eş eksenli makineli tüfek ve NATO tarafından AT-3 Sagger olarak adlandırılan 9M14 Malyutka tanksavar füzesinden oluşuyor.

Araç, zırhlı birliklerle birlikte ilerlemek, piyadeyi ateş altında taşımak ve personelin araç içerisinden muharebeye katılmasına imkân sağlamak üzere tasarlandı. Amfibi yapısı sayesinde belirli su engellerini ilave köprü veya taşıma sistemi olmadan aşabiliyor.

BMP-1’in zırhı modern tehditlere karşı yetersiz

BMP-1’in zırh koruması ve silahları, modern tanksavar füzeleri, mayınlar, hassas topçu mühimmatı ve FPV tipi saldırı İHA’ları karşısında yetersiz kalıyor. Aracın 73 milimetrelik topu da günümüz ana muharebe tankları ve ağır zırhlı araçları karşısında sınırlı etkiye sahip. Buna rağmen BMP-1, bakımının görece kolay olması, yaygın yedek parça ağı, amfibi hareket kabiliyeti ve farklı ülkelerin geliştirdiği modernizasyon paketleri nedeniyle kullanılmayı sürdürüyor.

Ukrayna ordusu, sadece Sovyetler Birliği'nden kalan eski stokları kullanmamakta, aynı zamanda müttefiklerinden aldığı yardımlar ve yerli modernizasyon projeleriyle filosunu ayakta tutmaktadır.

Ukrayna ordusunun BMP-1 ailesiyle uzun yıllara dayanan kullanım, bakım ve onarım deneyimine sahip olması, Danimarka’dan gönderilen aracın mevcut lojistik sisteme eklenmesini Batı menşeli yeni bir platforma kıyasla kolaylaştırıyor. Araç doğrudan muharebede kullanılmasa bile eğitim, personel taşıma, geri bölge görevleri, teknik dönüşüm veya yedek parça temini için değerlendirilebilir.

BMP-1’den 20 binden fazla üretildi

Sovyetler Birliği’nde BMP-1 ve bu platform temelinde geliştirilen araçlardan 20 binden fazla üretildi. Araç ayrıca Varşova Paktı ülkelerine ve Sovyetler Birliği’nin müttefiklerine yaygın biçimde ihraç edildi.

Çekoslovakya'da BVP-1 adıyla lisans altında üretilen platformun Çin, Hindistan, Romanya ve İran gibi ülkelerde farklı türevleri geliştirildi. BMP-1 ailesi böylece yalnızca Varşova Paktı ülkelerinde değil, Asya, Afrika ve Orta Doğu’daki çok sayıda orduda hizmete girdi.

Resmi Lisanslı Üretim Yapan Ülkeler: Çekoslovakya BVP-1, Hindistan Sarath, Romanya MLI-84, Polonya BWP-1 Lisanssız Kopya Yapan Ülkeler: Çin Type 86 (WZ-501), İran Boragh, Sudan Khatim

Geniş üretim ağı, araç için dünya genelinde önemli miktarda yedek parça ve modernizasyon altyapısı oluşmasını sağladı. Rusya-Ukrayna Savaşı’nda her iki tarafın da BMP-1 ailesine ait araçları kullanmayı sürdürmesi, platformun yaşı ilerlemiş olmasına rağmen operasyonel değerini tamamen kaybetmediğini gösteriyor.

Slovakya yeni BMP-1 gövdeleri üretmeye başladı

BMP-1 ailesine yönelik talebin devam etmesi, Slovak savunma şirketi STV Machinery’nin araç için yeni gövde üretimine başlamasına da yol açtı. Şirket, adı açıklanmayan yabancı bir müşteri için yeni BMP-1 gövdelerinin seri üretimine yönelik sözleşme imzaladı.

Slovakya, envanterinde yüksek sayıda BMP-1 bulunduran ve Ukrayna savaşı sonrası bu araçların modernizasyonuna yoğunlaşan kritik ülkelerden biridir. Fabrika, eskiyen zırhlı gövdeleri yenilemek, mayın ve balistik koruma seviyesini artırmak amacıyla yeni çelik plakalar kullanarak araçların temel iskeletini ve gövde kaynaklarını sıfırdan yapmaktadır.

Yeni gövdelerde modern zırh malzemelerinin ve güncellenmiş üretim tekniklerinin kullanılacağı açıklandı. STV Machinery, üretim kapasitesinin yılda 100 gövdeye kadar çıkarılabileceğini belirtti.

Yeni gövde üretimi, yalnızca depolardaki eski araçların yeniden hizmete alınmadığını, BMP-1 tabanlı platformlara yönelik yeni üretim talebinin de bulunduğunu ortaya koyuyor.

Ukrayna’ya farklı ülkelerden BMP-1 gönderildi

Ukrayna, savaşın başlamasının ardından BMP-1 ailesine ait çok sayıda aracı Avrupa ülkelerinden teslim aldı. Bu araçların önemli bölümü, Almanya’nın Sovyet menşeli sistemlerini Ukrayna’ya gönderen ülkelere Batı yapımı araç sağlamasını öngören takas programları kapsamında aktarıldı.

Ukrayna'ya doğrudan veya dolaylı olarak BMP-1 zırhlı muharebe aracı gönderen ana ülkeler ve bu transferlerin arka planları şu şekildedir:

1. Polonya

Ukrayna'ya en çok zırhlı araç sağlayan ülkelerin başında gelen Poland (Polonya), kendi envanterindeki lisanslı üretim BWP-1 (BMP-1) araçlarından çok sayıda partiyi doğrudan Ukrayna Silahlı Kuvvetleri'ne teslim etmiştir. Savaşın başından bu yana Ukrayna'ya gönderdikleri BWP-1 sayısı 100 adedin üzerindedir.

BWP-1

2. Yunanistan

Yunanistan, Almanya ile yapılan "Ringtausch" (Dairesel Takas) anlaşması kapsamında Ukrayna'ya BMP-1 göndermiştir. Bu anlaşmaya göre Yunanistan, kendi adalarında konuşlu eski Doğu Almanya stoğu 40 adet BMP-1A1 Ost aracını Ukrayna'ya sevk etmiş, karşılığında ise Almanya'dan daha modern Marder 1A3 zırhlı muharebe araçları almıştır.

BMP-1A1 Ost

3. Çekya

Çekya, hem devlet stoklarından hem de STV Group gibi özel savunma firmaları üzerinden Ukrayna'ya çok sayıda BVP-1 ve İsveç'ten geri satın alınan eski Doğu Almanya varyantı Pbv-501A zırhlı araçlarını göndermiştir. Ayrıca Çekya, hasarlı Ukrayna BMP'lerinin bakımını ve modernizasyonunu üstlenen ana merkezlerden biridir.

BVP-1

4. Slovakya

Slovakya da tıpkı Yunanistan gibi Almanya ile dairesel takas anlaşması imzalamıştır. Slovakya ordusu, elindeki 30 adet BVP-1 (BMP-1) aracını Ukrayna'ye hibe etmiş, bunun karşılığında Almanya'dan Leopard 2A4 ana muharebe tankları tedarik etmiştir.

BVP-1

Ukrayna modernize edilmiş BMP-1TS araçlarını da kullanıyor

Ukrayna savunma sanayisi, mevcut BMP-1 araçlarının bir bölümünü yerli silah sistemleriyle modernize etti. BMP-1TS olarak adlandırılan araçlarda Sovyet döneminden kalan özgün taretin yerine Ukrayna yapımı yeni bir uzaktan komutalı silah sistemi kullanılıyor.

BMP-1TS

BMP-1TS araçları farklı Ukrayna birliklerinde görev yaparken platformun savaş alanındaki ömrünü uzatmayı amaçlayan ilave zırh, haberleşme ve ateş kontrol çözümleri de uygulanıyor. Bu modernizasyonlar, eski BMP-1 gövdesinin yeni silah, sensör ve elektronik sistemler için taşıyıcı platform olarak değerlendirilebildiğini gösteriyor.

SNAR-10 keşif aracı daha özel bir kabiliyet sunuyor

Danimarka’daki müzenin ikinci bağışı olan SNAR-10, BMP-1’den daha nadir ve uzmanlaşmış bir sistem niteliği taşıyor. Sistem, Sovyet yapımı MT-LB çok amaçlı amfibi paletli araç üzerine yerleştirilmiş bir muharebe sahası gözetleme radarından oluşuyor.

SNAR-10, hareketli kara ve su üstü hedeflerini tespit etmek, asker ve araç hareketlerini izlemek, patlama ve topçu mermilerinin düştüğü noktaları belirlemek amacıyla geliştirildi. Elde edilen bilgiler, dost topçu birliklerinin ateşlerini düzeltmek ve muharebe sahasındaki hareketliliği takip etmek için kullanılabiliyor.

SNAR-10 (Rusça açılımı: Stantsiya Nazemnoy Artilleriskoy Razvedki), Sovyetler Birliği döneminde geliştirilen ve NATO tarafından "Big Fred" olarak adlandırılan hareketli bir kara topçu keşif ve radar aracıdır.

Sistemin hareketli kara hedeflerini yaklaşık 17 kilometreye, su üstü hedeflerini ise 30 kilometreye kadar tespit edebildiği belirtiliyor. Kara üzerindeki topçu mermisi patlamalarını 4 ila 10 kilometre, su üzerindeki patlamaları ise 14 ila 23 kilometre arasındaki mesafelerde belirleyebildiği aktarılıyor.

Radar çalışmasa bile MT-LB şasisi kullanılabilir

SNAR-10’un radarının ve elektronik bileşenlerinin mevcut durumu bilinmiyor. Radarın çalışır durumda olması halinde sistem Ukrayna birliklerine hedef tespiti, topçu ateşinin düzeltilmesi ve muharebe sahası farkındalığı alanlarında destek sağlayabilir.

Radar donanımının eksik veya işlevsiz olması durumunda bile MT-LB şasisi Ukrayna açısından değer taşıyor. Ukrayna ordusu, MT-LB ailesine ait binlerce araçla uzun süreli kullanım ve bakım deneyimine sahip.

MT-LB, Ukrayna Savaşı'nın her iki tarafı için de en kritik lojistik, tahliye ve modifikasyon platformlarından biri hâline gelmiş Sovyet mirası bir hafif zırhlı paletli palet aracıdır.

Platform personel ve mühimmat taşımak, yaralı tahliyesi gerçekleştirmek, elektronik harp veya haberleşme donanımı taşımak ve farklı silah sistemlerine taşıyıcılık yapmak üzere dönüştürülebiliyor. Araç ayrıca diğer MT-LB’lerin onarımında parça kaynağı olarak kullanılabilir.

Savaş alanı gözetleme radarlarının bazı görevleri günümüzde İHA’lar tarafından yerine getirilse de radar sistemleri olumsuz hava koşullarında hedef takibi ve topçu ateşinin düzeltilmesi açısından önemini koruyor.

Ukrayna askerî araçları farklı kaynaklardan topluyor

Panzermuseum East’in teslimatı, Ukrayna’nın savaş boyunca geliştirdiği geniş ve alışılmadık tedarik ağının son örneklerinden biri oldu. Kiev yönetimi, devletler tarafından sağlanan askerî yardımların yanı sıra özel bağışlar, ticari alımlar, sanayi depoları ve özel koleksiyonlardan gelen araçlardan da yararlanıyor.

Ukrayna’ya özel bağış kampanyalarıyla İngiliz yapımı Scorpion keşif araçları gönderilmesi için çalışmalar yürütüldü. Sivil kamyonet ve ticari araçlar personel taşıma, İHA ekibi, hava savunma ve silah platformlarına dönüştürüldü.

Sovyet döneminden kalan T-72 tankları Avrupa ülkelerinin depolarından çıkarılarak onarıldı ve Ukrayna’ya teslim edildi. Ukrayna ayrıca farklı ülkelerden ticari yollarla zırhlı araçlar temin etti; uçak ve helikopter filosunu da geleneksel olmayan tedarik kanalları üzerinden destekledi.

Soğuk Savaş stokları azaldıkça müzeler önem kazandı

Avrupa ülkelerinin depolarındaki Sovyet ve Varşova Paktı döneminden kalan araçların önemli bölümü savaşın ilk yıllarında Ukrayna’ya gönderildi. Mevcut stokların azalmasıyla birlikte daha önce dikkate alınmayan özel koleksiyonlar, müzeler, eğitim kurumları ve sanayi depoları potansiyel kaynaklara dönüştü. Bu platformlar modern Batılı araçların yerini tamamen alamasa da Ukrayna’nın sahip olduğu bakım altyapısıyla uyumlu olmaları önemli bir avantaj sağlıyor.

Görseldeki hangar, Birleşik Krallık'ta yer alan ünlü The Tank Museum (Bovington Tank Müzesi) bünyesindeki koruma merkezine (Vehicle Conservation Centre) aittir.

Sovyet yapımı araçlarda görev yapan personelin yeniden eğitilmesine daha az ihtiyaç duyulması da sistemlerin daha hızlı kullanıma alınmasına imkân tanıyor. Ancak özel koleksiyonlardan çıkarılan her aracın muharebeye uygun olduğu anlamına gelmiyor. Araçların teknik durumuna göre doğrudan hizmet, eğitim, modernizasyon veya parça kaynağı gibi farklı kullanım seçenekleri değerlendiriliyor.

Rus ordusuna da Mosfilm film stüdyosu destek sağlamıştı

Yabancı bir müzenin koleksiyonundaki araçları aktif bir savaş bölgesine göndermesi sık görülen bir uygulama olmasa da tamamen yeni değil. Savaşın başlangıcında Ukrayna’daki bazı askerî müzelerin ellerindeki kullanılabilir araç ve ekipmanları yeniden ordu birliklerine verdiğine ilişkin haberler yayımlandı.

Rusya’nın da film stüdyolarında ve özel koleksiyonlarda bulunan eski tank ve zırhlı araçlardan yararlandığına ilişkin örnekler de gündeme geldi. Ülkenin en büyük film stüdyosu Mosfilm, ordunun zırhlı araç gücünü desteklemek amacıyla 2024 yılında koleksiyonundaki savaş araçlarının bağışlanmasıyla gündeme geldi.

Mosfilm bünyesindeki T-55 serisine ait bir tank.

Mosfilm Genel Müdürü Karen Şahnazarov, Çarşamba günü Kremlin’de Vladimir Putin ile yaptığı bir toplantıda bağışın detaylarını paylaştı. Şahnazarov, “2023 yılında askeri departmanımızda bulunan 28 adet T-55 tankını, 8 adet PT-76 amfibi tankını, 6 adet piyade savaş aracını ve 8 adet kamyonu Silahlı Kuvvetlere teslim ettik. Onlara ihtiyaçları olduğunu biliyordum. Bu yüzden Savunma Bakanlığı ile iletişime geçtim ve bu araçları aldılar” dedi.

İngiltere’deki Tank Müzesi teknik arşivlerini açtı

İngiltere’de bulunan Bovington Tank Müzesi, Ukrayna’ya doğrudan araç göndermedi ancak Sovyet tipi zırhlıların bakımında kullanılacak parçaların üretilmesine katkıda bulundu.

İngiltere Savunma Bakanlığının talebi üzerine Cook Defence Systems, Sovyet tasarımı araçlar için yeni palet ve tahrik dişlileri geliştirmek amacıyla Tank Müzesinin arşivlerine, koleksiyonundaki araçlara ve fiziksel parçalara erişim sağladı.

Görseldeki Rusça askerî/teknik el kitabında yer alan şema, İkinci Dünya Savaşı'nın hemen ardından T-54, T-55 serilerinde standart olarak kullanılmış palet şemasıdır.

Müze; T-72 tankı, BMP ailesi ve MT-LB platformlarına ait teknik çizimleri, kullanım kılavuzlarını ve özgün bileşenleri şirketle paylaştı. Bu parçalar tersine mühendislik çalışmaları için incelendi.

Cook Defence Systems, elde edilen verilerle Sovyet tasarımı zırhlı araçlara uygun yeni palet ve tahrik bileşenleri üretti. Challenger 2 ana muharebe tankı için de palet üreten şirketin çalışmaları, Ukrayna’nın elindeki eski araçların bakımının sürdürülmesine katkı sağladı.

Müzenin diğer araçları için karar açıklanmadı

Panzermuseum East’in koleksiyonunda BMP-1 ve SNAR-10’un yanı sıra T-72 ve T-55 ana muharebe tankları, PT-76 amfibi hafif tank, 2S1 Gvozdika kundağı motorlu obüs, BRDM keşif ve tanksavar araçları ile BTR-60 komuta araçları bulunuyor. Müzede ayrıca çok sayıda Soğuk Savaş dönemi askerî kamyon, arazi aracı, topçu sistemi, destek aracı ve özel görev ekipmanı sergileniyor.

Panzermueseum East bünyesindeki Doğu Bloku ve Sovyet zırhlı araçlarının sergilendiği ana salonlardan biri. Kaçının savaş alanına gideceği, artık merakla bekleniyor.

Müze yönetimi, bu araçlardan hangilerinin çalışır durumda olduğunu veya Ukrayna’ya gönderilmek üzere değerlendirildiğini açıklamadı. Dolayısıyla “ilk sevkiyat” ifadesi yeni teslimat ihtimalini güçlendirse de başka araçların gönderileceği henüz kesinleşmedi.

BMP-1 ve SNAR-10’un bir müze salonundan çıkarılarak savaş halindeki bir ülkeye gönderilmesi, Ukrayna’nın Sovyet menşeli kullanılabilir her türlü platforma yönelik ihtiyacının sürdüğünü gösteriyor. Araçların cephede, eğitimde veya yedek parça amacıyla değerlendirilip değerlendirilmeyeceği ise Ukrayna’daki teknik incelemelerin ardından netleşecek.