Ali Laricani

Ali Erdeşir Laricani, eski asker ve İranlı siyasetçi.

İran siyasetinin son yıllarında öne çıkan en etkili ve tartışmalı figürlerden biri olarak, hem yürütme hem yasama alanındaki uzun kariyeriyle dikkat çekmiştir.

Devrim sonrası dönemde medya yönetiminden güvenlik bürokrasisine, bakanlıktan Meclis başkanlığına kadar birçok kritik görev üstlenen Laricani, özellikle nükleer anlaşma süreci, iç politikadaki rolü ve protestoların bastırılmasındaki etkisiyle sıkça gündeme gelmiştir.

Muhafazakâr çizgide konumlanmasına rağmen farklı dönemlerde çeşitli siyasi aktörlerle kurduğu ilişkiler, onu İran siyasetinde belirleyici ve çok yönlü bir isim haline getirmiştir.

Ailesi ve eğitim hayatı

Ali Laricani, 13 Haziran 1957’de Irak’ın Necef şehrinde doğdu. Şii din adamı Mirza Haşim Amoli’nin oğludur ve Murtaza Mutahhari’nin damadıdır. Ailesi İran’ın Amol şehrine bağlı Larican bölgesindendir. Babası dini eğitim için Necef’e taşındığından Laricani orada doğmuştur. Ali Larijani'nin babası Mirza Haşim Amuli üst düzey dini bir makam olan "Ayetullah" unvanına sahipti.

Muhammed Cevad, Sadık, Bakır ve Fazıl adında dört erkek kardeşi vardır. Kardeşi Sadık Erdeşir Laricani de siyasi kariyerini inşa ederken "Ayetullah" unvanına ulaştı ve 2009-2019 yılları arasında İran yargısını yönetti. Bir diğer kardeşi Muhammed Cevad Laricani ise Hamaney'e danışmanlık yaptı. Kız kardeşi ise Mustafa Muhakkik Damad ile evlidir. Eski milletvekili Ahmed Tevekoli onun kuzenidir.

Fatıma, Sara, Murtaza ve Muhammed Rıza adında dört çocuğu vardır.

Ali Laricani, İlk ve orta öğrenimini Kum’da tamamladı. 1975’te Şerif Üniversitesi’nde bilgisayar mühendisliği eğitimine başladı ve 1979’da mezun oldu. Murtaza Mutahhari’nin tavsiyesiyle felsefe alanına yöneldi ve yüksek lisans ile doktorasını Tahran Üniversitesi’nde tamamladı. Kant felsefesi üzerine 3 kitap ve çeşitli akademik makaleler yazdı. Tahran Üniversitesi’nde felsefe alanında doçent olarak görev yaptı.

Erken dönem kariyer

1979 Devrimi sonrası devlet televizyonunda çalışmaya başladı. Kısa sürede dış yayınlar ve haber merkezinde yönetici oldu. 1981–1982 yıllarında merkezi haber biriminin başkanıydı. Ardından çeşitli bakanlıklarda ve Devrim Muhafızları bünyesinde görev aldı.

Kültür Bakanlığı ve IRIB Başkanlığı

1991’de Kültür ve İslami İrşad Bakanı oldu. Bu görevde video cihazlarının yasaklanmasına karşı çıktı ve kontrollü film dağıtımıyla yasağı fiilen kaldırdı.

1992–2004 yılları arasında IRIB başkanı olarak görev yaptı. Bu dönemde televizyon kanalı sayısı 3’ten 7’ye çıktı. Çok sayıda ulusal ve uluslararası televizyon ve radyo kanalı kuruldu. Ayrıca Jam-e Jam gazetesi ve Sima Film şirketi kuruldu.

Ancak bu dönemde reformist hükümet ve Meclis’in medya erişiminin kısıtlandığı yönünde eleştiriler yapıldı. Özellikle “Hoviyat” adlı programda bazı aydınlara yönelik suçlamalar ve zorla alınmış itirafların yayınlanması ciddi tartışmalara yol açtı.

Meclis’in IRIB hakkında başlattığı soruşturma sınırlı kaldı ve sonuçları yargıya taşınmadı. Raporda bazı mali usulsüzlükler tespit edildi.

İlk Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi dönemi

2003’te dini lider tarafından bu konseye temsilci olarak atandı. 2005 seçimlerinde cumhurbaşkanlığına aday oldu ancak 6. sırada yer aldı. Aynı yıl konsey sekreteri oldu. 2007’de görevinden istifa etti. İstifasında Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad ile stratejik görüş ayrılıklarının etkili olduğu ifade edildi.

Meclis Başkanlığı dönemi

8. Dönem (2008–2012): Kum’dan milletvekili seçildi ve Meclis Başkanı oldu.

9. Dönem (2012–2016): Yeniden başkan seçildi. Bu dönemde Ahmedinejad hükümetiyle ciddi anlaşmazlıklar yaşadı. 2015’te nükleer anlaşma (JCPOA) Meclis’te tartışmalı şekilde ve çok kısa sürede onaylandı.

10. Dönem (2016–2020): Bağımsız aday olarak seçildi ve yeniden Meclis Başkanı oldu. Sosyal ve ekonomik reformlara yönelik bazı yasalar kabul edildi.

2020 sonrası ve Cumhurbaşkanlığı adaylıkları

2020’de liderin danışmanı oldu. 2021 ve 2024 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday oldu ancak her iki seferde de Anayasa Koruyucular Konseyi tarafından reddedildi. Bu kararlar siyasi tartışmalara yol açtı.

Son dönem ve yeniden güvenlik konseyi

2024–2025 döneminde bölgesel krizlerde aktif rol aldı. 2025’te yeniden Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri oldu. İran-İsrail gerilimi ve iç protestolarda etkili bir figür olarak öne çıktı. Bazı kaynaklara göre hükümet politikalarının ana yönlendiricilerinden biri haline geldi.

ABD ile gerilim sırasında, olası bir saldırıya karşılık bölgedeki ABD hedeflerini tehdit etti.