Ukrayna’nın Örümcek Ağı Operasyonu hakkında merak edilenler

Ukrayna Güvenlik Servisi (SBU), Rusya’nın dört farklı hava üssüne düzenlenen saldırılarda 40'tan fazla askeri uçağın vurulduğunu açıkladı.

Hedef alınan üsler; İrkutsk Oblastı’ndaki Belaya Hava Üssü, Murmansk Oblastı’ndaki Olenya Hava Üssü, Ryazan Oblastı’ndaki Diaghilev Hava Üssü ve Ivanovo Oblastı’ndaki Ivanovo Hava Üssü olarak duyuruldu.

Saldırıda vurulan uçaklar arasında, stratejik öneme sahip A-50 erken uyarı uçakları, nükleer kapasiteli Tu-95’ler ve uzun menzilli bombardıman yeteneğiyle bilinen Tu-22M3’ler yer aldı. SBU, özellikle Belaya Hava Üssü’nden yangınlara ait görüntüler paylaşarak birçok uçağın alevler içinde kaldığını gösterdi.

Ukrayna: Yaklaşık 7 milyar dolar zarar ve stratejik bombardıman gücünün üçte biri devre dışı

SBU, saldırının Rusya’ya yaklaşık 7 milyar dolar maddi zarar verdiğini ve Rus hava kuvvetlerine ait seyir füzesi taşıyabilen bombardıman uçaklarının üçte birinin işlevsiz hâle geldiğini açıkladı.

Ukrayna Ulusal Güvenlik ve Savunma Konseyi’nden Andrii Kovalenko, saldırıda en az 13 Rus uçağının tamamen imha edildiğini, çok sayıda uçağın da hasar gördüğünü söyledi. SBU Başkanı Vasil Malyuk ise bu operasyonun sadece düşmanın hava gücüne büyük darbe olmadığını, aynı zamanda “Rusya Federasyonu’nun terörist niteliğine sert bir tokat” olduğunu belirtti.

Uydu görüntüleri en az 6 uçağın yok edildiğini doğruluyor

Şimdiye kadar saldırının sonuçlarına dair bağımsız doğrulamalar, uydu görüntüleriyle sınırlı kaldı. Belaya Hava Üssü’nden elde edilen yüksek çözünürlüklü uydu görüntüleri, en az üç Tu-95MS stratejik bombardıman uçağı ile bir Tu-22M3’ün tamamen yok edildiğini, bir başka Tu-95MS’nin ise ağır hasar aldığını ortaya koydu.

Bir başka uydu karesinde de iki Tu-22M3 bombardıman uçağının daha imha edildiği görülüyor. Diğer üsler için ise henüz benzer doğrulamalar bulunmuyor.

Rusya Savunma Bakanlığı ise Diaghilev ve Ivanovo hava üslerine yönelik saldırıların engellendiğini açıkladı. Böylece, zarar görmüş üslerin sadece Belaya ve Olenya ile sınırlı kalmış olabileceği düşünülüyor.

Rusya’nın stratejik bombardıman kapasitesi ne durumda?

Rusya, 2025 yılı başı itibarıyla önemli bir stratejik bombardıman filosuna sahip bulunuyor.

Dünya Modern Askeri Uçaklar Dizini (World Directory of Modern Military Aircraft) verilerine göre, Rusya’nın envanterinde 58 adet Tu-22M, 47 adet Tu-95 ve 15 adet Tu-160 olmak üzere toplamda yaklaşık 120 ağır bombardıman uçağı bulunuyor. Bu uçaklar, uzun menzilli görevlerde kritik öneme sahip olup, hem nükleer hem de konvansiyonel silah kapasitesine sahiptir.

Ukrayna’nın Örümcek Ağı Operasyonu kapsamında açıkladığı bilgilere göre, Rusya’nın bu stratejik bombardıman filosunun yaklaşık üçte biri, yani 40’a yakın uçak ya hasar gördü ya da tamamen kullanılamaz hale geldi. Bu da Rusya’nın hava kuvvetlerine ağır bir darbe olarak değerlendiriliyor ve bombardıman kapasitesinde ciddi bir azalma anlamına geliyor.

Operasyonla vurulan uçaklar arasında, uzun menzilli seyir füzeleri taşıyabilen Tu-95 ve Tu-22M3 modellerinin yanı sıra, Rusların kritik bir erken uyarı ve hedef belirleme aracı olan A-50 uçakları da bulunuyor.

A-50’ler, hava savunma sistemlerini tespit etme, füzeleri takip etme ve Rus savaş uçaklarının görevlerini koordine etme gibi hayati fonksiyonlar yürütüyor. Rusya’nın envanterinde bu uçaklardan çok az sayıda (muhtemelen 10’un altında) bulunması, bu tür kayıpların operasyonun etkisini daha da büyütüyor.

Ukrayna Askeri İstihbarat Başkanı Kirilo Budanov, Şubat 2024’te bu sayının 6’ya düştüğünü açıklamıştı. Ukrayna, Şubat ve Haziran 2024’te iki A-50’yi de düşürmüştü.

Bağımsız uydu görüntüleri, Belaya hava üssünde en az üç Tu-95MS stratejik bombardıman uçağının ve bir Tu-22M3’ün imha edildiğini doğruluyor. Ayrıca, birkaç uçağın ağır hasar aldığı ve bazı Tu-22M3’lerin ise tamamen kullanılamaz hale geldiği de gözlemleniyor.

Rusya Savunma Bakanlığı ise operasyonun sadece Belaya ve Olenya üslerinde etkili olduğunu ve Diaghilev ile Ivanovo üslerine yönelik saldırıların engellendiğini açıkladı. Ancak böyle kapsamlı bir kaybın Rusya’nın uzun vadeli bombardıman ve hava saldırısı kabiliyetini önemli ölçüde zayıflatması bekleniyor.

Uzmanlar, bu kayıpların Rusya’nın hem konvansiyonel hem de nükleer caydırıcılık kapasitesinde kısa ve orta vadede etkili olacağını, ayrıca mevcut savaşta hava üstünlüğü için önemli bir engel yaratacağını değerlendiriyor.

İHA’lar nasıl yönetildi?

Örümcek Ağı Operasyonu’nda kullanılan insansız hava araçlarının (İHA) nasıl kontrol edildiği, operasyonun en çok merak edilen ve henüz tam olarak açıklığa kavuşmamış noktalarından biridir.

Ukrayna Cumhurbaşkanı Zelenskiy, her bir İHA’nın ayrı bir operatör tarafından yönetildiğini belirtmiş olsa da bu tür İHA’ların tipik olarak yaklaşık 20 kilometrelik bir menzile sahip olduğu biliniyor. Ancak operasyonun hedef hava üsleri çok daha uzak mesafelerde bulunduğu için, bu durum ciddi bir soru işareti yaratıyor.

Uzmanlar, bu İHA’ların büyük olasılıkla önceden programlanarak kamyonlardan havalandığını ve belirlenen rotaları izlediğini söylüyor.

Operatörlerin ise İHA’lar hava üslerine yaklaştığı sırada, muhtemelen Rusya’daki mobil iletişim ağları üzerinden kontrolü devraldıkları düşünülüyor. Bu yöntem, hem operasyonun gizliliğini artırıyor hem de İHA’ların çok daha hassas ve etkili saldırılar gerçekleştirmesini sağlıyor.

Samuel Bendett, Center for a New American Security (CNAS) düşünce kuruluşunda kıdemli araştırmacı, bu tür bir operasyonun teknolojik olarak yeni olmadığını, ancak yine de cesur ve karmaşık olduğunu belirtiyor. Operasyonun başarısında, Rusya’nın hava üslerindeki güvenlik önlemlerindeki zafiyetlerin yanı sıra, gelişmiş iletişim ve navigasyon teknolojilerinin kullanılması önemli rol oynuyor.

İHA’ların kontrolünün nasıl sağlandığı, operasyonda kullanılan teknolojinin detayları ve iletişim altyapısı hakkında resmi ve kesin bilgiler henüz açıklanmadı. Bu nedenle, Ukrayna’nın İHA operasyonlarındaki teknik yetkinliği ve kullandığı yöntemler, hâlâ üzerinde çalışılan ve incelenen bir konu olarak kalmaya devam ediyor.

Kamyonlar üsse nasıl ulaştı?

Örümcek Ağı Operasyonu’nun en çok merak edilen ve henüz tam olarak aydınlatılamayan noktalarından biri, saldırıyı gerçekleştiren kamyonların hedeflenen hava üslerine nasıl sızdığıdır.

Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy, 1 Haziran’da yaptığı açıklamada, operasyona destek veren tüm kişilerin Rusya topraklarını saldırı öncesinde terk ettiğini ve şu an güvende olduklarını belirtmişti. Bu ifade, kamyon sürücülerinin saldırıdan habersiz ve muhtemelen kullanılan aracı sadece teslimat için kullanan kişiler olduğunu düşündürüyor.

Rusya medyasından Baza kanalının aktardığına göre, dört kamyonun tamamı aynı kişiye ait ve bu kişi, bilinmeyen kişiler tarafından ahşap kabin teslimatı için görevlendirilmiş.

Kamyon şoförleri, operasyonun son aşamasında, hedef hava üslerine yakın noktalarda yer alan kafe ve benzin istasyonlarında durmaları yönünde talimatlar aldı. Bu detay, operasyonun karmaşık bir planlama ve istihbarat ağı gerektirdiğini gösteriyor. Ancak bu iddialar, henüz bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanmış değildir.

Kamyonların üsse kadar ilerleyebilmesi, Rus güvenlik önlemlerindeki zaafları ve istihbarat eksikliklerini gözler önüne seriyor. Uzmanlar, bu noktada Rusya’nın kritik altyapı korumasında ciddi hatalar yaptığını ve hava üslerinin güvenlik sistemlerinin yeterince güçlendirilmediğini belirtiyor.

Kamyonların üsse nasıl ulaştığı sorusu, operasyonun en hassas ve stratejik kısmını oluşturuyor. Bu aşamada, kimlerin iş birliği yaptığı, lojistik destek ağı ve kamyonların rotası hakkında detaylı bilgiler ortaya çıktıkça, operasyonun tüm boyutları daha net anlaşılacak.

Rusya’nın açıklamaları neler?

Rusya Savunma Bakanlığı, 1 Haziran’da yaptığı açıklamada dört hava üssüne yönelik gerçekleşen olayı “terör saldırısı” olarak nitelendirdi ve Murmansk ile İrkutsk’taki bazı uçakların yandığını kabul etti. Kremlin ise konuyla ilgili sessizliğini sürdürüyor.

Rusya’daki askeri blog yazarları duruma sert tepki gösterdi. Milyonlarca takipçisi olan Rybar adlı Telegram kanalı, istihbarat zaaflarının böyle bir darbenin önünü açtığını ifade ederek, saldırının Rus havacılığı için “kara bir gün” olduğunu belirtti.

Rus muhalif yazarlardan Yulia Latynina ise bu saldırıyı “Rusya’nın Pearl Harbor’ı” olarak tanımlayarak, olayın sembolik önemini vurguladı.

Devlet yanlısı medyada ise olay genellikle küçümsenerek veya saldırıların etkisi sınırlandırılarak aktarılıyor. Resmi yayın organları, operasyonu terör saldırısı olarak niteleyip, Rus güvenlik güçlerinin saldırıları önleme konusunda başarılı olduğunu vurguluyor.