Macaristan’ın son Mi-24 savaş helikopteri hizmet dışı bırakıldı

Macar Silahlı Kuvvetleri, planlanan ve daha önce uzatılmış hizmet ömrünü tamamlayan son Mi-24P/V savaş helikopterlerini 2026 yılı başında hizmetten çıkardı. Böylece Macaristan’da yaklaşık 50 yıllık Mi-24 dönemi resmen sona ermiş oldu.

Hizmetten çıkarılan son Macar Hava Kuvvetleri bünyesindeki 334 tescil numaralı Mi-24P/V helikopteri, son gerçek atış görevini Ekim 2025 sonunda gerçekleştirmişti.

Macaristan’da Mi-24 filosunun kurulması ve genişlemesi

Macar Halk Ordusu’nun ilk dört Mi-24 helikopteri 1978 yazında Balaton yakınlarındaki Szentkirályszabadja havaalanına ulaştı. Macar pilotların eğitimi Sovyet uçuş eğitmenleri ve Sovyet silah operatörleri tarafından desteklendi. Eğitim sürecinde denetim uçuşlarının yanı sıra ateş desteği ve tanksavar prosedürleri uygulandı.

Mil Mi-24P/V

Yeni saldırı helikopteri filosu, Varşova Paktı’nın 1979’daki “Kalkan 79” (Pajzs 79) tatbikatında ilk kez yeteneklerini sergiledi. 1980 Eylül’üne kadar ilave helikopterlerin teslim edilmesiyle ikinci bir filo kuruldu. Bu dönemde Macaristan üç nakliye helikopteri filosuna ve iki Mi-24 saldırı helikopteri filosuna sahipti.

Başlangıçta Mi-24D versiyonu tedarik edilirken, 1985’ten itibaren “Mátra” silahlanma ve modernizasyon programı kapsamında Mi-24V varyantları sipariş edildi. 1989 yılı filonun zirve noktası oldu; toplam yaklaşık 70 helikopter hizmetteyken bunların 39’u Mi-24 saldırı helikopteriydi. Üçüncü bir saldırı helikopteri filosu kurma planı ise personel ve mali kısıtlamalar nedeniyle hayata geçirilemedi.

Soğuk Savaş sonrası düşüş ve Balkan görevleri

Demir Perde’nin çöküşü sonrası yedek parça sıkıntısı nedeniyle operasyonel kapasite ciddi şekilde geriledi. Hem aktif helikopter sayısı hem de yıllık uçuş saatleri azaldı. Doğu Almanya Ulusal Halk Ordusu’ndan devralınan toplam 20 adet helikopter (14 Mi-24D ve altı adet Mi-24P) bu düşüşü telafi etmeye yetmedi.

Mil Mi-24P/V

Yugoslavya savaşları sırasında Mi-24’ler alarma geçirildi ve güney sınırının güvenliği için önce Taszár’a, daha sonra Kecskemét’e konuşlandırıldı. 1999 Kosova savaşı sırasında da benzer görevler üstlendiler.

2003’te Szentkirályszabadja hava üssünün kapatılmasıyla filo yeniden yapılandırıldı; iki helikopter filosu dağıtılarak Szolnok’taki 86. Helikopter Alayı’na entegre edildi ve burada Savaş Helikopteri Taburu kuruldu.

Afganistan NATO misyonu ve eğitim faaliyetleri

Macar Mi-24 pilotları ve teknisyenleri, 2010’da Afganistan’daki NATO misyonunda Hava Mentor Ekibi kapsamında görevlendirildi. İlk birlik Nisan 2010’da Kabil’e ulaştı. Görevleri Afgan Mi-35 mürettebatını ve teknisyenlerini NATO standartlarına göre eğitmek ve desteklemekti.

Macar Mi-24V helikopteri, Afganistan görevinde

Macar askerleri teorik eğitim kursları düzenledi, ABD’li mentorlarla birlikte bilgisayar destekli bir eğitim ve hazırlık odası kurdu. Son Macar birliği 2013 yılında görevini tamamladı.

Modernizasyon girişimleri ve filonun küçülmesi

2017’de Macar hükümeti, 8+4 helikopterin genel revizyonu için sözleşme imzaladı ve seçilen helikopterler Antonov An-124 Ruslan uçaklarıyla Rusya’nın St. Petersburg kentine gönderildi. Yüklenici firmanın revizyonları teslimattan itibaren on ay içinde tamamlaması öngörülüyordu.

Başlangıçta 12 helikopterin modernizasyonu planlanmasına rağmen, 2018 Ağustos itibarıyla yalnızca iki adet Mi-24V (711 ve 720) ve altı adet Mi-24P (335, 336, 358, 361, 415 ve 444) teslim edildi. 2020’lerin başında Mi-24 filosu sekiz uçaktan oluşuyordu.

Uzmanlar TV3-117 motorlarını modernize etti ve kokpitleri gece görüş gözlüğü kullanımına uygun hale getirdi. Macar helikopterleri de bu dönemde kendine özgü grafit-siyah boyasına kavuştu.

Son helikopterin 2026 başında emekliye ayrılmasıyla Macaristan’daki Sovyet saldırı helikopterleri dönemi sona erdi.

Mi-24 sonrası dönem: Geçici ve olası yeni çözümler

Mi-24’ün bazı görevlerinin, silah modülleriyle donatılabilen hafif H145M helikopterleri tarafından devralınması planlanıyor. Ancak H145M platformları klasik saldırı helikopteri görevleri için sınırlı kapasite sunuyor ve geçici bir çözüm olarak değerlendiriliyor.

İtalyan medyasına göre Macaristan, 2023 başında Leonardo üretimi AW249 saldırı helikopterinin tedariki için görüşmeler yaptı ve General László Tömböl aynı yıl Eylül ayında üretim tesisini ziyaret etti. Olası tedarik programına ilişkin resmi ayrıntılar henüz açıklanmadı.

Mi-24’ün teknik özellikleri ve operasyonel konsepti

Mil Mi-24, onlarca yıl boyunca dünyanın en tanınmış saldırı helikopterlerinden biri olarak kabul edildi ve Sovyetler tarafından “uçan tank” olarak adlandırıldı. Çift şaftlı türbin motorlarıyla saatte 335 kilometre azami hıza ve 4.500 metre uçuş irtifasına ulaşabiliyordu.

Helikopterin iç yük kapasitesi 1.500 kilogram, dış yük kapasitesi ise 2.400 kilogramdı. Saldırı helikopterleri arasında alışılmadık bir özellik olarak kargo bölümünde sekiz askere kadar taşıma kapasitesi bulunuyordu; bu özellik platformun hem taarruz hem de sınırlı nakliye görevlerinde kullanılmasına imkân tanıyordu.