Kremlin’in yeni yet projeleri yaptırımlara takılıyor

Rus havacılık sanayisinden sızdırılan yüzlerce sayfalık gizli belge, Kremlin’in yeni nesil jet üretimi konusunda zorluklar yaşandığını iddia ediyor.

InformNapalm tarafından yayımlanan ve Fenix ekibi tarafından analiz edilen dosyalar, Rusya’nın hem Su-57 savaş uçağının hem de geliştirme aşamasındaki PAK DA (Poslanets kod adlı yeni nesil stratejik bombardıman uçağı) üretimi için kritik bileşenlerde yabancı CNC makinelerine yoğun şekilde bağımlı olduğunu gösteriyor. Bu makinelerin, yaptırımların yürürlükte olduğu dönemde “devlet destekli özel tedarik hatları” kullanılarak Rusya’ya sokulduğu belirtiliyor.

Daha önce kullanılan belgelerde üretim sorunlarına dikkat çekilmiş, PAK DA isimli bombardıman uçağında Su-57 savaş uçağında kullanılan bazı parçaları yeniden kullandığını ifade etmişti.

Hayati uçak bileşenleri hâlâ ithal makineyle üretiliyor

Sızdırılan dosyalar, Rusya’nın modern uçak bileşenlerini gerekli hassasiyetle üretebilmek için kendi makine üretim altyapısının yeterli olmadığını doğruluyor.

Belgelerde, PAK DA için geliştirilen 80RSh115 ve 80RSh kodlu menteşe sistemlerinin, bombardıman uçağının iç silah bölmesi kapaklarının çalışması için zorunlu olduğu vurgulanıyor.

Aynı şekilde Su-57’nin gizlilik özelliklerinde kritik rol oynayan Rsh-65 menteşeleri de OKBM tarafından yabancı CNC makineleriyle işleniyor. Bu menteşelerin küçük görünse de silah yuvası mekanizmasını desteklediği, olası bir arızanın uçağın radar izi ve operasyonel yetenekleri üzerinde doğrudan etkili olacağı belirtiliyor.

Yaptırımlar aşılıyor: Devlet destekli özel tedarik ağı

Rusya yıllardır yerli makine sektörünün Batı ürünlerinin yerini aldığını iddia etse de OKBM’nin iç denetim kayıtları bunun doğru olmadığını kanıtlıyor. Belgelerde, şirketin üretimde kullandığı kritik CNC tezgâhlarının çoğunun Tayvan ve Sırbistan menşeli olduğu görülüyor.

Sızdırılan kayıtlar, Rusya’da aktif şekilde kullanılan makineleri açıkça listeliyor:

• Hartford HCMC-1100AG (Tayvan)
• Johnford SL-50 (Tayvan)
• Grindex BSD-700U silindirik taşlama (Sırbistan)

Denetim raporları, Rusya’nın yerli makine-teçhizat üretiminin uçak bileşenleri için gereken mikron seviyesinde hassasiyeti sağlayamadığını belirtiyor. Bu nedenle OKBM’nin, devlet destekli finansman paketlerini kullanarak yaptırımları dolanan tedarik yöntemlerine yöneldiği aktarılıyor.

Savunma projelerinde gecikmeler artıyor

Belgelerde yer alan iç değerlendirmeler, Rusya’nın savunma üretim zincirinde ciddi sorunlar yaşadığını gösteriyor. Uygun makinelere erişimin kısıtlanması, üretim hatlarında sık düzenlenen bakım duruşları ve taşeronların düşük kalite nedeniyle geri iade edilen parçaları, Su-57 ve PAK DA’nın üretim takvimlerinde gecikmelere yol açıyor.

Ortaya çıkan tablo gerçekçi ise, Kremlin’in yaptırımlar bizi durduramaz söylemiyle çelişiyor. Sızdırılan belgeler, Rusya’nın en gelişmiş uçak projelerinin hâlâ yabancı teknolojilere bel bağladığını kanıtlamaya çalışıyor.

OKBM yaptırım listesine eklendi

Sızıntının ardından Avrupa Birliği, 23 Ekim 2025’te yayımladığı 19. yaptırım paketine OKBM’yi de dâhil etti. Kararın, şirketin Rusya’nın yüksek teknoloji silah programlarında kritik rol oynaması ve yasaklı teçhizatı yaptırım dışı kanallarla tedarik etmeye devam etmesi nedeniyle alındığı belirtildi.

InformNapalm, henüz yayımlanmamış “onlarca gigabayt” ek belgenin bulunduğunu, bunların Rusya’nın yaptırımları nasıl deldiğine dair daha fazla ayrıntı içerdiğini açıkladı.

Rusya’nın gizli savaş ekonomisine ışık tutmaya çalışan sızıntı

Sızıntı, Rusya savunma sanayisinin gerçek durumuna dair net bir tablo sunuyor. Ülke, savaş döneminde üretimi genişletmeye çalışsa da yüksek hassasiyetli makine üretiminde hâlâ kritik eksiklere sahip. Aynı zamanda Kremlin, yabancı teknolojilere bağımlılığı gizlemek için tedarik zincirlerini kapalı kapılar ardında sürdürüyor.

Belgeler, hem gazeteciler hem politika yapıcılar için önemli bir soruyu gündeme getiriyor: Eğer Rusya en gelişmiş uçaklarını hâlâ yabancı CNC tezgâhlarıyla üretebiliyorsa, bu makineler yaptırımlara rağmen nasıl Rus fabrikalarına ulaşabiliyor?

InformNapalm’a göre bu sorunun cevabı, henüz açıklanmayan belgelerin içinde olabilir.