İsrail ve İran, Rusya aracılığı ile gizli temasta bulundu

Orta Doğu’da İran merkezli olaylar akabinde tansiyonun hızla yükseldiği bir dönemde İsrail ve İran’ın, kamuoyuna yansıyan sert söylemlerin aksine, perde arkasında diplomatik temas yürüttüğü ortaya çıktı. Diplomatik ve bölgesel kaynaklara göre iki ülke, Aralık ayının son günlerinde Rusya’yı aracı kılarak birbirlerine önleyici bir saldırı başlatmayacaklarına dair güvence verdi.

Rusya arabulucu oldu

İran’da Aralık ayı sonlarında patlak veren ve kısa sürede ülke geneline yayılan protestolardan günler önce, İsrailli yetkililer Rusya üzerinden İran yönetimine mesaj iletti. İletilen mesajda, İsrail’in, kendisine yönelik bir saldırı olmadığı sürece İran’a karşı bir saldırı düzenlemeyeceği bildirildi. İran tarafı da aynı kanal üzerinden yanıt vererek, önleyici bir saldırıda bulunmayacağını iletti. Görüşmelere aşina diplomatlar ve bölgesel yetkililer, mesajlaşmayı doğruladı.

İsrail ile İran’ın Haziran ayında 12 gün süren doğrudan bir savaşa girmiş olması, yapılan temasları daha da dikkat çekici kıldı. Uzmanlara göre Rusya’nın bu süreçte arabulucu rolü üstlenmesi, Moskova’nın bölgesel diplomasi ve küresel müzakere gücünü pekiştirme arayışının bir parçasıydı.

İsrail’in hesapları: İran’ı devre dışı bırakmak

Kaynaklara göre bu gizli temasların arkasında, İsrail’in İran’la doğrudan bir çatışmaya sürüklenmemek ve dikkatini Lübnan’daki İran destekli Hizbullah’a yöneltmek istemesi yatıyordu. İsrail, Hizbullah’a karşı kapsamlı bir askeri harekât hazırlığı içindeyken, İran’ın doğrudan devreye girmesini önlemeyi hedefledi.

İsrail'in yaklaşımı, İsrailli karar vericilerin 2025 sonlarında kamuoyuna yansıyan sert açıklamalarıyla çelişiyor. O dönemde İsrailli yetkililer, İran’ın yeniden büyüttüğünü iddia ettikleri balistik füze stoklarına karşı yeni saldırılar düzenleyebileceklerinin sinyalini açıkça vermişti.

Tahran, İsrail'e karşı temkinli davrandı

İranlı yetkililer İsrail’den gelen mesajlara olumlu yanıt verdi ancak niyetler konusunda temkinliydi. Mesajlaşmaya aşina iki kaynağa göre Tahran, İsrail’in verdiği güvencelerin samimi olması halinde bile, ABD’nin İsrail’le koordineli şekilde İran’a saldırabileceği ihtimalinden endişe duydu. Bu senaryoda İsrail’in odağını Hizbullah’a yöneltirken, ABD’nin İran’ı hedef alabileceği değerlendirildi.

Buna rağmen üst düzey bir bölgesel yetkili, “İran açısından bu durum, İsrail–Hizbullah çatışmasının dışında kalmak adına iyi bir anlaşmaydı” değerlendirmesinde bulundu. ABD’li yetkililer de İran’ın, iç karışıklıklar nedeniyle Hizbullah’a verdiği somut desteğin zaten azaldığını belirtiyor.

Protestolar dengeleri değiştirdi mi?

Son haftalarda İran’da şiddetlenen ve rejimin kontrolünü zorlayan protestoların, bu gizli mutabakatı nasıl etkileyeceği belirsizliğini koruyor. Başkan Donald Trump, protestolara yönelik sert müdahaleler nedeniyle İran rejim hedeflerine saldırı seçeneğini masada tuttuğunu açıkça dile getirdi. Analistlere göre böyle bir saldırı, İran’ın misilleme olarak İsrail’i de hedef almasına yol açabilir.

Nitekim üst düzey bir İranlı yetkili, Reuters’a yaptığı açıklamada, saldırıya uğramaları halinde Orta Doğu’daki ABD askeri üslerinin hedef alınacağını söyledi; ancak İsrail’i potansiyel hedefler arasında açıkça saymadı.

İsrail geri adım atar mı?

İsrail’in, Aralık ayında verdiği güvencelerden geri adım atıp atmayacağı da net değil. İran’daki protestolar sürerken İsrailli yetkililer, askeri hazırlıkların savunma amaçlı olduğunu vurguladı ve daha önceki sert söylemlerden kaçındı. Ancak Haziran ayında İsrail’in, ABD ile İran arasındaki nükleer müzakereler sürerken dahi İran’a karşı karmaşık ve sürpriz bir saldırı düzenlemiş olması, belirsizliği artırıyor.

Tel Aviv’deki Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü’nden Sima Shine, İsrail’in olası saldırılarda ABD’ye öncülük rolü bıraktığını belirterek, “İsrail rejim değişikliğini görmek ister, çünkü bu Orta Doğu’yu ve Hizbullah’ı kökten değiştirir. Ancak İran’ın karşılığı İsrail’i de hedef alabilir, bu yüzden İsrail savunmasını güçlendirdi,” değerlendirmesinde bulundu.

Hizbullah seçeneği masada

İsrailli bir yetkiliye göre, İran’a yapılan bu gizli diplomatik açılımın temel amacı Tahran’ı kenarda tutmak ve Hizbullah’ı izole etmekti. Aynı mantığın bugün de geçerli olabileceği belirtilirken, İsrail’in Hizbullah’a karşı askeri harekât seçeneğini tamamen rafa kaldırmadığı vurgulandı.

Yetkili, “Lübnan kampanyası gerçekleşecek ve Hizbullah ağır şekilde hedef alınacak. Soru bunun İran savaşı sırasında mı yoksa sonrasında mı olacağı,” dedi. İsrail, Hizbullah’ın silahsızlanmadığını ve tehdit oluşturmaya devam ettiğini savunuyor.

Moskova’nın rolü ve Washington’un tutumu

Son mesajlaşmanın, İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi’nin Moskova ziyareti sonrasında, Aralık ayı sonunda gerçekleştiği belirtildi. Moskova'daki diplomatik girişim, Rusya’nın İsrail ve İran arasında ilk arabuluculuk girişimi değildi. Moskova’nın, bu rolü üstlenerek hem bölgesel nüfuzunu artırmak hem de Ukrayna savaşı bağlamında Trump yönetimiyle pazarlık gücü kazanmak istediği değerlendiriliyor.

Bir Rus akademisyene göre Kremlin daha önce Trump’a, İsrail–İran arasında arabuluculuk yapma fikrini sundu ancak Trump bu öneriyi reddederek Ruslara önce Ukrayna’yla ilgilenmelerini söyledi. Aralık ayındaki temasların Washington’un bilgisi dahilinde olup olmadığı ise bilinmiyor.

İsrail kamu yayıncısı KAN, Başbakan Binyamin Netanyahu’nun kısa süre önce Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’den, İsrail’in İran’a saldırma niyeti olmadığına dair mesaj iletmesini istediğini bildirdi. Netanyahu’nun ofisi ve Kremlin ise konuya ilişkin yorum taleplerine yanıt vermedi.