Türkiye: Yunanistan’ın deniz planı bizim açımızdan yok hükmündedir

Yunanistan, Avrupa Birliği’ne (AB) sunduğu yeni deniz mekansal planıyla Ege ve Doğu Akdeniz’de Türkiye’nin deniz yetki alanlarını doğrudan hedef aldı. 16 Nisan’da Brüksel’e iletilen plan, Yunanistan’ın karasularını 12 deniz miline çıkarma hakkını saklı tuttuğunu ilan ediyor. Ayrıca plan, Yunanistan'ın kıta sahanlığının potansiyel dış sınırlarını da içeriyor. Türkiye Dışişleri Bakanlığı, Yunanistan’ın bu planının hiçbir hukuki geçerliliği olmadığını belirterek sert tepki gösterdi.

Yunanistan AB’nin uyarısıyla harekete geçti

AB, deniz mekansal planlarını 2021’e kadar tamamlaması için üye ülkeleri zorunlu tutuyordu. Ancak bu yükümlülüğü yerine getirmeyen Yunanistan hakkında Şubat 2025’te Avrupa Adalet Divanı tarafından ihlal kararı verildi. Yunanistan, bu kararın ardından hazırladığı planı kamuoyuna ve AB’ye sundu.

Yunan hükümetinin açıkladığı belge; balıkçılık, turizm, deniz taşımacılığı, su ürünleri yetiştiriciliği ve açık deniz yenilenebilir enerji gibi alanlarda ülkenin deniz stratejisini belirliyor. Ancak belgede, Yunanistan’ın Ege Denizi’nde 12 mil karasuyu iddiası ve kıta sahanlığı sınırlarını işaret eden ifadeler yer aldı. Bu unsurlar Türkiye açısından kabul edilemez nitelik taşıyor.

Yunanistan Deniz Mekansal Planı ve açıklamaları şöyle;

X.E.1 (Açık sarı): Ege Denizi’nin kuzey ve orta kısmını kapsayan alan – Yunanistan’ın ilan ettiği karasuları ve iç sular

X.E.2 (Açık yeşil): Doğu Akdeniz – Mısır’la yapılan 2020 tarihli EEZ (Münhasır Ekonomik Bölge) anlaşması kapsamında belirlenmiş alan

X.E.3 (Pembe): Girit’in güneyi – Yunanistan’ın henüz sınırlandırmadığı ancak hak iddia ettiği kıta sahanlığı alanı

X.E.4 (Mavi çizgili): İyon Denizi – 2020’de İtalya ile yapılan EEZ anlaşması kapsamındaki alan

Dışişleri Bakanlığı: Bu plan yok hükmündedir

Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı konuyla ilgili yaptığı açıklamada, Yunanistan’ın planının Ege ve Doğu Akdeniz’de Türkiye’nin meşru deniz yetki alanlarını açıkça ihlal ettiğini vurguladı. Açıklamada şu ifadelere yer verildi:

“Yunanistan’ın söz konusu planı, ülkemizin hak ve çıkarlarını yok sayan, tek taraflı ve provokatif bir adımdır. Ege ve Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanlarımız üzerinde hiçbir tasarrufa müsaade etmeyiz. Bu plan, Türkiye açısından yok hükmündedir.”

Bakanlık ayrıca, kapalı ve yarı kapalı denizlerde deniz yetki alanlarının kıyıdaş devletler arasında karşılıklı mutabakatla belirlenmesi gerektiğini, Yunanistan’ın tek taraflı adımlarının uluslararası hukukla bağdaşmadığını belirtti.

Türkiye planın arkasındaki stratejiyi okudu

Yunanistan’ın deniz planı, bölgedeki deniz yetki alanları anlaşmazlıklarını derinleştirecek nitelikte. Özellikle Türkiye ile henüz herhangi bir deniz sınırı mutabakatı bulunmazken, Yunanistan’ın bu alanları kendi deniz yetki alanı gibi planlamaya çalışması dikkat çekiyor.

Plan, Yunanistan’ın İtalya ve Mısır ile yaptığı Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) anlaşmaları doğrultusunda şekillendirilmiş olsa da Türkiye’yi sistematik olarak dışlamayı amaçlıyor. Plan ayrıca, Türkiye ile deniz sınırları konusunda herhangi bir mutabakat olmadan hazırlanan bu yaklaşımıyla, Ankara'nın egemenlik haklarını ihlal eden bir belge niteliği taşıyor.

Türkiye kendi deniz planında Mavi Vatan'ı esas aldı

Türkiye, çevre denizlerindeki hak ve menfaatlerini korumak, faaliyetlerinin çevresel etkilerini değerlendirmek ve deniz kaynaklarından azami fayda sağlamak amacıyla yıllar önce başlattığı Deniz Mekansal Planlama (DMP) çalışmalarını nihai aşamaya taşıdı. DEHUKAM tarafından yürütülen çalışmalar kapsamında Türkiye DMP Platformu kuruldu ve harita yayımlandı.

Haritada, Türkiye'nin karasularının ötesine geçerek ekonomik, bilimsel ve askeri amaçlarla belirlediği alanlar görselleştirilmiş durumda. Bu alanların, Türkiye'nin 2011 yılında KKTC ile yaptığı kıta sahanlığı sınırları ve Libya ile imzalanan mutabakat zaptındaki koordinatları da içerecek şekilde planlandığı vurgulanıyor. Türkiye’nin haritası ayrıca Ege Denizi’nde ana karalar arası ortay hattı esasına dayanıyor.

DMP çalışmaları, AB müktesebatına uyum hedefi taşısa da Türkiye bu süreci tamamen kendi egemen iradesi doğrultusunda sürdürüyor. Ayrıca KKTC de benzer bir deniz mekansal planlama süreci yürütüyor.

DEHUKAM Müdürü Dr. Mustafa Başkara, bu planlamaların Türkiye'nin egemenliği temelinde, sürdürülebilirlik ve bilimsel esaslara dayalı bir yaklaşımla geliştirildiğini ve ilgili kurumlarla iş birliği içinde hazırlandığını belirtti. Hazırlanan DMP haritası, Türkiye’nin çevre denizlerdeki çıkarlarını ve Mavi Vatan vizyonunu somutlaştıran stratejik bir adım olarak değerlendiriliyor.

Sonuç olarak, Yunanistan’ın sunduğu deniz mekansal planı, Türkiye'nin deniz yetki alanlarını ihlal eden ifadeler içeriyor ve bölgedeki mevcut deniz hukuku sorunlarını daha da derinleştirme potansiyeli taşıyor. Türkiye bu planı tanımadığını ve uluslararası hukuka aykırı gördüğünü kesin bir dille ifade etti.