Özbekistan, Embraer C-390 Millennium’u seçen ilk Orta Asya ülkesi oldu

Brezilyalı havacılık ve savunma sanayii şirketi Embraer, 3 Şubat 2026 tarihinde Singapur Havacılık Fuarı kapsamında yaptığı açıklamayla Özbekistan Cumhuriyeti’nin C-390 Millennium askeri nakliye uçağının yeni müşterisi olduğunu resmen teyit etti. Daha önce kamuoyuna açıklanmayan bu siparişle birlikte Özbekistan Hava Kuvvetleri, C-390’ı envanterine katan Orta Asya’daki ilk ülke olarak kayıtlara geçti.

C-390 operatör ağı genişlemeye devam ediyor

Özbekistan’ın programa katılımıyla birlikte C-390 Millennium’u seçen ülke sayısı, mevcut kullanıcılar, teslimat sürecinde olanlar ve resmen açıklanmış müşteriler dahil olmak üzere 11’e yükseldi. Programın ilk müşterisi olan Brezilya, 2014 yılında başlangıçta 28 adet C-390 siparişi verdi. Bu sayı daha sonra revize edilerek 22 uçağa düşürüldü ve ilk teslimatlar Eylül 2019’da başladı.

Portekiz, 2019 yılında beş uçak siparişi verdi ve 2025’te bu siparişe bir uçak daha ekledi. Portekiz Hava Kuvvetleri’ne ilk teslimatlar Ekim 2022’de başladı. Macaristan, 2020 yılında iki uçak sipariş etti ve ilk C-390’larını Ekim 2023’te teslim almaya başladı.

Avusturya 2023’te dört uçak sipariş ederken, teslimatların 2026’dan itibaren başlaması planlanıyor. Çekya 2023’te iki uçak seçimi yaptı ve teslimatlar yine 2026’dan sonra öngörülüyor. Hollanda, 2022 yılında beş uçak sipariş etti ve bu uçakların 2027’den itibaren teslim edilmesi bekleniyor. İsveç 2024’te dört uçak, Güney Kore ise 2023’te üç uçak siparişi verdi.

Slovakya, 2024 yılında C-390’ı seçti ancak sözleşme görüşmeleri henüz tamamlanmadı. Litvanya ise 2025 yılında üç uçak için resmi müzakere sürecine girdi.

Özbekistan’ın mevcut nakliye filosu

Özbekistan Hava Kuvvetleri, hâlihazırda Sovyet dönemi platformları ile Batı menşeli uçaklardan oluşan karma bir nakliye filosu işletiyor. Envanterde, bölgesel hava ikmal ve destek görevlerinde kullanılan dört adet EADS CASA C-295 orta sınıf nakliye uçağı bulunuyor.

Uzun menzilli ve yüksek taşıma kapasitesine sahip Ilyushin Il-76 ağır nakliye uçakları, filonun ana stratejik hava ikmal unsurlarını oluşturuyor. Ancak hizmette bulunan Il-76 sayısına ilişkin net bir rakam kamuoyuyla paylaşılmış değil. Filoda ayrıca dört adet Antonov An-26 taktik nakliye uçağı ile yaşlarına rağmen halen görev yapan iki adet Antonov An-12 de yer alıyor.

C-390 Millennium’un, bu mevcut yapıyı kısa vadede tamamen ikame etmekten ziyade, modern ve yüksek performanslı bir tamamlayıcı platform olarak hizmet vermesi bekleniyor.

C-390 programının gelişim süreci

C-390 programı, Embraer tarafından 2000’li yılların ortasında başlatıldı. Amaç, geleneksel olarak turboprop nakliye uçakları tarafından yürütülen askeri hava ikmal görevlerini, jet motorlu, daha hızlı ve daha yüksek yük kapasitesine sahip bir platformla karşılamaktı.

2008 yılında Brezilya hükümeti, programın erken geliştirme aşamasını desteklemek amacıyla yaklaşık 800 milyon Brezilya reali (yaklaşık 145 milyon dolar) tutarında finansman sağladı. Nisan 2009’da ise Brezilya Hava Kuvvetleri için iki prototipin üretimini ve detaylı geliştirme faaliyetlerini kapsayan 1,5 milyar dolarlık sözleşme imzalandı.

İlk prototip, 3 Şubat 2015 tarihinde ilk uçuşunu gerçekleştirerek uçuş test aşamasına geçti. Seri üretim sürecinin ardından, ilk üretim uçağı 4 Eylül 2019’da Brezilya Hava Kuvvetleri’ne teslim edildi. Kasım 2019’da ise uçak, uluslararası pazarda “C-390 Millennium” adını aldı.

C-390 ailesi ve varyantlar

C-390 ailesinde şu anda üç ana varyant bulunuyor. Temel C-390 konfigürasyonu; askeri nakliye, personel ve kargo taşımacılığı, arama-kurtarma, yangın söndürme ve genel hava ikmal görevleri için tasarlandı.

KC-390 varyantı, havada yakıt ikmali kabiliyetiyle donatılarak uçağın tanker görevini de yerine getirmesini sağlıyor. Bu versiyon, hem diğer hava araçlarına yakıt verebiliyor hem de kendisi havada yakıt ikmali alabiliyor. Bu özellik, uzun menzilli görevler ve müttefik hava kuvvetleriyle müşterek harekât kabiliyeti açısından kritik önem taşıyor.

Aralık 2024’te Embraer, C-390 IVR adlı yeni bir varyantı duyurdu. Bu versiyonun istihbarat, gözetleme, keşif ve deniz karakol görevlerine yönelik olması planlanıyor. Ancak IVR konfigürasyonu şu an için konsept ve çalışma aşamasında bulunuyor.

Teknik özellikler ve operasyonel kabiliyetler

Yüksek kanatlı ve çift motorlu C-390 Millennium, kanat altına monte edilmiş iki adet IAE V2500-E5 turbofan motorla güçlendiriliyor. Her motor yaklaşık 139,4 kN (31.330 lbf) itki üretiyor. Uçak, tamamen fly-by-wire uçuş kontrol sistemine sahip olup, klasik mekanik kontrol sistemlerinin yerini dijital bir mimari alıyor.

Dijital kokpit yapısı, head-up display sistemleriyle desteklenerek alçak irtifa ve taktik görevlerde pilotlara gelişmiş durumsal farkındalık sağlıyor. Görev sistemleri, nakliye, tahliye ve özel görevler arasında hızlı rol değişimini mümkün kılacak şekilde entegre edilmiş durumda.

İniş takımları, yarı hazırlıklı pistlerde operasyonu mümkün kılan düşük basınçlı lastiklerle donatıldı. Motorların konumu, pistten kalkış ve iniş sırasında yabancı cisim emilmesi riskini azaltacak şekilde optimize edildi. Bu sayede C-390; beton, yarı hazırlıklı ve hazırlıksız pistlerden operasyon yapabiliyor.

Boyutlar, taşıma kapasitesi ve performans

C-390 Millennium’un uzunluğu 35,2 metre, kanat açıklığı 35,1 metre ve yüksekliği 11,4 metre olarak belirtiliyor. Kargo bölmesi yaklaşık 18,5 metre uzunluğa, 3,45 metre genişliğe ve 2,95 metre yüksekliğe sahip.

Uçak, azami 26.000 kilogram faydalı yük taşıyabiliyor ve yaklaşık 87.000 kilogram azami kalkış ağırlığına ulaşıyor. Seyir hızı 470 knot seviyesinde olup, bu değer yüksek irtifada yaklaşık Mach 0.8’e karşılık geliyor. Azami operasyon irtifası ise yaklaşık 11.000 metre.

Menzil, taşınan yüke bağlı olarak değişiyor. Azami yükle 2.000 kilometrenin üzerinde menzil sunan C-390, daha hafif yüklerle 6.000 kilometrenin üzerine çıkabiliyor. Personel taşıma konfigürasyonunda 80 askere kadar kapasite sunan uçak, tıbbi tahliye görevlerinde sedyeler ve sağlık personeli taşıyabiliyor. Ayrıca standart sistemlerle havadan yük ve personel atma görevlerini de icra edebiliyor.