Brezilya, F-5 savaş uçaklarını Saab Gripen ile değiştirmeyi değerlendiriyor

Brezilya, envanterdeki eskiyen Northrop F-5 ve AMX savaş uçaklarını kademeli olarak emekliye ayırırken, geçici çözüm olarak İsveç’ten 12 adede kadar ikinci el Saab Gripen C/D savaş uçağı almayı değerlendiriyor.

São Paulo'da yayınlanan bir Brezilya günlük gazetesi Folha de S.Paulo’nun 18 Eylül 2025 tarihli haberine göre, bu ara alım, uzun süredir ertelenen Gripen E/F programındaki gecikmeler nedeniyle oluşan operasyonel boşluğu doldurmayı hedefliyor.

Habere göre Brezilya Hava Kuvvetleri Komutanı Korgeneral Marcelo Kanitz Damasceno, Eylül 2025’te Stockholm’de İsveç Savunma Bakanı Pål Jonson ile bir araya geldi. Görüşmede ikili savunma iş birliği konusunda ortak bir deklarasyon imzalandı. Deklarasyon, İsveç’in Brezilya’dan dört adet Embraer KC-390 nakliye uçağı satın almasını öne çıkarsa da ikinci el Gripen görüşmelerine doğrudan değinilmedi.

Gripen E/F teslimatlarında 8 yıllık gecikme

2014 yılında imzalanan 36 adet Gripen E/F tedarik sözleşmesine göre son uçağın 2024’te teslim edilmesi planlanıyordu. Ancak bütçe kısıtlamaları ve siyasi kararlar nedeniyle bugüne kadar 12 ek protokol imzalandı ve son teslimat tarihi 2032’ye ertelendi. Böylece program, başlangıç projeksiyonuna kıyasla sekiz yıl geriye kaymış oldu. Şu ana kadar on uçak Brezilya’ya teslim edildi. Embraer tesislerinde monte edilen ilk yerli üretim Gripen’in ise bu yıl uçması bekleniyor. Ancak teslimatlardaki yavaşlık nedeniyle F-5 ve AMX’lerin emekliye ayrılmasıyla birlikte “kapasite boşluğu” riski büyüyor.

AMX A-1 uçakları artık ömrünün sonuna gelmiş durumda ve envanterde yaklaşık otuz adet kalsa da bunların tamamı faal değil. F-5M filosu ise 2005–2020 yılları arasında modernize edilmesine rağmen kademeli olarak hizmetten çekiliyor. Brezilya Hava Kuvvetleri, bu sürecin devam etmesi halinde ülkenin hava savunmasında ciddi bir zafiyet yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.

İsveç’in denge arayışı ve alternatifler

Gripen C/D’ler halen İsveç Hava Kuvvetleri’nde aktif olarak kullanılıyor ve 2035’e kadar görevde kalmaları planlanıyor. Ancak İsveç’in NATO üyeliği ve Rusya ile artan gerilim nedeniyle bu uçakların Brezilya’ya devri, Stockholm açısından kapasite kaybı anlamına geliyor. Bu nedenle anlaşma konusunda resmi bir teyit verilmiş değil.

Brezilya, ara çözüm için başka seçenekleri de gündeme aldı. Hindistan’dan HAL Tejas Mk1A, ABD’den ikinci el F-16 Fighting Falcon, İtalya’dan M-346FA ve Çin’den J-10CE önerileri masaya geldi. Ancak bu seçeneklerin kabul edilmesi halinde Brezilya Hava Kuvvetleri farklı uçak tiplerini aynı anda işletmek zorunda kalacak ve bu da lojistik ile eğitim açısından büyük bir yük getirecek.

Brezilya açısından Gripen E/F programının önemi

Brezilya’nın 2014’te imzaladığı 38,9 milyar SEK (yaklaşık 4,25 milyar dolar) değerindeki anlaşma, 28 adet tek koltuklu Gripen E, sekiz adet çift koltuklu Gripen F ve iki uçuş simülatörünü kapsıyor.

Anápolis Hava Üssü’nde konuşlu Jaguar Filosu, teslim alınan ilk Gripen’leri aktif olarak kullanıyor. Ancak teslimatlar yavaş ilerlediği için ara çözüm arayışları Brezilya için kritik öncelik haline gelmiş durumda.