TUSAŞ tarafından geliştirilen uzay sistemleri projeleri ve özellikleri

Türkiye, uzay teknolojilerinde artık yalnızca kullanıcı değil, üretici konumundadır. Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş. (TUSAŞ), yürüttüğü GÖKTÜRK serisi, TÜRKSAT 6A ve yeni nesil uydu programlarıyla, milli uydu üretimi ve test kabiliyetlerinde bölgesel liderliğe doğru ilerlemektedir. Ankara’daki Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test (USET) Merkezi ise bu dönüşümün merkezinde yer almaktadır.

YER GÖZLEM VE KEŞİF UYDULARI

GÖKTÜRK-1 Yer Gözlem ve Keşif Uydusu

Savunma Sanayii Başkanlığı tarafından yürütülen GÖKTÜRK-1 projesi, Türkiye’ye yüksek çözünürlüklü elektro-optik gözlem kabiliyeti kazandırmak amacıyla başlatılmıştır. Uydu, coğrafi kısıtlama olmaksızın dünyanın her bölgesinden askeri istihbarat ve sivil görüntü sağlayabilmektedir. 5 Aralık 2016’da Fransız Guyanası’ndan fırlatılan GÖKTÜRK-1, Türkiye’nin uzay tabanlı keşif kabiliyetinde yeni bir dönemi temsil etmektedir.

TUSAŞ’ın Rolü ve Kabiliyetleri

TUSAŞ, GÖKTÜRK-1 projesinde sistem üretimi, çevresel testler ve fırlatma öncesi hazırlık dâhil olmak üzere tüm kritik süreçlerde doğrudan sorumluluk üstlenmiştir. Uydunun yapısal bileşenleri TUSAŞ tesislerinde üretilmiş, testleri ise TUSAŞ tarafından kurulan Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test (USET) Merkezi’nde gerçekleştirilmiştir. Bu projeyle TUSAŞ, uydu montajı, entegrasyonu ve test süreçlerinde uluslararası standartlarda kabiliyet kazanmış; Türkiye’yi uydu üretiminde bağımsız bir konuma taşımıştır.

Teknik Özellikler

• Yörünge Türü: Güneş eşzamanlı (~680 km)
• Fırlatma Kütlesi: ~1.060 kg
• Yer Örnekleme Mesafesi: 0,5 m (pankromatik) / 2 m (renkli)
• Tekrar Ziyaret Süresi: ~2,5 gün
• Tasarım Ömrü: 7 yıl
• Fırlatma Tarihi: 5 Aralık 2016 (Vega Roketi)

2025 itibarıyla sekizinci görev yılını sürdüren GÖKTÜRK-1, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin ve kamu kurumlarının uzay tabanlı istihbarat ihtiyaçlarına hizmet etmeyi sürdürmektedir. Uydu, bugüne kadar 37 binden fazla yörünge turu atmış ve 80 bini aşkın görüntü üretmiştir.

GÖKTÜRK-2 Yer Gözlem Uydusu

Türkiye’nin ilk milli yüksek çözünürlüklü yer gözlem uydusu GÖKTÜRK-2, TUSAŞ ve TÜBİTAK UZAY iş birliğiyle 2007’de başlatılmıştır. 18 Aralık 2012’de Çin’in Jiuquan Fırlatma Üssü’nden uzaya gönderilen uydu, Türkiye’nin kendi mühendislik kabiliyetiyle yörüngeye yerleştirdiği ilk yüksek çözünürlüklü sistem olmuştur.

TUSAŞ, GÖKTÜRK-2’nin tüm yapısal, ısıl ve yörünge belirleme sistemlerini tasarlamış, üretmiş ve test etmiştir. Uydu yapısal modellerinin (YYM, YM, UM) entegrasyon ve test süreçleri TUSAŞ tesislerinde yürütülmüştür. Bu proje, TUSAŞ’a uydu mühendisliğinde sistem düzeyinde kalıcı bir yetkinlik kazandırmış ve sonraki GÖKTÜRK projelerine teknik zemin oluşturmuştur.

Teknik Özellikler

• Yörünge Türü: Güneş eşzamanlı (~700 km)
• Fırlatma Kütlesi: ~400 kg
• Yer Örnekleme Mesafesi: <2,5 m
• Tekrar Ziyaret Süresi: ~2,5 gün
• Tasarım Ömrü: 5 yıl (12 yılı aşkın süredir aktif)

Tasarım ömrünü çoktan aşmasına rağmen GÖKTÜRK-2, 2025 itibarıyla hala faal durumdadır. Uydu, 80 milyon km²’den fazla alanı görüntüleyerek Türkiye’nin sivil ve askeri ihtiyaçlarını milli kaynaklarla karşılamayı sürdürmektedir.

GÖKTÜRK-3 Sentetik Açıklıklı Radar (SAR) Uydusu

GÖKTÜRK-3, Türkiye’nin radar tabanlı görüntüleme kabiliyeti kazanmasını hedefleyen ilk Sentetik Açıklıklı Radar (SAR) uydusudur. Bu sistem, gece-gündüz ve hava koşullarından bağımsız şekilde metre altı çözünürlükte görüntü elde edilmesine olanak tanır.

TUSAŞ, GÖKTÜRK-3 projesinin ana yüklenicisidir. Uydu tasarımı, sistem entegrasyonu, radar görev yükü altyapısı ve yer istasyonu mimarisi TUSAŞ mühendisleri tarafından geliştirilmektedir. 2016 yılında tamamlanan Ön Tasarım Aşamasıyla birlikte TUSAŞ, radar uyduları için ulusal mühendislik altyapısını oluşturmuştur.

Teknik Özellikler

• Yörünge Türü: Güneş eşzamanlı (~500 km)
• Fırlatma Kütlesi: ~1.000 kg
• Yer Örnekleme Mesafesi: <1 m
• Tekrar Ziyaret Süresi: ~3,5 gün
• Tasarım Ömrü: 7 yıl

Projenin ikinci fazı devam etmektedir. GÖKTÜRK-3 tamamlandığında Türkiye, SAR teknolojisine sahip az sayıdaki ülke arasına girecektir.

GÖKTÜRK-Y (Yenileme) Keşif ve Gözetleme Uydusu

GÖKTÜRK-1’in görev ömrünün sona yaklaşmasıyla başlatılan GÖKTÜRK-Y Projesi, yüksek çözünürlüklü elektro-optik gözlem kabiliyetinin devamını sağlamak üzere geliştirilmektedir. Sözleşmesi 2021 yılında TUSAŞ ve Savunma Sanayii Başkanlığı arasında imzalanmıştır.

TUSAŞ, GÖKTÜRK-Y projesinde ana yüklenici olup; uydu platformu, elektro-optik kamera, görev yükü, güç sistemleri ve yer istasyonlarının geliştirilmesini yürütmektedir. Bu proje, Türkiye’nin tam bağımsız uydu üretim kabiliyetine geçişinin sembolüdür.

Teknik Özellikler

• Yörünge Türü: Güneş eşzamanlı (~700 km)
• Fırlatma Kütlesi: ~1.000 kg
• Yer Örnekleme Mesafesi: <1 m
• Tekrar Ziyaret Süresi: ~2,5 gün
• Tasarım Ömrü: 7 yıl

GÖKTÜRK-Y çalışmaları planlandığı şekilde devam etmektedir. Üretim ve test süreçlerinin TUSAŞ USET tesislerinde tamamlanması, fırlatmanın ise 2020’lerin sonuna doğru gerçekleştirilmesi hedeflenmektedir.

Haberleşme Uyduları

TÜRKSAT 6A Yerli Haberleşme Uydusu

TÜRKSAT 6A, Türkiye’nin ilk yerli ve milli haberleşme uydusudur. 15 Aralık 2014’te imzalanan sözleşmeyle başlayan proje, 8 Temmuz 2024’te Florida’daki Cape Canaveral üssünden Falcon 9 roketiyle fırlatılmıştır. 42° Doğu yörüngesinde konumlanan uydu, Türkiye’ye haberleşme alanında bağımsızlık kazandırmıştır.

TUSAŞ, projenin yapısal, ısıl ve kimyasal itki alt sistemleri ile mekanik yer destek ekipmanlarının geliştirilmesinden sorumludur. Uydu montajı, entegrasyonu ve test faaliyetleri, TUSAŞ’ın USET Merkezi’nde yürütülmüştür. Ayrıca Uydu Veri Kotarma ve Komuta-Kontrol yazılımlarının geliştirilmesine de TUSAŞ mühendisleri katkı sağlamıştır.

Teknik Özellikler

• Yörünge: 42° Doğu GEO
• Kütle: ~4.250 kg
• Güç Kapasitesi: ~8,4 kW (ömür sonu)
• Tasarım Ömrü: >15 yıl
• Kapsama Alanı: Türkiye, Asya, Orta Doğu, Kuzey Afrika, Avrupa
• Fırlatma Aracı: Falcon 9
• Fırlatma Tarihi: 8 Temmuz 2024

TÜRKSAT 6A, yörünge testlerini tamamlayarak aktif hizmete girmiştir. Türkiye, bu başarıyla haberleşme uydusu üretebilen 11 ülkeden biri olmuştur. TUSAŞ, operasyon sonrası mühendislik desteğini sürdürmektedir.

Yeni Nesil Haberleşme Uyduları Ürün Ailesi

TUSAŞ ve iştiraki GSATCOM tarafından geliştirilen Yeni Nesil Haberleşme Uyduları Ürün Ailesi, “Small-GEO” konseptine dayalı olarak daha kompakt, maliyet etkin ve yüksek performanslı çözümler sunmaktadır. Bu uydular televizyon yayını, multimedya, internet erişimi ve güvenli iletişim gibi görevlerde kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

TUSAŞ, sistem mimarisi, itki teknolojisi ve yazılım tabanlı görev yükü entegrasyonunda lider rol üstlenmiştir. Elektrikli itki sistemi sayesinde uyduların fırlatma kütlesi düşürülmüş, çoklu fırlatma kabiliyeti elde edilmiştir. Bu sayede tek bir fırlatma aracında birden fazla uydunun taşınması mümkün hâle gelmiştir.

Teknik Özellikler

• Yörünge Türü: Dünya eşzamanlı
• Kütle: 1.000 – 3.000 kg
• Güç Kapasitesi: ~7,5 kW
• Tasarım Ömrü: >15 yıl
• Uyumlu Fırlatıcılar: Ariane VI, Falcon 9, Blue Origin, PROTON, Soyuz
• Öne Çıkan Özellikler: Elektrikli itki sistemi, yazılım tabanlı görev yükü, çoklu fırlatma konfigürasyonu

Ürün ailesinin mühendislik modeli tamamlanmış, uluslararası müşterilerle görüşmeler devam etmektedir. TUSAŞ, bu sistemle küresel pazarda kendi haberleşme uydusu platformunu sunan bir üretici konumuna yükselmiştir.

Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test (USET) Merkezi

TUSAŞ Akıncı Tesisleri’nde yer alan Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test (USET) Merkezi, Türkiye’nin ilk tam kapsamlı uydu entegrasyon altyapısıdır. Yaklaşık 3.800 m² alana sahip merkezde, 5 tona kadar uyduların montaj, entegrasyon ve test faaliyetleri yürütülebilmektedir.

Merkez, 100.000 sınıfı temiz oda standardında faaliyet göstermekte; doğrudan havaalanı taksi yoluna bağlantısı sayesinde uyduların fırlatma sahasına güvenli taşınmasını sağlamaktadır. ECSS standartlarına uygun test altyapısıyla ısıl vakum, titreşim, akustik, elektromanyetik uyumluluk, güneş paneli açılma, kütle özellikleri ve anten testleri yapılabilmektedir.

USET, TUSAŞ’ın uzman mühendis ve teknisyenleri tarafından işletilmekte, hem milli hem uluslararası projelere hizmet vermektedir. Bu merkez, Türkiye’yi uzay sistemlerinde tasarım, üretim, entegrasyon ve test süreçlerinde tam bağımsız ülke konumuna taşımıştır.