Tayland – Kamboçya arasındaki asker krizi derinleşiyor

Uluslararası Kızılhaç Komitesi, 18 Kamboçyalı askerin tutulduğu tesiste yaptığı ziyaretin detaylarını paylaşmayı reddetti.

Tayland ve Kamboçya arasındaki askeri gerilim, Temmuz ayının son günlerinde yerini sıcak çatışmaya bıraktı. Çatışmalar esnasında Tayland ordusu tarafından göz altına alınan 20 Kamboçya askeri, iki ülke arasında yeni bir krize neden oldu. Askerlerden ikisi serbest bırakılsa da 18 askerin tutukluluğu devam ediyor.

Haliyle Kamboçya tarafı, uluslararası mecralara başvurarak, Tayland’da gözaltında tutulan 18 Kamboçyalı askerle ilgili rapor talebinde bulundu. Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC) tarafından rapor talebi reddedildi. Komite, gözlem sonuçlarının kamuoyuna açıklanmasının, ilgili kişilerin ve personelin güvenliğini tehlikeye atabileceğini belirtti.

ICRC Tayland ofisi, 5 Ağustos’ta yaptığı sosyal medya paylaşımında “Bu ilke, yardım ettiğimiz kişilerin, çalışanlarımızın ve sahadaki erişimimizin güvenliğini garanti altına almak açısından kritik öneme sahiptir” açıklamasında bulundu.

Kuruluş, tarafsızlık ve gizlilik ilkesine dayalı çalıştığını ve gözaltı merkezlerindeki faaliyetlerinde yalnızca ilgili otoritelerle ikili görüşmeler yürüttüğünü vurguladı. Tayland ordusu, 18 Kamboçyalı askeri "savaş esiri" olarak sınıflandırdı ve ICRC'nin bu statü kapsamında tutulan kişilerle temas kurmasına izin verdi.

Kamboçyalı askerlerin yakalanma süreci tartışmalı

Askerler, 29 Temmuz’da Tayland ordusu tarafından gözaltına alındı. İlk açıklamalarda, sınırı yasa dışı geçtikleri ve yasal sürecin ardından iade edilecekleri öne sürüldü. Ancak Kamboçya tarafı, askerlerin Kamboçya topraklarında bulunduğu sırada, dostane bir şekilde yaklaşan Taylandlı askerlerin fotoğraf bahanesiyle yaklaştığını ve sonrasında gözaltı işlemini gerçekleştirdiğini savunuyor.

Ayrıca bu olay, ABD Başkanı Donald Trump’ın arabuluculuğunda 28 Temmuz’da ilan edilen ateşkesten yalnızca bir gün sonra yaşandı. Bu durum, taraflar arasında ateşkesin ihlali ve güven ihlali tartışmalarını gündeme getirdi. Tayland makamları, bir askerin cenazesini ve iki yaralı askeri ülkesine iade etti. Geriye kalan 18 kişinin durumu belirsizliğini koruyor.

Savaş esiri mi, rehine mi? Tanımlama krizi

Cenevre Sözleşmeleri’ne göre savaş esiri (PoW), yalnızca silahlı çatışma esnasında düşman tarafından yakalanan düzenli ordu mensuplarını tanımlar fakat söz konusu Kamboçyalı askerlerin, ateşkesten sonra ve sınır ihlali yapmaksızın yakalanmış olması, bu tanımın sorgulanmasına neden oldu.

Uluslararası ilişkiler uzmanı Kin Phea, olayın ateşkes koşullarında ve karşılıklı dostluk mesajları çerçevesinde yaşandığına dikkat çekerek, bu kişilerin savaş esiri değil, rehin alınmış olduklarını savundu. Medya uzmanı Prof. Som Ratana ise daha sert bir açıklama yaparak, “Bu kişiler savaş esiri değil, Tayland’da yasa dışı olarak tutulan rehinelerdir. Derhal serbest bırakılmalılar” dedi.

Olayın bölgesel yansımaları

Tayland ve Kamboçya arasında sınır boyunca zaman zaman çatışmalar ve askerî gerilimler yaşanıyor. Özellikle Preah Vihear Tapınağı çevresinde uzun yıllardır egemenlik tartışmaları devam ediyor. Bu son gelişme, sınır hattında sağlanan kırılgan barışı zora sokabilir.

Kamboçya kamuoyunda, Tayland’ın tek taraflı hareket ettiği ve uluslararası hukuku ihlal ettiği yönünde artan bir tepki gözlemleniyor. Sosyal medyada “serbest bırakın” çağrıları yaygınlaşırken, Phnom Penh yönetiminin önümüzdeki günlerde Tayland’a resmî nota vermesi bekleniyor.

Kriz tırmanabilir mi?

Bu tür sınır ötesi askerî olaylar, yalnızca iki ülke arasındaki güven krizini derinleştirmekle kalmaz, aynı zamanda bölgesel istikrarı da tehdit eder.

18 askerin durumu şu anda Tayland-Kamboçya ilişkilerinde test niteliği taşıyor. Kamboçya’nın resmi söylemi, diplomatik kanallardan çözüm arandığını vurgulasa da, kamuoyunun baskısı altında daha sert adımlar atılabilir.

Öte yandan Tayland ordusu, askerlerin “yasadışı sınır geçişi” gerekçesiyle gözaltına alındığını iddia ederek, olayı iç hukuk çerçevesinde değerlendiriyor fakat bu yaklaşım, Cenevre Sözleşmeleri ve uluslararası insancıl hukuk bağlamında sorgulanabilir niteliktedir.

ICRC’nin sessizliği, kuruluşun tarafsız yapısı gereği anlaşılır olsa da durumun netlik kazanmasına engel oluyor. Askerlerin sağlık durumu, tutuldukları koşullar ve iade süreciyle ilgili kamuoyunda ciddi soru işaretleri bulunuyor. Eğer taraflar arasında diplomatik çözüm hızlı bir şekilde sağlanamazsa, bu kriz sınır çatışmalarının yeniden alevlenmesine yol açabilir.